Jak korzystać z tej checklisty
Lista ma 11 punktów w pięciu grupach: zasoby, linia bazowa, alerty, eskalacja i dowody. Każdy punkt ma krótki komentarz, który wyjaśnia, co oznacza spełnienie. Punkt uznajemy za spełniony, gdy istnieje dokument, zapis w systemie lub wynik testu, który można pokazać. Deklaracja bez śladu nie liczy się.
Monitorowanie anomalii w OT nie zastępuje innych środków zarządzania ryzykiem z art. 21 dyrektywy NIS2, takich jak kontrola dostępu, obsługa incydentów czy ciągłość działania. Jest jednym z elementów systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji wymaganego ustawą o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa w brzmieniu z 2026 roku, który wspiera ciągły monitoring i identyfikację cyberzagrożeń. Podmioty objęte obowiązkiem realizują go do 3 kwietnia 2027 roku, a pierwszy audyt podmiotów kluczowych jest przewidziany na kwiecień 2028 roku.
Grupa 1: zasoby, czyli co monitorujemy
Monitorowania nie da się ustawić na nieznanym środowisku. Zasoby są podstawą i warunkiem sensownej linii bazowej.
Punkt 1: rejestr zasobów IT i OT jest aktualny
Rejestr obejmuje sterowniki, panele, urządzenia sieciowe, serwery i dostępy zdalne, z właścicielem, lokalizacją i krytycznością. Spełnione, gdy rejestr był zaktualizowany w ciągu ostatnich trzech miesięcy i każdy zasób krytyczny ma właściciela.
Punkt 2: podział na strefy i kanały jest opisany
Zgodnie z logiką ISA/IEC 62443-3-2 instalacja jest podzielona na strefy i kanały, a komunikacja między nimi jest znana. Spełnione, gdy istnieje schemat stref z listą dozwolonych połączeń.
Punkt 3: wybrano punkty monitoringu
Punkty monitoringu to styki IT i OT, dostępy zdalne oraz sieci sterowników procesów krytycznych. Spełnione, gdy lista punktów wynika z krytyczności zasobów, a nie z wygody montażu.
Urządzenia OT w systemie Snitch CERT Polska w 2025 roku
Grupa 2 i 3: linia bazowa i alerty
Anomalia to odchylenie od normalnego zachowania, więc najpierw trzeba wiedzieć, jakie ono jest. Zalecamy pasywne zbieranie ruchu, bez aktywnego skanowania wrażliwych sterowników.
Punkt 4: linia bazowa zebrana w trybie pasywnym
Zebrano ruch z normalnej pracy instalacji, w tym z postoju i uruchomienia. Spełnione, gdy linia bazowa obejmuje co najmniej jeden pełny cykl produkcyjny i ma datę oraz zakres.
Punkt 5: znane odstępstwa opisane
Okna serwisowe, aktualizacje i prace zewnętrznych firm są oznaczone jako oczekiwane odstępstwa. Zezwolenia na prace pomagają odróżnić serwis od ataku, bo pokazują, kto i gdzie miał pracować.
Punkt 6: progi alertów mają definicje
Alerty mają poziomy ważności z definicją opartą na skutkach dla procesu. Spełnione, gdy dla każdego poziomu istnieje opis i przykład.
Punkt 7: każdy typ alertu ma właściciela
Właściciel odpowiada za obsługę i strojenie progu. Alert bez właściciela traktujemy jak brak monitoringu.
Grupa 4: eskalacja zgodna z terminami NIS2
Terminy z art. 23 dyrektywy liczą się od wykrycia: wczesne ostrzeżenie w ciągu 24 godzin, powiadomienie o incydencie w ciągu 72 godzin, sprawozdanie końcowe w ciągu miesiąca od powiadomienia. Eskalacja musi te terminy uwzględniać.
Punkt 8: ścieżka eskalacji z czasami
Dla każdego poziomu określono, kto i w jakim czasie potwierdza alert oraz kto jest następny. Spełnione, gdy ścieżka była przetestowana, na przykład ćwiczeniem w nocy, w ciągu ostatnich sześciu miesięcy.
Punkt 9: osoby do kontaktu i decyzji o zgłoszeniu
Wyznaczono co najmniej dwie osoby do kontaktu z podmiotami krajowego systemu cyberbezpieczeństwa oraz osobę decydującą o zgłoszeniu incydentu poważnego do CSIRT. Spełnione, gdy lista jest aktualna i znana dyżurnym.
Grupa 5: dowody do audytu
Audytor sprawdza, czy zakład może wykazać, że monitoring działa i jest rozwijany. Dowody powinny powstawać przy okazji pracy, a nie w tygodniu przed audytem.
Punkt 10: przegląd alarmów i ślad zmian
Co miesiąc odbywa się przegląd alertów z zapisem decyzji, a zmiany progów i reguł mają autora i czas. InnerWeb zapisuje, kto i kiedy zmienił regułę automatyzacji, co ułatwia wyjaśnienie zmian audytorowi.
Punkt 11: akceptacja kierownika podmiotu
Kierownik podmiotu odpowiada za nadzór nad systemem zarządzania bezpieczeństwem informacji. Spełnione, gdy zatwierdził zasady monitoringu i otrzymuje okresowe podsumowanie: liczba alertów, czas obsługi, zgłoszenia do CSIRT.
Co robić, gdy nie wszystko jest spełnione
Rzadko który zakład spełnia wszystkie jedenaście punktów przy pierwszym podejściu. Najlepiej zacząć od punktów 1, 3 i 8, bo bez zasobów, punktów monitoringu i ścieżki eskalacji pozostałe działania nie mają oparcia. Wynik checklisty zapisujemy z datą i listą braków oraz planem ich uzupełnienia; taki dokument sam w sobie jest dowodem, że zakład zarządza ryzykiem w sposób świadomy.
Checklistę powtarzamy co kwartał albo po istotnej zmianie w instalacji, na przykład po modernizacji sterowników lub zmianie dostawcy serwisu.
Lista kontrolna
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy monitorowanie anomalii wymaga aktywnego skanowania sterowników?
Nie. W sieciach OT zalecamy tryb pasywny, bo aktywne skanowanie wrażliwych sterowników może zakłócić proces. Linię bazową budujemy na obserwacji ruchu.
Jak długo zbierać linię bazową?
Co najmniej przez jeden pełny cykl produkcyjny, z uwzględnieniem postoju i uruchomienia. W zakładach z sezonowością warto powtórzyć w innym okresie.
Czy spełnienie checklisty oznacza zgodność z NIS2?
Nie. Checklista wspiera spełnienie wymogu w obszarze monitoringu i dostarcza dowodu do audytu, ale nie zastępuje pełnej oceny przez uprawnionego audytora.
Jak często powtarzać checklistę?
Co kwartał oraz po istotnej zmianie w instalacji, na przykład po modernizacji sterowników lub zmianie dostawcy serwisu.
Źródła
Przejdź checklistę z zespołem InnerWeb
Umów rozmowę, a przejdziemy razem przez jedenaście punktów dla Twojego zakładu i wskażemy, które braki da się uzupełnić najszybciej.
Porozmawiajmy