Dla kogo te zalecenia
Zalecenia kierujemy do kierowników bezpieczeństwa procesowego, BHP i utrzymania ruchu oraz do CISO i pełnomocników NIS2, którzy muszą wykazać, że analiza ryzyka opiera się na danych, a nie na pamięci zespołu. Art. 21 dyrektywy NIS2 wymaga polityk analizy ryzyka i bezpieczeństwa systemów informatycznych, a także zarządzania aktywami. Rejestr zasobów jest więc częścią tego samego łańcucha dowodowego co ocena ryzyka.
Poniższe dane nie zastępują metodyki (HAZOP, LOPA, ocena ryzyka zawodowego, ocena wg ISA/IEC 62443-3-2). Dostarczają jej wsadu w postaci liczb, które da się sprawdzić na audycie.
Zalecenie 1: zacznij od zasobów, które mają właściciela i miejsce
Do analizy wprowadzaj tylko zasoby, które mają trzy atrybuty: właściciela, lokalizację na planie zakładu i krytyczność dla procesu. Zasób bez miejsca nie da się powiązać ze strefą ryzyka, zasób bez właściciela nie ma kto odpowiadać za środek zaradczy.
Struktura zakładu zapisana w edytorze mapy (budynki, kondygnacje, wyposażenie) jest do tego dobrą podstawą, bo korzystają z niej później ochrona i przepływ zezwoleń. Mapy nie dostaje się jednak od ręki: buduje się ją dla każdego obiektu osobno.
Zezwolenia według dnia i dokładności lokalizacji
Zalecenie 2: rozdziel lokalizację ogólną od konkretnej
W analizowanym zakładzie 44 z 106 zezwoleń wskazywało lokalizację ogólną (nazwa zaczynająca się od „Budynek”, „Inna”, „Cała linia”). To 42% zezwoleń, które nie mówią, przy której maszynie praca się odbywa. Analiza ryzyka na takim wsadzie uśrednia ryzyka różnych urządzeń w jedno.
Zalecenie: przed analizą policz udział zezwoleń z lokalizacją ogólną i traktuj go jako wskaźnik jakości danych. Wartość powyżej kilkunastu procent oznacza, że najpierw poprawia się strukturę zakładu w edytorze mapy 3D, tak aby wykonawca wybierał konkretny punkt: filtr, sekcję, zasyp, komorę.
Zalecenie 3: wprowadź rozkład czasowy prac
Z 106 zezwoleń wystawionych w 9 tygodni 82% przypadło na godziny 6:00–10:00, a 62 z 106 na wtorek i środę. W weekend nie wystawiono żadnego. Taki rozkład mówi, kiedy zakład jest najbardziej obciążony wykonawcami i kiedy kolizje prac są najbardziej prawdopodobne.
Do analizy ryzyka wprowadź nie średnią, lecz szczyt: liczbę równoczesnych prac w oknie 6:00–10:00 we wtorek i środę. Pierwszy tydzień okresu miał 24 zezwolenia, prawdopodobnie prace postojowe, co wymaga potwierdzenia z zakładem. Wartości odstające warto oznaczać, a nie wygładzać.
Zalecenie 4: dołącz typy prac szczególnie niebezpiecznych i koncentrację firm
W próbce było 43 zezwolenia z pracami z ogniem i 40 z pracami na wysokości, a cztery największe firmy wykonawcze obsługiwały 63% zezwoleń przy łącznie 20 firmach. Dwie hale, magazynowa i produkcyjna, skupiały 76 z 106 zezwoleń. W hali magazynowej 24 z 39 zezwoleń dotyczyło prac na wysokości, w produkcyjnej 24 z 37 prac z ogniem.
Taki profil wskazuje, gdzie środki prewencyjne dają największy efekt: szkolenia czterech firm, kontrola ognia w jednej hali, zabezpieczenia przed upadkiem w drugiej. Dane są jednak z jednego zakładu, więc przeliczaj je na własnym wsadzie.
Zalecenie 5: porównuj zezwolenie z faktycznym ruchem
Zezwolenie opisuje intencję, lokalizacja z nadajników BLE pokazuje fakt. Rozbieżność między zadeklarowanym a rzeczywistym miejscem pracy jest sygnałem do analizy ryzyka: albo opis zezwolenia jest zbyt ogólny, albo praca przesunęła się poza zatwierdzony obszar. Położenie pracowników zasila widok „kto jest na terenie” i automatykę zezwoleń.
Ocena wymaga ostrożności: pozycja wynika z sygnałów wielu nadajników i ma tolerancję zależną od rozstawu, więc małe różnice traktuj jako szum, a stałe przesunięcia jako temat do wyjaśnienia.
Zalecenie 6: zdefiniuj punkty kontrolne obchodów
Moduł obchodów pozwala zdefiniować na mapie punkty kontrolne, każdy z własną listą kontrolną, i złożyć je w trasy dla wydziałów. Do punktu można dołączyć dokument z biblioteki bez kopiowania pliku. W analizie ryzyka punkty kontrolne są miejscem, gdzie zakład deklaruje, że coś sprawdza.
Uwaga rzetelności: dokumentacja opisuje definiowanie punktów i tras, a przebieg obchodu jako etap, który wymaga potwierdzenia stanu modułu na danej instalacji. Nie zakładaj więc, że wynik obchodu jest już źródłem danych, zanim to sprawdzisz.
Zalecenie 7: nadaj danym właściciela i cykl odświeżania
Dane do analizy ryzyka starzeją się. Każdy zestaw (zasoby, zezwolenia, ruch, obchody) potrzebuje właściciela, daty ostatniej aktualizacji i okna, po którym uznaje się go za nieaktualny. Na audycie pytanie brzmi nie „czy macie dane”, lecz „skąd wiecie, że są aktualne”.
Dla spójności z rejestrem aktywów warto stosować te same identyfikatory zasobów w analizie i w rejestrze, a zmiany odnotowywać w jednym miejscu. Szczegóły prowadzenia rejestru opisujemy w osobnym materiale o dobrych praktykach.
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy te dane zastępują metodykę analizy ryzyka?
Nie. Dostarczają wsadu liczbowego do HAZOP, oceny ryzyka zawodowego czy oceny wg ISA/IEC 62443-3-2. Metodykę wybiera i prowadzi zespół zakładu.
Ile danych potrzeba na początek?
Wystarczy kilka tygodni zezwoleń. W opisanej próbce było to 106 zezwoleń z 9 tygodni, co pozwoliło ocenić rozkład godzinowy, typy prac i koncentrację firm.
Czy wynik obchodów jest już dostępny w systemie?
Dokumentacja opisuje definiowanie punktów kontrolnych i tras. Przebieg obchodu wymaga potwierdzenia stanu modułu na konkretnej instalacji.
Źródła
Porozmawiajmy o Twoim zakładzie
Pokażemy koncepcję na planie Twojego terenu i ustalimy, co zostaje z obecnych systemów. Umów rozmowę z zespołem InnerWeb.
Porozmawiajmy