InnerWeb
Przejdź do treści

Incydent poważny w wodociągach: decyzje od godziny 0 do 72

Piątek, 16:40: w biurze przedsiębiorstwa wodociągowego szyfrują się dyski z dokumentacją, a operator stacji uzdatniania widzi opóźnienia w wizualizacji procesu. Zegar 24 godzin na wczesne ostrzeżenie już biegnie, choć nikt jeszcze nie wie, czy sieć sterowania jest dotknięta. Przypadek rodzajowy pokazuje, jakie decyzje zapadają w kolejnych godzinach i jakie dowody warto mieć w kieszeni.

24 h
termin wczesnego ostrzeżenia
72 h
termin zgłoszenia incydentu
18,5 h
czas wczesnego ostrzeżenia w przypadku (kalkulacja przykładowa)
Źródło: kalkulacja przykładowa
69 h
czas zgłoszenia w przypadku (kalkulacja przykładowa)
Źródło: kalkulacja przykładowa

Pseudonim przypadku i punkt wyjścia

Podmiot z przypadku to przedsiębiorstwo wodociągowe średniej wielkości, około 300 pracowników, dostarczające wodę pitną kilkudziesięciu tysiącom odbiorców. Sektor wody pitnej należy do sektorów kluczowych NIS2, więc zakładamy status podmiotu kluczowego. Opis jest rodzajowy i nie odnosi się do konkretnego zdarzenia ani firmy.

Architektura jest typowa: sieć biurowa z serwerami plików i pocztą, oddzielona zaporą od sieci sterowania, w której pracują sterowniki i system nadzoru (SCADA) kilku stacji uzdatniania. Segmentacja istnieje, ale ma jeden wyjątek: stanowisko inżynierskie, z którego służby utrzymania ruchu łączą się do obu sieci. Seria norm ISA/IEC 62443 (dobrowolna) opisuje właśnie takie wąskie gardła jako obszary do podziału na strefy i kanały.

Godziny 0–6: wykrycie, izolacja i pierwsza ocena

O 16:40 dyżurny IT dostaje zgłoszenia o niedostępnych plikach, a o 17:05 pojawia się żądanie okupu. Pierwsza decyzja dotyczy izolacji: odcięcie sieci biurowej od internetu i od sieci sterowania. Kosztuje utratę zdalnego wglądu, ale chroni stacje. Decyzję podejmuje wyznaczony kierownik zmiany, bo pytanie do zarządu w piątkowy wieczór zabrałoby godziny.

Równolegle zaczyna się najważniejsza dla klasyfikacji kwestia: czy zdarzenie dotyka usługi kluczowej. Operator stacji zgłasza opóźnienia w wizualizacji, ale sterowniki nadal prowadzą proces automatycznie. Zespół przechodzi na obsługę lokalną, wysyła ludzi na stacje i prowadzi dziennik decyzji z godziną każdej. Ten dziennik będzie później podstawą osi czasu w zgłoszeniu i sprawozdaniu.

Tu warstwa fizyczna ma znaczenie: kierownik musi wiedzieć, kto jest na terenie stacji i jakie prace trwają, zanim odetnie zdalny dostęp lub zmieni tryb sterowania. System zezwoleń na prace pokazuje otwarte zezwolenia i osoby przypisane do miejsca, co skraca telefony kontrolne. To dostarczenie informacji, nie decyzja za kierownika.

Przykładowa oś decyzji: godzina od wykrycia

Przykładowa oś decyzji: godzina od wykryciaWykres słupkowy poziomy: izolacja po 1 godzinie, obsługa lokalna po 3, kwalifikacja po 12, wczesne ostrzeżenie po 18,5, zgłoszenie po 69 godzinach.020406080godzin od wykryciaIzolacja sieci biurowejIzolacja sieci biurowej: 1 godzin od wykrycia1Przejście na obsługę lokalnąPrzejście na obsługę lokalną: 3 godzin od wykrycia3Decyzja o kwalifikacjiDecyzja o kwalifikacji: 12 godzin od wykrycia12Wczesne ostrzeżenieWczesne ostrzeżenie: 18,5 godzin od wykrycia18,5Zgłoszenie incydentuZgłoszenie incydentu: 69 godzin od wykrycia69
Źródło: Kalkulacja przykładowa na założeniach przypadku; terminy graniczne 24 h i 72 h z

Godziny 6–24: kwalifikacja i wczesne ostrzeżenie

Do godziny 12 trzeba rozstrzygnąć, czy to incydent poważny. Ustawa o KSC wymaga wczesnego ostrzeżenia niezwłocznie, nie później niż w ciągu 24 godzin od wykrycia, a zgłoszenia przez system S46 do właściwego zespołu CSIRT. Kryteria poważnego incydentu podmiot opisuje w procedurze, a przypadek spełnia je przez zakłócenie funkcjonowania usługi: biuro jest sparaliżowane, rozliczenia z odbiorcami stoją, a wpływ na sterowanie jest niewyjaśniony.

Reguła praktyczna jest taka: w razie wątpliwości zgłaszamy i dopisujemy, że ocena trwa. Wczesne ostrzeżenie ma charakter wstępny i jego wypełnienie jest krótsze niż pełne zgłoszenie. W tej kolejności wpisujemy: podejrzenie ataku złośliwym oprogramowaniem typu ransomware, brak potwierdzonego wpływu na sterowanie, podjęte kroki izolacji, brak podstaw do podejrzenia skutków transgranicznych. O 11:10 w sobotę osoba kontaktowa składa wczesne ostrzeżenie, czyli po około 18,5 godziny od wykrycia, z zapasem 5,5 godziny.

W tym samym oknie zapadają decyzje biznesowe: komunikat dla odbiorców, informacja dla organu nadzoru sanitarnego, jeśli ryzyko dotyczy jakości wody, oraz zawiadomienie organów ścigania. Zakres obowiązków poza KSC zależy od przepisów sektorowych i umów, więc zespół prawny dostaje to zadanie od razu.

Godziny 24–72: potwierdzenie zasięgu i zgłoszenie incydentu

Niedzielą analitycy ustalają, że szyfrowanie objęło serwery biurowe, a stanowisko inżynierskie zostało użyte jako przystanek, jednak sterowniki i system nadzoru stacji nie zostały zmodyfikowane. To ważna zmiana oceny, którą zgłoszenie musi odzwierciedlić: wpływ na usługę dotyczy procesów biurowych, a sterowanie wymaga dalszych badań.

Zgłoszenie incydentu poważnego składa się niezwłocznie, nie później niż w ciągu 72 godzin od wykrycia. W przypadku nasz zespół składa je w poniedziałek o 13:30, czyli po około 69 godzinach, z około trzema godzinami zapasu na akceptację zarządu. Zgłoszenie aktualizuje wczesne ostrzeżenie o ocenę powagi, wskaźniki zagrożenia i potwierdzony zasięg.

Do 72. godziny zespół ma gotowy pakiet dowodowy: kopie logów zapory i serwerów, dziennik decyzji, listę wyłączonych systemów, listę osób obecnych na stacjach i listę prac, które zawieszono. Dopiero ten pakiet pozwala po miesiącu napisać sprawozdanie końcowe bez rekonstrukcji z pamięci.

Zapas do terminu: przykład bez przygotowania i z przygotowaniem

Zapas do terminu: przykład bez przygotowania i z przygotowaniemWykres porównawczy: bez przygotowania zapas do 24 h wynosi 0, do 72 h 2 godziny; z przygotowaniem 5,5 i 3 godziny.0246godzin zapasuBez przygotowania (Zapas do 24 h): 0 godzin zapasu0Z przygotowaniem (Zapas do 24 h): 5,5 godzin zapasu5,5Zapas do 24 hBez przygotowania (Zapas do 72 h): 2 godzin zapasu2Z przygotowaniem (Zapas do 72 h): 3 godzin zapasu3Zapas do 72 h
  • Bez przygotowania
  • Z przygotowaniem
Źródło: Kalkulacja przykładowa: dwa scenariusze rodzajowe o założonych czasach zgłoszenia

Efekt przypadku i wnioski

W kalkulacji przykładowej przedsiębiorstwo dotrzymuje obu terminów, a odbudowa biura trwa osiem dni. Najcenniejsze okazały się cztery rzeczy: wyznaczony kierownik zmiany z prawem do izolacji, szablon wczesnego ostrzeżenia gotowy wcześniej, dziennik decyzji prowadzony od pierwszej godziny oraz tryb obsługi lokalnej przećwiczony na stacjach.

Wnioski do planu naprawczego dotyczyły segmentacji stanowiska inżynierskiego, uwierzytelniania wieloskładnikowego dla dostępu zdalnego oraz kopii zapasowych odseparowanych od sieci biurowej. To zakres zgodny z art. 21 dyrektywy (UE) 2022/2555 o środkach zarządzania ryzykiem. InnerWeb nie zastępuje tych środków. Jego rola to dowód z warstwy organizacyjnej i fizycznej: kto, gdzie i na jakiej podstawie pracował w trakcie incydentu.

Kalkulacja przykładowa

Kalkulacja przykładowa osi czasu zgłoszeń

Założenia
ParametrWartość
Wykrycie incydentupiątek 16:40 czas lokalny
Wczesne ostrzeżeniesobota 11:10 czas lokalny
Zgłoszenie incydentuponiedziałek 13:30 czas lokalny

Wynik: Wczesne ostrzeżenie po ok. 18,5 h (zapas 5,5 h do 24 h), zgłoszenie po ok. 69 h (zapas ok. 3 h do 72 h).

Uwaga: Kalkulacja przykładowa na założeniach rodzajowych. Terminy graniczne wynikają z art. 11 ustawy o KSC (Dz.U. 2026 poz. 252) i art. 23 dyrektywy NIS2 (dyrektywa (UE) 2022/2555); nie jest to dokumentacja rzeczywistego zdarzenia.

Materiał wideo

Często zadawane pytania

Czy w opisanym przypadku zawsze trzeba zgłosić incydent?

Zgłasza się incydenty poważne, a ocenę przeprowadza podmiot według własnej procedury i kryteriów z przepisów. W razie wątpliwości praktyka jest taka, by złożyć wczesne ostrzeżenie i uzupełnić je po zakończeniu oceny.

Czy sieć OT musi być objęta zgłoszeniem?

Zgłoszenie dotyczy incydentu w usłudze podmiotu, więc wpływ na sieć sterowania trzeba ocenić i opisać, także gdy ostatecznie okaże się, że go nie było.

Czy InnerWeb składa zgłoszenie za wodociągi?

Nie. Zgłoszenie składa osoba kontaktowa podmiotu w S46. InnerWeb dostarcza zapisów zezwoleń i obecności jako dowodu do audytu dla warstwy fizycznej.

Źródła

Porozmawiajmy o dowodach do zgłoszeń

Pokażemy, jak rejestr zdarzeń fizycznych, lista osób na terenie i powiadomienia z InnerWeb uzupełniają dokumentację incydentu. Umów krótką rozmowę z zespołem InnerWeb®.

Porozmawiajmy