Co wydarzyło się 29 grudnia 2025 r.
Według raportu rocznego CERT Polska za 2025 r. (s. 55–56) były to pierwsze w historii Polski skoordynowane, sabotażowe ataki na sektor energii. Objęły co najmniej 30 farm wiatrowych i fotowoltaicznych, spółkę produkcyjną i dużą elektrociepłownię zaopatrującą w ciepło prawie pół miliona odbiorców. Raport wskazuje wpływ na systemy IT i fizyczne urządzenia przemysłowe, ale bez wpływu na bieżącą produkcję energii i dostawy ciepła. Atak nastąpił w okresie niskich temperatur i zamieci.
Osobny wątek dotyczy małej elektrociepłowni. Według relacji opartej na raporcie uzupełniającym CERT Polska napastnik wszedł przez prywatny APN operatora, wykorzystał sterownik PLC z domyślnymi danymi dostępowymi i włączonym SSH jako pomost do sieci OT, nawiązał kontakt z trzema sterownikami PLC innego producenta, a 29 grudnia około 5:30 przełączył PLC w tryb STOP. Wyłączyły się turbina parowa i uzdatnianie wody, skasowano logi, zresetowano urządzenia komunikacyjne. Personel szybko przywrócił pracę, bez wpływu na ludność. CERT Polska opisuje to jako pierwszy znany przypadek wejścia do sieci OT przez prywatny APN.
Przypadek rodzajowy: jak to wygląda w zakładzie ciepłowniczym
Rozważmy rodzajową elektrociepłownię średniej wielkości, podmiot kluczowy NIS2 z sektora energii, pracującą w układzie zmianowym. Noc, mróz, na zmianie kilkanaście osób, z czego część to wykonawcy utrzymania. Dyżurny operator widzi na tablicy synoptycznej, że turbina zeszła z obciążenia, a uzdatnianie wody przestało pracować. Pierwsze pytanie brzmi: awaria czy atak?
Bez wspólnego obrazu zdarzeń odpowiedź zbiera się z kilku miejsc. Służba ochrony wie, kto wszedł na teren i czy ktoś był przy szafach sterowniczych. Dyspozytor BHP wie, kto ma otwarte zezwolenie na prace w nastawni i na urządzeniach. Zespół OT widzi, że sterownik jest w trybie STOP i że logi zostały skasowane. IT widzi nietypowy ruch z wydzielonej sieci operatorskiej. Każdy z nich ma kawałek prawdy i żaden nie widzi całości.
Pytania, na które trzeba odpowiedzieć w pierwszych minutach
Czy w pobliżu urządzenia ktoś pracował lub przebywał, i czy miał do tego zezwolenie? Czy zmiana stanu sterownika zbiega się z jakąkolwiek zaplanowaną pracą? Czy równolegle są alarmy z bram i monitoringu? Odpowiedź przecząca na wszystkie trzy przesuwa podejrzenie w stronę zdarzenia cyfrowego i uzasadnia wczesne zgłoszenie.
Czas od alarmu do decyzji o procedurze incydentowej
- Osobne systemy
- Wspólny obraz zdarzeń
Co zmienia wspólny obraz zdarzeń
Wspólny obraz zdarzeń to jedna oś czasu, na której widać zdarzenia z bram, zezwoleń na prace, lokalizacji osób i alarmów z systemów OT. Nie zastępuje ona systemów sterowania ani monitoringu sieci, tylko je uzupełnia o kontekst fizyczny. W praktyce oznacza to, że dyżurny widzi obok alarmu technicznego informację, kto jest na obiekcie i jakie prace są otwarte.
InnerWeb dostarcza ten kontekst jako niezależny system uzupełniający: zezwolenie na pracę określa zadanie, miejsce i okno czasowe, a zakład ma bieżący podgląd, kto i gdzie wykonuje prace. Zapisywane są zmiany zezwoleń, wyników szkoleń i reguł automatyzacji wraz z autorem i czasem, a powiadomienia SMS i telefoniczne trafiają do rejestru. To dowód do audytu i materiał do rekonstrukcji zdarzenia, ale nie zastępuje segmentacji sieci OT ani zarządzania hasłami sterowników.
Warto zauważyć, czego ten przypadek uczy o samej cyberhigienie. Domyślne dane dostępowe, włączony SSH w sterowniku, łączność przez prywatny APN bez segmentacji i brak centralnego zapisu logów to słabości, które dyrektywa NIS2 (dyrektywa (UE) 2022/2555) adresuje w art. 21: kontrola dostępu, zarządzanie aktywami, uwierzytelnianie wieloskładnikowe i obsługa incydentów. CERT Polska w innych badaniach z 2025 r. potwierdził zresztą, że hasła typu 111111 do pulpitów VNC wciąż otwierają dostęp do instalacji wodnych i BMS.
Kalkulacja przykładowa czasu reakcji
Poniższa kalkulacja jest przykładowa i opiera się na założeniach, nie na pomiarach z konkretnego zakładu. Porównuje czas od pierwszego sygnału do decyzji o aktywacji procedury incydentowej w dwóch wariantach: gdy dane o zdarzeniach fizycznych i cyber są w osobnych systemach oraz gdy trafiają na jedną oś czasu.
Założenia: dyżurny zmiany dostaje alarm o zatrzymaniu turbiny. W wariancie rozdzielonym dzwoni do ochrony po informację o osobach na terenie (6 min), sprawdza otwarte zezwolenia na prace w papierowym segregatorze lub u dyspozytora (8 min), prosi zespół OT o odczyt stanu sterowników (13 min) i wraca do kierownika zmiany z oceną (5 min): razem 32 min. W wariancie wspólnego obrazu informacje o osobach i zezwoleniach są widoczne od razu (2 min), odczyt OT trwa tyle samo (13 min), ocena kierownika 5 min: razem 20 min. Różnica to 12 minut.
- Wariant rozdzielony: 6 + 8 + 13 + 5 = 32 min do decyzji.
- Wariant wspólnego obrazu: 2 + 13 + 5 = 20 min do decyzji.
- Oszczędność w kalkulacji przykładowej: 12 min, czyli 37,5% czasu do decyzji.
- Termin zgłoszenia wczesnego ostrzeżenia biegnie od wykrycia: 24 godziny, więc 12 minut nie rozstrzyga o terminie, ale o jakości pierwszej oceny i o czasie przywrócenia pracy.
Wnioski dla zakładu
Po pierwsze, atak cyfrowy ma skutek fizyczny, więc zdarzenia nie wolno rozdzielać na kategorie przypisane do różnych działów. Po drugie, w incydencie OT liczą się pierwsze minuty i kontekst: kto jest na obiekcie, jakie prace trwają, co jeszcze zadziało się równolegle. Po trzecie, zapis zdarzeń musi istnieć poza urządzeniami, które napastnik może zresetować, bo w opisanym przypadku logi zostały skasowane.
Ustawa o KSC, w brzmieniu nadanym nowelizacją z 23 stycznia 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 252), wymaga od podmiotu kluczowego zgłoszenia incydentu poważnego przez system S46 do właściwego CSIRT: wczesne ostrzeżenie w ciągu 24 godzin, zgłoszenie w ciągu 72 godzin, sprawozdanie końcowe w ciągu miesiąca. Gdy oś czasu zdarzenia istnieje od pierwszej minuty, wypełnienie tych zgłoszeń jest przepisaniem faktów, a nie ich odtwarzaniem.
Czas do decyzji o procedurze incydentowej
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Informacja o osobach na terenie, osobne systemy | 6 min |
| Sprawdzenie otwartych zezwoleń, osobne systemy | 8 min |
| Odczyt stanu sterowników OT | 13 min |
| Ocena kierownika zmiany | 5 min |
| Osoby i zezwolenia na jednej osi czasu | 2 min łącznie |
Wynik: 32 min w wariancie rozdzielonym wobec 20 min we wspólnym obrazie: różnica 12 min (37,5%).
Uwaga: Kalkulacja przykładowa: czasy są założeniami do dostosowania, nie pomiarem z konkretnego zakładu.
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy atak na elektrociepłownię z grudnia 2025 r. wpłynął na dostawy ciepła?
Według raportu CERT Polska nie było wpływu na bieżącą produkcję energii i dostawy ciepła w przypadku dużych obiektów. W małej elektrociepłowni nastąpiła przerwa w kogeneracji, szybko przywrócona przez personel, bez wpływu na ludność.
Jak napastnik dostał się do sieci OT w małej elektrociepłowni?
Według opisu opartego na raporcie uzupełniającym CERT Polska przez prywatny APN operatora, wykorzystując sterownik PLC z domyślnymi danymi dostępowymi i włączonym SSH jako pomost do sieci OT. Wniosek praktyczny: segmentacja, zmiana domyślnych haseł i wyłączanie zbędnych usług.
Czy wspólny obraz zdarzeń zastępuje system monitoringu sieci OT?
Nie. Uzupełnia go o kontekst fizyczny: osoby na terenie, zezwolenia na prace i zapis powiadomień. Monitoring sieci, segmentacja i zarządzanie hasłami pozostają zadaniami zespołu OT.
Czy 12 minut oszczędności to wynik, na który można liczyć?
To wynik kalkulacji przykładowej, który pokazuje mechanizm. Rzeczywisty czas zależy od układu obiektu, liczby źródeł danych i organizacji zmiany; warto zmierzyć własne kroki podczas ćwiczenia.
Źródła
Zobacz wspólną oś czasu zdarzeń
Na demo pokażemy, jak zezwolenia, osoby na terenie i powiadomienia trafiają na jedną oś czasu. Zapraszamy do rozmowy o Twoim zakładzie.
Porozmawiajmy