Zakres i częstotliwość testów
Ta część odpowiada na pytania o to, co i kiedy testować.
Jak często testować plan ciągłości działania?
ISO 22301 wymaga planowych ćwiczeń i testów, ale nie narzuca jednej stałej częstotliwości. W praktyce zakłady przyjmują cykl roczny z podziałem na ćwiczenie sztabowe i ćwiczenie w terenie, a po istotnej zmianie (nowa instalacja, zmiana dostawcy, reorganizacja, incydent) wykonują test dodatkowy. Częstotliwość powinna wynikać z analizy ryzyka i być zapisana w harmonogramie zatwierdzonym przez kierownictwo.
Co dokładnie testujemy?
Testujemy nie dokument, tylko zdolność organizacji do wykonania planu: decyzje, komunikację, zasoby i czas. Typowy zakres obejmuje powiadamianie osób, uruchomienie zasobów zapasowych, kontakt z dostawcami i służbami, tryb pracy awaryjnej oraz przywrócenie usług. W zakładach z OT dochodzi scenariusz utraty systemu sterowania.
Czy jedno ćwiczenie w roku wystarczy?
Dla małego, mało złożonego zakładu może wystarczyć, o ile ćwiczenie obejmuje najważniejsze scenariusze i prowadzi do zmian w planie. Dla zakładu w ruchu ciągłym z infrastrukturą krytyczną lepiej mieć kilka krótszych ćwiczeń w roku, bo daje to więcej punktów pomiaru i pozwala pokazać trend.
Odpowiedzialność i zatwierdzanie
Pytania o to, kto za co odpowiada, są drugą grupą wątpliwości przy audytach.
Kto zatwierdza plan i wyniki testów?
Plan, harmonogram testów i wnioski z ćwiczeń zatwierdza kierownictwo najwyższego szczebla. Wynika to z logiki NIS2, w której organy zarządzające zatwierdzają środki zarządzania ryzykiem i odpowiadają za ich nadzór. Praktycznie podpis składa dyrektor zakładu lub członek zarządu, a wykonawcą jest pełnomocnik ds. ciągłości działania lub bezpieczeństwa.
Kto powinien oceniać ćwiczenie?
Ocenia osoba spoza zespołu uczestniczącego w ćwiczeniu, z arkuszem czasów i kryteriów sukcesu. Może to być pracownik innego działu lub audytor wewnętrzny. Uczestnicy oceniający siebie sami zwykle zawyżają wynik.
Terminy podmiotu krytycznego od wpisu do wykazu
Terminy z przepisów, które wpływają na testy
Dla podmiotów objętych krajowym systemem cyberbezpieczeństwa harmonogram KSC/NIS2 wskazuje, że obowiązki z rozdziału 3 biegną do 3.04.2027, a pierwszy audyt podmiotu kluczowego przypada do 3.04.2028. Kary z art. 73 ust. 1–4, art. 73a–73c i art. 76b ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa można nałożyć po raz pierwszy po upływie 2 lat od wejścia ustawy w życie, czyli po 3.04.2028. Okres 2026–2028 jest więc oknem budowy dowodów, w którym ćwiczenia powinny się odbyć i zostawić ślad.
Jak ćwiczyć zgłoszenie incydentu?
Procedura zgłaszania obejmuje wczesne ostrzeżenie w 24 godziny, powiadomienie w 72 godziny i sprawozdanie końcowe w ciągu miesiąca. W ćwiczeniu przygotowujemy szablony, wskazujemy osoby i mierzymy czas wypełnienia. Wynikiem jest lista brakujących informacji, które trzeba zebrać wcześniej, nie samo odhaczenie punktu.
Czy podmiot krytyczny ma dodatkowe terminy?
Tak. Zgodnie z przepisami o odporności podmiotów krytycznych (CER) ocena ryzyka powinna powstać w 9 miesięcy od informacji o wpisie do wykazu, wdrożenie rozwiązań w 3 miesiące po ocenie, a dokumentacja w 15 miesięcy od wpisu. Zgłoszenie incydentu istotnego następuje w 24 godziny od wystąpienia lub wykrycia, a sprawozdanie w ciągu 30 dni. Plan odporności i jego testy powinny być zgrane z tymi terminami.
Dowody dla audytu
Audytor szuka dowodu, że organizacja ćwiczy, wyciąga wnioski i zmienia plan. Samo posiadanie dokumentu nie wystarcza.
Jakie dokumenty pokazać audytorowi?
Komplet dowodów składa się z harmonogramu testów zatwierdzonego przez kierownictwo, scenariusza, listy uczestników, zapisu czasów, raportu z ćwiczenia, rejestru działań korygujących i zaktualizowanego planu. Dla ćwiczeń ewakuacyjnych dochodzi lista osób na terenie w chwili alarmu.
Czy certyfikat ISO 22301 zastępuje dowody NIS2?
Nie. Certyfikat nie oznacza zgodności z NIS2. Normy ISO 22301 dla ciągłości, ISO 27001 dla systemu zarządzania i IEC 62443 dla OT służą jako rama dowodowa, którą dobiera się do zakresu: OT to 62443, organizacja to 27001, ciągłość to 22301. Dostarczają dowodu do audytu i wspierają spełnienie wymogu, ale nie zastępują oceny audytora.
Jak długo przechowywać dowody?
Okres przechowywania wynika z polityki dokumentów zakładu i wymagań audytora. Dobrą praktyką jest trzymanie dowodów z co najmniej kilku ostatnich lat, tak by pokazać trend wyników, i oznaczenie wersji planu, której dotyczył test.
Najczęstsze błędy przy testach planów
Najczęstszy błąd to test papierowy: sprawdzenie, czy lista kontaktów jest aktualna, bez uruchomienia procedury. Drugi to ćwiczenie bez raportu i bez zmian w planie. Trzeci to pomijanie dostawców i firm zewnętrznych, mimo że ich zachowanie wpływa na wynik. Czwarty to jednorazowe ćwiczenie przed audytem, które nie pokazuje trendu.
- Test papierowy zamiast uruchomienia procedury.
- Brak raportu i zmian w planie po ćwiczeniu.
- Pominięcie dostawców i firm zewnętrznych.
- Ćwiczenie jednorazowe przed audytem, bez trendu.
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy plan ciągłości trzeba testować przed audytem?
Trzeba mieć dowody ćwiczeń z okresu poprzedzającego audyt, nie jednorazowy test tuż przed nim. Najlepiej pokazać kilka ćwiczeń z trendem wyników.
Czy test sztabowy wystarczy?
Dla części scenariuszy tak, ale plan z ewakuacją, utratą zasilania lub systemu sterowania wymaga także ćwiczenia w terenie lub w oknie serwisowym.
Kiedy po raz pierwszy można nałożyć kary z KSC?
Zgodnie z harmonogramem KSC/NIS2 kary z wymienionych artykułów można nałożyć po raz pierwszy po upływie 2 lat od wejścia ustawy w życie, czyli po 3.04.2028.
Czy norma ISO zastępuje wymogi NIS2?
Nie. Normy są ramą dowodową do audytu, a zgodność z NIS2 ocenia się osobno.
Źródła
Przygotuj dowody z ćwiczeń
Pomożemy zestawić zapisy obecności i zdarzeń z ćwiczeń tak, by były gotowe dla audytora. Umów rozmowę z InnerWeb.
Porozmawiajmy