Sytuacja wyjściowa: duży teren, strefy Ex i niepełny obraz
Zakład petrochemiczny w rafinerii, podmiot kluczowy NIS2, obsługuje teren rzędu 531 ha. Przykładowy kompleks ma obrys 5,4 × 3,2 km, więc najdalsze stanowiska pracy dzieli od punktu zbiórki kilka kilometrów dróg zakładowych. Za bezpieczeństwo operacyjne odpowiada dział bezpieczeństwa operacyjnego produkcji, który co roku planuje ćwiczenia ewakuacyjne i alarmowe.
Problem pojawił się przy przeglądzie wyników ostatniego ćwiczenia. Zasięg GPS na instalacji jest ograniczony przez konstrukcje stalowe i zabudowę, więc operator nie wie dokładnie, gdzie jest pracownik, ani gdzie jest zagrożenie. Pracownicy używają telefonów w wykonaniu Ex (Android 9 lub 11, Bluetooth 4.2) oraz detektorów gazu z Bluetooth. Zakład nie chce wymieniać tego sprzętu tylko po to, by dostać lokalizację.
Czas zbiórki mierzono dotychczas stoperem u kierowników zmian, a pełną listę obecnych składano ręcznie z kilku źródeł. Wynik ćwiczenia zależał więc od tego, kto zdążył zadzwonić do koordynatora, a nie od rzeczywistego położenia ludzi.
Rozwiązanie: lokalizacja z wielu nadajników, bez wymiany telefonów
Zakład zostawił telefony Ex i detektory. Na instalacji rozmieszczono nadajniki BLE (iBeacon) w wykonaniu ATEX dla stref 2 i 22: wzdłuż dróg zakładowych co ok. 100 m, a wewnątrz budynków gęściej, w układzie jeden nadajnik na 100–200 m2. Telefon pracownika odbiera sygnały kilku nadajników naraz razem z siłą każdego z nich i wysyła je przez sieć komórkową lub Wi-Fi co kilka sekund.
Pozycja jest uśredniana na mapie z sygnałów wielu nadajników. System nie stosuje reguły „najsilniejszy wygrywa”, która przy odbiciach od zbiorników i rurociągów daje skoki pozycji. Nadajniki montuje się opaskami zaciskowymi lub klejem na słupach i konstrukcjach, bez kabli i zasilania z sieci; na bateriach przemysłowych pracują kilka lat w zakresie temperatur od -40 do 60 °C.
Co daje symulacja geometrii terenu
Koncepcję sprawdzono na realnej geometrii terenu: obrys kompleksu, drogi i budynki. Fragment poglądowy obejmował 106 nadajników rozmieszczonych co ok. 100 m. W symulacji średnia odchyłka pozycji wyniosła 15 m, a maksymalna 39 m. To wartości szacunkowe z dokumentu przygotowanego przed wdrożeniem, nie wynik pomiaru na instalacji, więc zakład traktuje je jako rząd wielkości do porównania z pomiarem po montażu.
Czas zbiórki z najdalszego stanowiska (kalkulacja przykładowa)
Nakładka na system zezwoleń, nie jego wymiana
Zakład ma własny system zezwoleń, uprawnień i szkoleń. On decyduje, czy praca może się odbyć, ale nie potwierdza, czy dzieje się to, co zlecono: kto faktycznie jest w strefie i gdzie są pojazdy dostawców. Rozwiązanie wdrożono jako niezależną nakładkę. Zezwolenia, uprawnienia i szkolenia nadal obsługuje system zakładu, a lokalizacja i monitoring ruchu pojawiają się na wspólnym planie.
Integracje wykonuje się dopiero wtedy, gdy po stronie zakładu pojawi się taka potrzeba. Dla ćwiczenia ma to praktyczne znaczenie: scenariusz można uruchomić bez przebudowy obecnych systemów, a dane zostają u klienta, bo miejsce pracy systemu (serwer zakładu albo chmura) wybiera zakład. Plan zakładu budowany jest w edytorze mapy przez zespół dostawcy.
Z perspektywy audytu liczy się jedno: nakładka dostarcza dowodu o rzeczywistym ruchu ludzi i pojazdów, który uzupełnia dokumentację z systemów zezwoleń. Nie zastępuje służby BHP ani dowódcy akcji i nie jest dowodem zgodności z jakimkolwiek przepisem, tylko materiałem do oceny ćwiczenia.
Kalkulacja czasu zbiórki na rozległym terenie
Poniższa kalkulacja przykładowa pokazuje, dlaczego czas zbiórki na dużym terenie trzeba liczyć od drogi, a nie od alarmu. Założenia: najdalsze stanowisko leży 2 500 m drogą od punktu zbiórki, prędkość marszu w środkach ochrony indywidualnej wynosi 1,2 m/s, pojazd zakładowy jedzie 20 km/h (ok. 5,6 m/s), podstawienie pojazdu zajmuje 5 min, a czas od alarmu do podjęcia decyzji o wyjściu to 3 min.
Pieszo: 2 500 m podzielone przez 1,2 m/s daje ok. 2 083 s, czyli ok. 35 min. Z reakcją 3 min całość to ok. 38 min. Pojazdem: 2 500 m przy 5,6 m/s to ok. 450 s, czyli 7,5 min, plus 5 min na podstawienie i 3 min reakcji, razem ok. 15,5 min. Różnica rzędu 22 min wynika wyłącznie z dystansu, więc ćwiczenie powinno sprawdzać nie tylko, czy ludzie usłyszeli alarm, ale też czy plan transportu z najdalszych punktów w ogóle jest wykonalny.
Wniosek dla planu: stanowiska powyżej kilkuset metrów od punktu zbiórki wymagają wyznaczonego transportu albo bliższego punktu zbiórki. Lokalizacja z nadajników pozwala w trakcie ćwiczenia zobaczyć, ile osób faktycznie znajduje się w strefach najdalszych, i dobrać liczbę pojazdów do rzeczywistej liczby osób, a nie do etatów na papierze.
Odchyłka pozycji w symulacji (nadajniki co 100 m)
Przebieg ćwiczenia krok po kroku
Scenariusz zakładał wyciek z instalacji w strefie 2 i konieczność opuszczenia sektora północnego. Ćwiczenie przebiegło w czterech krokach, a wszystkie czasy zapisywano w dzienniku zdarzeń ćwiczenia.
- Alarm: sygnał dla sektora i komunikat dyspozytora, zapis czasu T0.
- Lista osób w sektorze: dyspozytor otwiera mapę z pozycjami z nadajników i listę osób w strefie, odświeżaną co kilkanaście sekund, z wydrukiem dla dowódcy akcji.
- Zbiórka: osoby przechodzą do punktu, a kierownicy zmian zgłaszają braki; dyspozytor porównuje zgłoszenia z ostatnimi znanymi pozycjami.
- Zamknięcie: dowódca akcji potwierdza, że lista jest zamknięta, a niewyjaśnione przypadki trafiają do wnioskowania po ćwiczeniu.
Efekty i wnioski
Najważniejszy efekt jest jakościowy: koordynator ćwiczenia dysponuje jedną listą osób w sektorze zamiast kilku list ręcznych, a różnice między listą a zgłoszeniami kierowników są widoczne w trakcie zbiórki, nie po tygodniu. Dodatkowo zakład zyskał dane, którymi uzasadnił zmianę lokalizacji jednego punktu zbiórki oraz dodatkowy transport dla najdalszych stanowisk.
Są też ograniczenia, które warto znać przed ćwiczeniem. Trasa ewakuacyjna i punkt zbiórki nie są funkcją systemu: pokazywana jest lista osób i ich ostatnia pozycja, a trasy i punkty wyznacza plan zakładu. Nadajniki ATEX są dopuszczone do stref 2 i 22, a pod strefy 1 i 21 certyfikację zleca się na potrzeby instalacji. Działanie aplikacji na konkretnym modelu telefonu Ex trzeba potwierdzić na urządzeniu zakładu, a integracja odczytów gazu z detektorów zależy od protokołu producenta detektora.
Czas zbiórki z najdalszego stanowiska
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Dystans do punktu zbiórki | 2 500 m |
| Prędkość marszu w ŚOI | 1,2 m/s |
| Prędkość pojazdu zakładowego | 20 km/h |
| Podstawienie pojazdu | 5 min |
| Reakcja po alarmie | 3 min |
Wynik: Pieszo ok. 38 min, pojazdem ok. 15,5 min; różnica ok. 22 min wynika z dystansu.
Uwaga: Kalkulacja przykładowa na założeniach powyżej; rzeczywiste czasy należy zmierzyć w ćwiczeniu.
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy lokalizacja z nadajników wymaga wymiany telefonów Ex?
Nie, zakład w przypadku zostawił telefony Ex i detektory gazu. Dochodzą nadajniki i aplikacja. Działanie aplikacji na konkretnym modelu telefonu trzeba jednak potwierdzić na urządzeniu zakładu przed wdrożeniem.
Do jakich stref dopuszczone są nadajniki?
Nadajniki mają wykonanie ATEX dla stref 2 i 22. Pod strefy 1 i 21 certyfikację zleca się na potrzeby instalacji klienta, bez obietnicy terminu.
Czy system wyznacza trasę ewakuacji i punkt zbiórki?
Nie. Pokazuje listę osób w strefie i ich ostatnią znaną pozycję. Trasy i punkty zbiórki wyznacza plan zakładu.
Czy trzeba zmieniać obecny system zezwoleń?
Nie. Rozwiązanie działa jako niezależna nakładka, a integracje wykonuje się dopiero przy potrzebie zakładu.
Źródła
Zaplanuj ćwiczenie na swoim terenie
Pokażemy koncepcję lokalizacji na geometrii Twojego zakładu: obrys, drogi, budynki i strefy Ex. Umów rozmowę z InnerWeb.
Porozmawiajmy