Logi: co zbierać i po co
Logi są podstawową formą dowodu operacyjnego, ale same nie tworzą zgodności. Dowodem staje się dopiero zapis powiązany z wymaganiem, na przykład log dostępu zdalnego powiązany z rejestrem dostępu dostawców.
Jakie logi interesują audytora w OT?
Przede wszystkim logi dostępu: kto i kiedy łączył się z systemami sterowania, stacjami inżynierskimi i urządzeniami sieciowymi, także zdalnie. Dodatkowo logi zmian konfiguracji i zdarzeń bezpieczeństwa oraz zapisy dostępu fizycznego do stref krytycznych. W 2025 r. ataki na energetykę i wodociągi korzystały głównie z prostych wektorów: prywatnego APN, otwartego VNC i domyślnych haseł. Logi dostępu zdalnego pozwalają wykazać, że zakład monitoruje właśnie te wektory.
Czy każde zdarzenie trzeba logować?
Nie. Zakres wynika z oceny ryzyka i krytyczności aktywów. Zapisz, jakie zdarzenia rejestrujesz i dlaczego, oraz jak często przeglądasz logi. Audytor ocenia dobór i przegląd, a nie wolumen.
Co jest dowodem dostępu fizycznego firm zewnętrznych?
Zezwolenie na pracę z wykonawcą, miejscem, oknem czasowym i osobą zatwierdzającą oraz zapis wejścia, na przykład skan na portierni. System zezwoleń zapisuje zmiany na dokumencie w śladzie audytowym, więc można wykazać, kto i kiedy zmienił zezwolenie.
Retencja: jak długo przechowywać zapisy
Ustawa o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa po nowelizacji (Dz.U. 2026 poz. 252) wymaga dokumentacji i systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji, ale w sprawdzonych źródłach nie ma jednej liczby lat retencji logów dla wszystkich podmiotów. Retencję ustala zakład na podstawie oceny ryzyka, wymogów sektorowych i potrzeb postępowania wyjaśniającego.
Praktyczna zasada: okres retencji musi pokryć co najmniej cykl audytowy i czas wykrycia incydentu. Pierwszy audyt podmiotu kluczowego przypada do 3 kwietnia 2028 r., a kolejne nie rzadziej niż raz na 3 lata, więc zapisy z całego cyklu powinny być dostępne albo zastąpione protokołami i raportami okresowymi.
Zapisz przyjętą retencję w polityce i w rejestrze, wraz z uzasadnieniem, oraz sprawdzaj, czy rzeczywista konfiguracja systemów jest z nią zgodna. Rozbieżność między polityką a konfiguracją to klasyczna uwaga audytowa. Przykład parametru z umowy: kopie zapasowe dobowe z retencją 14 dni obejmują odtwarzanie systemu, ale nie zastępują archiwum dowodów audytowych.
Incydenty zarejestrowane przez CERT Polska
Forma dowodów: co przyjmie audytor
Najlepiej sprawdza się zapis, który da się odtworzyć z systemu na żądanie: raport z datą i zakresem, eksport do PDF lub XLSX, zestawienie okresowe. System zezwoleń InnerWeb umożliwia raportowanie cykliczne do e-mail w PDF i XLSX, a zdarzenia i zmiany są zapisywane w śladzie audytowym.
Zrzut ekranu jest słabym dowodem, bo nie ma ciągłości i łatwo go zakwestionować. Lepszy jest eksport z metadanymi: kto wygenerował, kiedy, z jakiego okresu. Dla dokumentów poza systemem stosuj wersjonowanie i datę zatwierdzenia.
Dowód powinien być powiązany z wymaganiem. Tabela mapowania wymagania, dokumentu, właściciela i dowodu operacyjnego skraca audyt. Certyfikat ISO nie zastępuje tych dowodów i nie oznacza zgodności z NIS2.
Dostępność dowodów i SLA
Dowód, którego nie da się pokazać w dniu audytu, nie istnieje. Dlatego dostępność systemów przechowujących zapisy jest częścią dokumentacji. W przykładowej umowie utrzymaniowej dostępność części serwerowej wynosi 99,5% w miesiącu kalendarzowym, okna serwisowe do 5 godzin miesięcznie są zapowiadane z wyprzedzeniem min. 5 dni roboczych, a dla awarii strategicznej czas reakcji wynosi 12 godzin, a naprawy 8 godzin od podjęcia obsługi.
Zwrot za przekroczenie działa automatycznie: wynagrodzenie za miesiąc pomniejsza się o 1% za każdą godzinę przekroczenia przy awarii typu A, na podstawie zestawienia z systemu obsługi serwisowej. Umowa nie przewiduje kar umownych. Godziny świadczenia usług to dni robocze 8:00–16:00, co warto świadomie porównać z wymaganiem pracy zmianowej.
Wpisz parametry SLA do rejestru dostawców i sprawdzaj je w przeglądach. Audytor porówna zapisy w umowie z rzeczywistym raportem dostępności.
Zdarzenia i wektory: dlaczego dowody dotyczą także OT
Skala zagrożeń uzasadnia dyscyplinę dowodową. CERT Polska zarejestrował w 2025 r. 260 783 incydenty, o 152% więcej niż w roku poprzednim, a w analizie ekspozycji OT w internecie widocznych było 8367 unikalnych hostów. Liczby te dotyczą całego kraju, nie konkretnego zakładu, ale pokazują, że ekspozycja OT jest realna.
Wskazane wektory to słaby dostęp zdalny, prywatny APN traktowany jako sieć zaufana, domyślne hasła VNC i HMI oraz brak segmentacji. Dowodem na zarządzanie nimi są: rejestr ekspozycji sprawdzony w moje.cert.pl, zmiana haseł, osobne poświadczenia dla administracji IT, inżynierii OT i wsparcia dostawców oraz rejestr dostępu zewnętrznego.
Procedura zgłaszania incydentów poważnych wymaga wczesnego ostrzeżenia w ciągu 24 godzin od wykrycia, zgłoszenia w ciągu 72 godzin i sprawozdania końcowego w ciągu miesiąca. Logi pozwalają ustalić moment wykrycia, a od niego biegnie zegar.
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy ustawa podaje, ile lat przechowywać logi?
W sprawdzonych źródłach nie ma jednej liczby dla wszystkich. Retencję ustala zakład z oceny ryzyka i zapisuje w polityce.
Czy zrzut ekranu wystarczy jako dowód?
Zwykle nie. Lepszy jest eksport z systemu z metadanymi: autor, data i zakres okresu.
Dlaczego dostępność systemu ma znaczenie dla audytu?
Bo dowód musi być dostępny w dniu audytu. Parametr, taki jak 99,5% w miesiącu, wpisuje się do rejestru dostawców i sprawdza w przeglądach.
Czy logi i zapisy gwarantują zgodność z NIS2?
Nie. Dostarczają dowodu do audytu i wspierają spełnienie wymogu, ale nie zastępują polityk, oceny ryzyka ani decyzji zakładu.
Źródła
Porozmawiajmy o Twoim zakresie
Przedstawimy kalkulację dla Waszej skali i pokażemy system na przykładowej instancji. Wycena jest indywidualna.
Porozmawiajmy