Dlaczego to nie są wyrafinowane ataki
Ataki na energetykę i wodociągi w 2025 r. nie wymagały zaawansowanych exploitów. W małej elektrociepłowni łańcuch obejmował prywatny APN, sterownik PLC z domyślnymi danymi i włączonym SSH oraz kontakt z kolejnymi sterownikami, aż do przełączenia ich w tryb STOP i wyłączenia turbiny. W stacjach uzdatniania wody wystarczył dostęp do paneli i zmiana nastaw pomp: przerwa w dostawie trwała około 6 godzin i objęła około 2,5 tys. mieszkańców gminy.
CERT Polska testował też domyślne hasła do pulpitów VNC. Protokół ten najczęściej występuje w małych elektrowniach wodnych, oczyszczalniach, BMS i instalacjach HVAC, a spotykane hasła to ciągi w rodzaju 111111 czy 12345678. Haktywiści korzystają z tych samych słabości. Dlatego pierwsza grupa praktyk dotyczy higieny, a dopiero druga architektury.
Praktyka 1: hasła domyślne i konta współdzielone
Zlikwiduj domyślne dane logowania na sterownikach, panelach HMI, routerach, bramach i serwerach inżynierskich. Przypisz osobne poświadczenia do administracji IT, inżynierii OT i wsparcia dostawców. Konta współdzielone zastąp indywidualnymi tam, gdzie urządzenie na to pozwala, a tam, gdzie nie pozwala, zabezpiecz dostęp pośrednikiem z zapisem sesji.
Wymóg uwierzytelniania wieloskładnikowego z art. 21 NIS2 w OT wdrażaj etapowo: najpierw dostęp zdalny i stacje inżynierskie, potem pozostałe punkty wejścia.
Monitoring OT przez CERT Polska w 2025 r.
Praktyka 2: wyłącz zbędne usługi, w tym SSH
Zrób przegląd usług sieciowych na każdym urządzeniu: SSH, Telnet, VNC, serwery WWW, protokoły serwisowe. Zostaw wyłącznie to, co wynika z procesu, i ogranicz dostęp do wskazanych adresów źródłowych. Po każdej wizycie serwisu sprawdź, czy konfiguracja wróciła do stanu bazowego.
Praktyka 3: prywatny APN jako sieć niezaufana
Prywatny APN operatora jest tylko transportem. Wymagaj izolacji klientów w obrębie APN, przepuszczaj ruch przez zaporę po stronie zakładu i nie kieruj go bezpośrednio do sterowników produkcyjnych. W opisanym incydencie to właśnie brak takiej granicy pozwolił przejść od jednego urządzenia do trzech sterowników innego producenta.
Praktyka 4: strefy i kanały według IEC 62443
Część 3-2 normy ISA/IEC 62443 prowadzi przez ocenę ryzyka i podział instalacji na strefy oraz kanały, a część 3-3 definiuje wymagania systemowe w siedmiu obszarach podstawowych (od identyfikacji i uwierzytelniania po dostępność zasobów) i czterech poziomach bezpieczeństwa SL 1–4. Część 2-4 stawia wymagania integratorom i dostawcom usług, co przydaje się w umowach serwisowych. Norma jest dobrowolna, ale w audycie NIS2 stanowi czytelne odniesienie dla środków z art. 21.
Zacznij od najważniejszych stref: sterowniki turbiny i bloku, uzdatnianie wody, rozdzielnie i stacje. Każde połączenie między strefami opisz jako kanał z właścicielem i uzasadnieniem.
Praktyka 5: zdalny dostęp dostawców i serwisantów
Zdalny dostęp otwieraj na czas zadania, nie na stałe. Rejestruj, kto połączył się z którym urządzeniem i kiedy, i zestawiaj to z zapisem dopuszczenia do prac. Dobrym uzupełnieniem jest rejestr dostępu fizycznego i logicznego wykonawców do stref krytycznych, który po zdarzeniu pozwala odpowiedzieć na pytanie, kto mógł zmienić konfigurację.
Wymagaj od dostawców bezpiecznego cyklu rozwoju produktu (część 4-1 normy) i zgłaszania podatności. Dla zakupów dochodzi tu rozporządzenie o cyberodporności produktów (CRA), które wprowadza obowiązki producentów komponentów cyfrowych.
Praktyka 6: kopie konfiguracji PLC i logi poza strefą
Przechowuj aktualne programy sterowników i konfiguracje urządzeń komunikacyjnych poza strefą sterowania, najlepiej offline, z sumą kontrolną i datą. W incydencie z grudnia 2025 r. napastnik skasował logi i zresetował urządzenia, więc kopia logów w osobnej strefie decyduje o możliwości analizy powłamaniowej. Przećwicz odtworzenie sterownika z kopii co najmniej raz w roku.
Praktyka 7: monitoruj ekspozycję i ruch OT
Sprawdzaj, czy własne adresy nie występują w usługach powiadamiających o ekspozycji, takich jak moje.cert.pl, i reaguj na powiadomienia CERT Polska. Pasywne monitorowanie ruchu OT wykrywa nowe urządzenia i nietypowe polecenia, na przykład próbę przełączenia sterownika w tryb STOP. Procedurę reakcji powiąż ze zgłoszeniem incydentu w 24 i 72 godziny.
Lista kontrolna
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy te praktyki wystarczą do spełnienia NIS2?
Wspierają spełnienie wymogów art. 21, ale nie gwarantują zgodności. Audytor oceni całość: ryzyko, procedury, dostawców, szkolenia i dowody, że środki działają.
Czy można wyłączyć SSH na sterowniku produkcyjnym?
Tak, jeśli proces i serwis go nie wymagają. Gdy jest potrzebny, ogranicz go do wskazanych adresów i kluczy oraz wyłączaj po zakończeniu prac.
Jak często odtwarzać sterownik z kopii?
Co najmniej raz w roku oraz po każdej większej zmianie programu. Ćwiczenie pokazuje, czy kopia jest kompletna i czy zespół zna procedurę.
Źródła
Uporządkuj dostęp wykonawców do stref OT
Pokażemy, jak zapis dopuszczeń do prac uzupełnia rejestr zdalnego dostępu i dostarcza dowodu do audytu. Umów rozmowę lub demo.
Porozmawiajmy