InnerWeb
Przejdź do treści

Zarządzanie ryzykiem w zakładzie chemicznym: jeden rejestr dla NIS2, procesu i BHP

W zakładzie chemicznym ryzyko cyfrowe, procesowe i BHP zwykle prowadzą trzy różne zespoły, trzy dokumenty i trzy skale ocen. Ustawa o KSC wymaga polityki szacowania ryzyka oraz analizy zasobów, a przepisy o poważnych awariach wymagają własnych analiz zagrożeń. Poniżej siedem rekomendacji, jak złożyć je w jeden rejestr z jednym zestawem właścicieli.

479
zakładów dużego i zwiększonego ryzyka w Polsce (koniec 2022)
Źródło: CIOP, Bezpieczeństwo Pracy 9/2024
93
środków w załączniku A normy ISO/IEC 27001:2022
Źródło: karta
8 367
unikalnych hostów OT widocznych z internetu w 2025 r.

Dla kogo są te zalecenia

Rekomendacje kierujemy do dyrektora zakładu, kierownika bezpieczeństwa procesowego, szefa BHP, CISO lub kierownika OT oraz pełnomocnika ds. NIS2. Wspólnym mianownikiem jest zakład chemiczny lub nawozowy, który jest podmiotem kluczowym lub ważnym w rozumieniu ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa, a często także zakładem o zwiększonym lub dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii.

Skala problemu jest znana. W Polsce na koniec grudnia 2022 r. funkcjonowało 479 zakładów dużego i zwiększonego ryzyka łącznie (dane CIOP). Zakłady te dzielą się według ilości substancji niebezpiecznych, na przykład dla amoniaku bezwodnego próg zakładu zwiększonego ryzyka to 50 t, a dużego ryzyka 200 t. Dla wielu z nich scenariusze awarii obejmują dziś zdarzenia wywołane cyberatakiem na system sterowania, więc rozdzielanie ryzyka procesowego i cyfrowego traci sens.

Rekomendacja 1: wspólny rejestr zasobów

Ustawa o KSC w brzmieniu nowelizacji z 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 252) wymaga systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji, w tym polityki szacowania ryzyka i analizy zasobów. Pierwszy krok jest więc wspólny dla wszystkich dziedzin: jeden rejestr zasobów, w którym instalacja procesowa, sterowniki, systemy SCADA, sieci i budynki mają jednego opiekuna i jedną klasyfikację krytyczności.

Dla zakładu chemicznego rejestr powinien łączyć trzy perspektywy tego samego obiektu: funkcję w procesie (np. zbiornik, reaktor, układ sprężarkowy), warstwę cyfrową (sterownik, panel operatorski, dostęp zdalny) oraz warstwę fizyczną (strefa, droga dojazdowa, kto może tam pracować). Zasób zapisany tylko w jednej z tych perspektyw jest zasobem, którego ryzyka nikt nie zna w całości.

  • jeden identyfikator zasobu używany w dokumentacji procesowej, w rejestrze OT i w zezwoleniach na prace
  • pole krytyczności liczone tą samą skalą dla skutków procesowych, środowiskowych, ludzkich i informacyjnych
  • wskazanie właściciela ryzyka po stronie ruchu, a nie wyłącznie po stronie IT

93 środki załącznika A ISO/IEC 27001:2022 według grup

93 środki załącznika A ISO/IEC 27001:2022 według grupWykres kołowy: 37 środków organizacyjnych, 34 technologiczne, 14 fizycznych i 8 osobowych, razem 93.Organizacyjne: 37 środków (39,8%)Technologiczne: 34 środków (36,6%)Fizyczne: 14 środków (15,1%)Osobowe: 8 środków (8,6%)93środkówOrganizacyjne37 środków (39,8%)Technologiczne34 środków (36,6%)Fizyczne14 środków (15,1%)Osobowe8 środków (8,6%)
Źródło: ISO/IEC 27001:2022, załącznik A (dane z karty regulacyjnej)

Rekomendacja 2: jedna skala skutków i prawdopodobieństwa

Najczęstszy błąd integracji to dwie skale: czteropunktowa w analizie bezpieczeństwa procesowego i pięciopunktowa w ryzyku IT. Wynik porównuje się wtedy intuicyjnie, a priorytety budżetu wyznacza ten, kto głośniej mówi. Jedna macierz, z jawnie opisanymi poziomami skutków (zdrowie i życie, środowisko, ciągłość produkcji, dane), usuwa ten problem.

Norma ISO/IEC 27001:2022 wymaga w klauzuli planowania procesu oceny i postępowania z ryzykiem, ale nie narzuca skali. To dobra wiadomość: skala może wynikać z istniejącej metodyki procesowej zakładu, a ryzyko cyfrowe dopisuje się do niej, zamiast budować równoległy system. Certyfikat według normy nie dowodzi sam z siebie zgodności z KSC, natomiast uporządkowana metodyka ryzyka wspiera spełnienie wymogu w zakresie systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji.

Rekomendacja 3: scenariusze, w których cyber uruchamia awarię

Dla każdej instalacji o największych skutkach opisz scenariusze, w których przyczyną jest zdarzenie cyfrowe: przejęcie stacji inżynierskiej, zmiana nastaw z zewnątrz, utrata widoku na proces, blokada systemu bezpieczeństwa. Te scenariusze mają trafić do tego samego dokumentu, w którym analiza zagrożeń opisuje awarie mechaniczne i błędy człowieka.

CERT Polska w raporcie za 2025 r. wskazuje 8 367 unikalnych hostów OT widocznych z internetu i monitorowanych przez system Snitch, a typowe wektory to otwarty zdalny dostęp i domyślne hasła, nie wyrafinowane exploity. Scenariusze nie muszą więc być egzotyczne: wystarczy opisać, co się dzieje, gdy ktoś loguje się do panelu operatorskiego, którego nikt nie zabezpieczył.

Rekomendacja 4: zdefiniuj role i właścicieli ryzyka

Ustawa nakłada na kierownika podmiotu nadzór nad systemem zarządzania bezpieczeństwem informacji, planowanie środków finansowych i coroczne szkolenie z cyberbezpieczeństwa. To wyznacza poziom decyzji: ryzyka, których nie da się zamknąć na poziomie kierownika działu, muszą trafić do zarządu wraz z ceną ich zaakceptowania.

W praktyce potrzebne są trzy role. Właściciel ryzyka (po stronie ruchu lub utrzymania ruchu) odpowiada za decyzję o postępowaniu. Koordynator rejestru (zwykle bezpieczeństwo procesowe lub system zarządzania) pilnuje spójności skali i aktualności. Ekspert cyfrowy (OT lub IT) dostarcza oceny technicznej. Ustawa wymaga ponadto co najmniej dwóch osób do kontaktu z podmiotami krajowego systemu cyberbezpieczeństwa; warto, by jedna z nich znała realia ruchu.

Rekomendacja 5: powiąż ryzyko z dopuszczaniem do pracy

Ryzyko nie kończy się w rejestrze. Zakład chemiczny realizuje je codziennie przez zezwolenia na prace, zwłaszcza szczególnie niebezpieczne: z ogniem, na wysokości, w przestrzeniach zamkniętych. Ryzyka przypisane do lokalizacji i typu pracy powinny być widoczne dla wykonawcy przed rozpoczęciem pracy, razem z wymaganymi środkami ochronnymi.

System elektronicznych zezwoleń InnerWeb przechowuje hierarchiczny katalog ryzyk i środków ochronnych przypisywany do lokalizacji i do typu pracy niebezpiecznej, a pracownik widzi je przed rozpoczęciem pracy. Dostarcza to dowodu, że wynik analizy ryzyka dotarł do osoby wykonującej pracę, a nie został w segregatorze. Nie zastępuje on analizy ryzyka ani kierownika robót; jest kanałem, którym wynik analizy trafia do terenu.

Ślad zmian jako dowód dla audytora

Audytor zapyta nie tylko o to, jakie jest ryzyko, ale też kto i kiedy je zmienił. System zapisuje, kto i kiedy zmienił zezwolenie, wyniki szkoleń lub regułę automatyzacji. Lista audytowanych obiektów jest jawna i obejmuje czynności ludzi, a nie zapisy maszynowe, więc nie należy opisywać jej jako pełnego rejestru wszystkiego.

Rekomendacja 6: aktualizuj ryzyko przy zdarzeniach, nie raz w roku

Roczny przegląd rejestru ryzyk nie wystarczy, gdy w zakładzie odbywa się postój remontowy, wchodzi nowy wykonawca albo zmienia się konfiguracja zdalnego dostępu. Zdefiniuj zdarzenia wyzwalające aktualizację: zmiana instalacji, nowy typ pracy niebezpiecznej, incydent, zgłoszone zdarzenie potencjalnie wypadkowe, wnioski z audytu.

Zgłoszenia zagrożeń i zdarzeń potencjalnie wypadkowych z lokalizacją ze słownika zakładu są cennym źródłem danych wejściowych do rejestru. Jeśli w danym miejscu zgłoszenia powtarzają się, ryzyko tego miejsca prawdopodobnie jest niedoszacowane. Przyjmij zasadę: powtórzone zgłoszenie w tej samej lokalizacji otwiera pozycję w rejestrze.

Rekomendacja 7: zaplanuj dowody pod audyt i kontrolę

Pierwszy audyt cyberbezpieczeństwa podmiotu kluczowego przypada do 3 kwietnia 2028 r., a obowiązki z rozdziału 3 ustawy (system zarządzania bezpieczeństwem informacji, dokumentacja, procedury incydentowe) do 3 kwietnia 2027 r. Kary pieniężne z art. 73 ust. 1–4 można nakładać po raz pierwszy po 3 kwietnia 2028 r. Okno 2026–2028 to czas budowy dowodów, nie okres bez obowiązków.

Dowód to coś więcej niż dokument. Dobrze działa pakiet: polityka ryzyka, rejestr zasobów, protokół z przeglądu, lista decyzji o postępowaniu z ryzykiem, ślad zmian i dowody wdrożenia środków. Zakłady objęte przepisami o poważnych awariach mają już część tych elementów w programie zapobiegania awariom lub raporcie o bezpieczeństwie; zadaniem jest ich uzupełnienie o warstwę cyfrową, nie powielenie.

Lista kontrolna

Materiał wideo

Często zadawane pytania

Czy analiza ryzyka NIS2 może zastąpić analizę zagrożeń z przepisów o poważnych awariach?

Nie. To dwa osobne obowiązki z innych aktów prawnych. Można je jednak oprzeć na wspólnym rejestrze zasobów i wspólnej skali, a scenariusze cyfrowe dopisać do analizy zagrożeń procesowych.

Czy certyfikat ISO/IEC 27001 wystarcza do spełnienia wymogów KSC?

Sam certyfikat nie dowodzi zgodności z KSC. Norma wspiera wdrożenie systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji, ale wymogi ustawy trzeba zmapować osobno.

Kto powinien być właścicielem ryzyka cyfrowego w instalacji procesowej?

Osoba odpowiedzialna za ruch lub utrzymanie ruchu tej instalacji, wsparta ekspertem OT. Przypisanie wyłącznie do IT oddziela decyzję o ryzyku od skutków, które ponosi proces.

Jak często aktualizować rejestr ryzyk?

Cyklicznie co najmniej raz w roku oraz przy zdarzeniach wyzwalających: zmiana instalacji, incydent, nowy typ pracy niebezpiecznej, powtarzające się zgłoszenia w tej samej lokalizacji.

Źródła

Połączmy ryzyko procesowe, BHP i cyfrowe

Pokażemy, jak katalog ryzyk i zezwolenia na prace dostarczają dowodu dla audytu. Umów rozmowę z InnerWeb.

Porozmawiajmy