Dla kogo i dlaczego temat łączy BHP z cyberbezpieczeństwem
Procedura LOTO powstaje zwykle w utrzymaniu ruchu i BHP, a systemy sterowania są w gestii OT i IT. Na styku pojawia się luka: fizyczne odłączenie zasilania działa, ale polecenie startu z systemu nadrzędnego, sterownika lub zdalnego dostępu serwisowego nadal może dotrzeć do maszyny. Jeśli napęd ma własne zasilanie pomocnicze albo wejście startowe, które nie jest objęte wyłącznikiem, procedura izolacji jest niepełna.
Dla podmiotów kluczowych i ważnych ma to wymiar regulacyjny. Ustawa z 23 stycznia 2026 r. o zmianie ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa (Dz.U. 2026 poz. 252) wdraża dyrektywę NIS2 i obowiązuje od 3 kwietnia 2026 r. Dyrektywa wymienia środki zarządzania ryzykiem, wśród nich kontrolę dostępu, zarządzanie aktywami, obsługę incydentów i bezpieczeństwo łańcucha dostaw. Kary pieniężne, poza najpoważniejszymi naruszeniami, można nakładać dopiero od 3 kwietnia 2028 r., ale organy zarządzające odpowiadają za zatwierdzanie środków już dziś.
Zalecenie 1: potraktuj zdalny start jako źródło energii
Do listy źródeł energii dopisz polecenie startu z DCS, SCADA, sterownika lub aplikacji serwisowej. Każdy punkt izolacji w karcie dostaje wtedy dwie kolumny: odcięcie fizyczne i odcięcie sterowania. W praktyce oznacza to na przykład przełączenie napędu w tryb lokalny, zdjęcie zezwolenia startu w logice lub fizyczne odłączenie obwodu sterowania, a także potwierdzenie, że próba startu z nadrzędnego poziomu nie przechodzi.
Maksymalne kary z art. 34 dyrektywy NIS2
Zalecenie 2: uwzględnij sterowniki i zasilanie pomocnicze
Sterownik, który zostaje pod napięciem, jest w porządku, o ile jego wyjścia do napędu są odcięte, a nie tylko wygaszone programowo. Ustal w procedurze, które urządzenia sterujące wolno pozostawić zasilone, które trzeba wyłączyć i kto potwierdza stan wyjść. Zmiany w programie sterownika w trakcie izolacji traktuj jak zmianę w układzie: nowe zadanie, które warunkuje wznowienie pracy.
Zalecenie 3: jeden rejestr dla BHP i OT
Jeśli kłódki opisuje BHP, a blokady sterowania zapisuje OT w osobnym narzędziu, nikt nie widzi całości. Prowadź jeden rejestr izolacji dla pracy, w którym każda pozycja ma kolejność, osobę odpowiedzialną i podpis. W cyfrowej karcie izolacji pozycje zabezpieczeń są zadaniami przygotowawczymi, a dopuszczenie zespołu jest zablokowane do potwierdzenia ostatniego zabezpieczenia z karty. Pozycja dotycząca sterowania wchodzi do tego samego łańcucha co kłódka na rozdzielnicy.
Terminy zgłoszeń incydentu w NIS2
Zalecenie 4: powiąż dostęp zdalny z zezwoleniem
Sesja zdalna integratora lub serwisanta producenta powinna być możliwa wyłącznie w oknie, na które istnieje zezwolenie, i dla urządzeń, które w tym zezwoleniu są wymienione. Połączenie to rzecz do ustalenia z działem IT: technicznie realizuje je system dostępu, a zezwolenie jest dla niego dokumentem uzasadniającym. InnerWeb nie steruje systemem OT i nie zastępuje kontroli dostępu. Zapisuje czynności ludzi, kolejność i potwierdzenia, które można zestawić z logiem dostępu.
Zalecenie 5: nazwij normy, ale nie obiecuj zgodności
Seria ISA/IEC 62443 jest dobrowolna, lecz stanowi referencję dla NIS2 art. 21. Część 62443-3-3 opiera się na siedmiu wymaganiach podstawowych (FR1–FR7), a poziomy bezpieczeństwa SL 1–4 pomagają określić oczekiwany poziom ochrony strefy. Część 62443-2-1 opisuje program bezpieczeństwa właściciela instalacji. Traktuj normę jako układ odniesienia przy opisie wymagań wobec dostawców, a nie jako certyfikat dla procedury LOTO. Niespełnienie może zostać w audycie NIS2 uznane za brak adekwatnych środków.
Zalecenie 6: wymagaj śladu audytowego i kontroli dostępu od dostawcy
Przy ocenie systemu do prowadzenia kart izolacji zapytaj o logowanie operacji, role, podpis czynności i miejsce przechowywania danych. W rozpoznaniu rynkowym, które InnerWeb analizował dla spółki energetycznej, pytania dotyczyły SSO, uwierzytelniania wieloskładnikowego, szyfrowania, logu operacji, integracji z SOC i certyfikatów. InnerWeb zapisuje, kto i kiedy zmienił zezwolenie, wyniki szkoleń lub regułę automatyzacji, co pomaga przy kontroli i wyjaśnianiu zdarzeń. Lista audytowanych obiektów jest jawna. SSO z katalogiem klienta należy uzgodnić jako element wersji produkcyjnej.
Miejsce pracy systemu wybiera zakład: serwer zakładu albo chmura, a dane zostają u klienta.
Zalecenie 7: ćwicz raportowanie incydentu z udziałem BHP
Art. 23 dyrektywy NIS2 wymaga wczesnego ostrzeżenia w ciągu 24 godzin, powiadomienia o incydencie w ciągu 72 godzin i sprawozdania końcowego w ciągu miesiąca od powiadomienia. Jeśli incydent dotyczy nieoczekiwanego uruchomienia maszyny podczas izolacji, dowody leżą po obu stronach: log systemu sterowania i karta izolacji z czasem każdej czynności. Przećwicz scenariusz, w którym oba zapisy zestawiasz w jedną oś czasu bez przepisywania z papieru.
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy LOTO to temat dla CISO?
Częściowo tak. Fizyczna izolacja należy do BHP, ale zdalny start, sterowniki i dostęp serwisowy leżą po stronie OT i cyberbezpieczeństwa. Luka powstaje na styku obu obszarów.
Czy system zezwoleń może sterować izolacją w systemie OT?
InnerWeb nie steruje systemem OT. Zapisuje kolejność czynności, osoby i potwierdzenia, które zestawia się z logiem dostępu i sterowania jako dowód do audytu.
Czy norma ISA/IEC 62443 jest obowiązkowa?
Seria jest dobrowolna. Stanowi jednak uznaną referencję przy opisie środków z art. 21 NIS2 i przy ocenie dostawców komponentów oraz integratorów.
Źródła
Sprawdźmy to na Waszej instalacji
Umów rozmowę z zespołem InnerWeb: przejdziemy przez Wasz obecny proces izolacji energii i pokażemy, co dałoby się zapisać cyfrowo bez zmiany instrukcji służb.
Porozmawiajmy