Sytuacja wyjściowa: elektrociepłownia jako podmiot kluczowy
Opisujemy przypadek rodzajowy, zbudowany z typowych warunków elektrociepłowni należącej do grupy energetycznej: podmiot kluczowy NIS2, jeden obiekt w pierwszym kroku, kolejne obiekty w planie. Dostawy ciepła obsługuje kilka kotłów, turbina parowa, układy uzdatniania wody, rozdzielnie i szafy sterownicze rozmieszczone w kilku budynkach oraz na placu. Wokół instalacji pracują stale firmy zewnętrzne: serwis automatyki, dostawcy urządzeń, wykonawcy remontów.
Zakład ma dokumentację projektową i rejestry utrzymania ruchu, ale nie ma jednego rejestru zasobów, który łączyłby urządzenia IT i OT z ich lokalizacją, właścicielem i krytycznością. Część sterowników figuruje w arkuszu działu automatyki, część w systemie utrzymania ruchu, a część tylko w pamięci kilku osób. Ostatnia pełna inwentaryzacja sieci przemysłowej była robiona przy modernizacji, kilka lat temu.
Co zmieniły ataki z 29 grudnia 2025 roku
Raport roczny CERT Polska za 2025 rok (s. 55–56) opisuje pierwsze w historii Polski skoordynowane, sabotażowe ataki na sektor energii. Dotknęły one co najmniej 30 farm wiatrowych i fotowoltaicznych, spółki produkcyjnej oraz dużej elektrociepłowni dostarczającej ciepło prawie pół miliona odbiorców. Skutki objęły systemy IT i fizyczne urządzenia przemysłowe, lecz nie wpłynęły na bieżącą produkcję energii i dostawy ciepła. Atak nastąpił w okresie niskich temperatur i zamieci, kiedy zakłócenie byłoby szczególnie dotkliwe.
Dla zakładów podobnych do naszej elektrociepłowni wynikają stąd dwa wnioski. Po pierwsze, ataki sięgają do sterowników i urządzeń komunikacyjnych, więc inwentaryzacja ograniczona do serwerów i stacji roboczych jest niewystarczająca. Po drugie, zdolność szybkiego przywrócenia pracy zależy od tego, czy personel wie, jakie urządzenia ma, jak są połączone i jak wyglądały ich nastawy wcześniej.
Stan prawny uzupełnia obraz. Ustawa z 23 stycznia 2026 roku o zmianie ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa (Dz.U. 2026 poz. 252) obowiązuje od 3 kwietnia 2026 roku. Podmioty kluczowe powinny zrealizować obowiązki z rozdziału o systemie zarządzania bezpieczeństwem informacji, w tym analizę zasobów, do 3 kwietnia 2027 roku, a pierwszy audyt jest przewidziany na kwiecień 2028 roku.
Nakład pracy na rejestr zasobów (kalkulacja przykładowa)
Rozwiązanie: rejestr zasobów w trzech warstwach
Zespół elektrociepłowni, w składzie kierownik automatyki, specjalista cyberbezpieczeństwa, kierownik utrzymania ruchu i przedstawiciel bezpieczeństwa operacyjnego, przyjął założenie, że rejestr ma służyć trzem celom: analizie ryzyka, reagowaniu na incydenty i dowodom do audytu. Zbudowano go w trzech warstwach, które można prowadzić równolegle.
Warstwa 1: urządzenia i ich właściciele
Każdy sterownik, panel, przełącznik, router, modem i serwer dostaje rekord z producentem, rolą w procesie, wersją oprogramowania układowego, właścicielem po stronie zakładu i informacją, kto ma do niego dostęp serwisowy. Szczególną uwagę poświęcono urządzeniom komunikacyjnym i dostępom zdalnym, ponieważ publiczne opisy ataków na obiekty energetyczne wskazują na wykorzystanie domyślnych danych dostępowych i usług zdalnych jako drogi do sieci OT.
Warstwa 2: lokalizacja i powiązania
Każdy rekord dostaje lokalizację ze słownika zakładu: budynek, pomieszczenie, szafa. Zapisano też powiązania: która turbina zależy od którego sterownika, które uzdatnianie od którego zasilania. Tę warstwę zbudowano w oparciu o logikę ISA/IEC 62443-3-2, czyli ocenę ryzyka i podział na strefy i kanały, co ułatwia późniejszy opis granic stref.
Warstwa 3: punkty monitoringu i dowody
Na podstawie krytyczności wybrano punkty, w których wartościowy jest monitoring ruchu i zmian: styki między siecią zakładową a OT, połączenia zdalnego dostępu, sterowniki turbiny i uzdatniania. Każdy punkt ma przypisanego właściciela alarmu i opis normalnego zachowania, który stanowi linię bazową. Zmiany w rejestrze zapisywane są ze śladem autora i czasu.
Rola lokalizacji i danych o ruchu osób
W elektrociepłowni nie wystarczy wiedzieć, że sterownik istnieje. Trzeba wiedzieć, kto przy nim pracuje. InnerWeb pełni tu rolę niezależnej nakładki: zezwolenia, uprawnienia i szkolenia obsługuje system zakładu, a platforma dokłada lokalizację i monitoring ruchu na wspólnym planie zakładu. Nie wymaga to wymiany obecnych systemów, a integracje robi się dopiero wtedy, gdy zakład ma taką potrzebę.
Lokalizacja pracowników opiera się na nadajnikach BLE i działa bez GPS; pozycja powstaje z sygnałów wielu nadajników. Dzięki temu rekord zasobu można zestawić z obecnością osób w jego pobliżu w czasie wykonywania prac serwisowych. Dane zostają u klienta: miejsce pracy systemu wybiera zakład, serwer własny albo chmura. Dla obiektu z wymaganiami NIS2 to często decydujący argument.
Kalkulacja przykładowa: nakład pracy na rejestr i monitoring
Poniższa kalkulacja przykładowa opiera się na jawnych założeniach i nie pochodzi z pomiaru w konkretnym zakładzie. Przyjęto 600 zasobów OT i IT w jednym obiekcie, 12 punktów monitoringu oraz pracę zespołu własnego z udziałem integratora.
Obchód terenowy z weryfikacją na miejscu zajmuje 8 minut na zasób, co daje 80 godzin. Kompletowanie danych z dokumentacji i rejestrów to 3 minuty na zasób, czyli 30 godzin. Trzy warsztaty klasyfikacji krytyczności po 4 godziny z udziałem 4 osób to 48 osobogodzin. Konfiguracja 12 punktów monitoringu po 6 godzin daje 72 godziny, a przegląd końcowy i skompletowanie dowodów to 24 godziny. Razem 254 godziny, czyli około 32 dni roboczych jednej osoby.
Po pierwszym przeglądzie aktualizacja rejestru przechodzi w tryb ciągły: zmiany wynikają z zezwoleń na prace, zgłoszeń i modernizacji, a nie z kolejnych inwentaryzacji od zera. Nakład ciągły zależy od tempa zmian w zakładzie.
Efekt i wnioski
Efektem jest rejestr, który w razie incydentu odpowiada na pytania pierwszej godziny: jakie urządzenia są na styku, kto je serwisuje, czy ktoś był przy nich fizycznie, jak wyglądały nastawy. Skraca to czas klasyfikacji zdarzenia, a ten ma znaczenie, bo art. 23 dyrektywy NIS2 wymaga wczesnego ostrzeżenia w ciągu 24 godzin, powiadomienia o incydencie w ciągu 72 godzin i sprawozdania końcowego w ciągu miesiąca.
Wnioski dla podobnych zakładów są cztery. Zaczynamy od urządzeń na styku IT i OT oraz dostępów zdalnych. Zapisujemy właściciela każdego zasobu. Dołączamy lokalizację, bo ona łączy rejestr z pracami serwisowymi i ruchem ludzi. Rejestr prowadzimy w sposób, który zostawia ślad zmian, bo to on stanowi dowód do audytu. Opisany przypadek jest rodzajowy i nie dowodzi skuteczności wobec konkretnego ataku.
Nakład pracy na rejestr zasobów i punkty monitoringu
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Liczba zasobów | 600 szt. |
| Obchód terenowy | 8 min na zasób |
| Dane z dokumentacji | 3 min na zasób |
| Warsztaty krytyczności | 3 x 4 godz. x 4 osoby osobogodzin |
| Punkty monitoringu | 12 x 6 godzin |
| Przegląd i dowody | 24 godzin |
Wynik: 254 godziny, około 32 dni roboczych jednej osoby
Uwaga: Kalkulacja przykładowa na jawnych założeniach, nie pomiar w konkretnym zakładzie.
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy rejestr zasobów jest wymagany przez NIS2?
Dyrektywa wymienia w art. 21 zarządzanie aktywami wśród środków zarządzania ryzykiem, a polska ustawa wymaga analizy zasobów w ramach systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji. Rejestr wspiera spełnienie tego wymogu i dostarcza dowodu do audytu.
Od czego zacząć, jeśli mamy kilka tysięcy urządzeń?
Od urządzeń na styku IT i OT, dostępów zdalnych i sterowników procesów krytycznych. Resztę dopisujemy w kolejnych iteracjach, wraz ze zmianami w zakładzie.
Czy trzeba aktywnie skanować sterowniki?
Nie. W sieciach OT unikamy aktywnego skanowania wrażliwych urządzeń. Dane zbieramy z dokumentacji, obchodu i obserwacji pasywnej.
Gdzie przechowywane są dane o lokalizacji?
Miejsce pracy systemu wybiera zakład: serwer własny w kontenerach Docker albo chmura. Dane zostają u klienta.
Źródła
Zbuduj rejestr zasobów swojego zakładu
Porozmawiaj z zespołem InnerWeb o rejestrze zasobów z lokalizacją i punktami monitoringu. Pokażemy, jak dołożyć nakładkę do obecnych systemów bez ich wymiany.
Porozmawiajmy