InnerWeb
Przejdź do treści

Jak napisać OPZ na system bezpieczeństwa zakładu

Od 3 kwietnia 2026 r. obowiązuje nowelizacja ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa, a pierwsze obowiązki dla podmiotów kluczowych mają termin 3 kwietnia 2027 r. Dobrze napisany opis przedmiotu zamówienia (OPZ) na system bezpieczeństwa zakładu skraca przetarg, ogranicza spory na odbiorze i od początku zawiera dowody, których zażąda audytor. Poniżej struktura OPZ w ośmiu blokach, z przykładami zapisów.

13
punktów w typowym RFI na cyfrowy system poleceń na prace
5–10
stron odpowiedzi dostawcy w tym RFI
12 mies.
termin na obowiązki z rozdziału 3 ustawy o KSC (do 3 kwietnia 2027 r.)
Źródło: Dz.U. 2026 poz. 252

Zacznij od celu i granic zamówienia

OPZ, który zaczyna się od listy funkcji, kończy się ofertami nieporównywalnymi. Zacznij od zdania o celu: jakie ryzyko ma być ograniczone, jaki proces zastąpiony i jaki dowód ma powstawać w systemie. Przykład: „System ma prowadzić zezwolenia i polecenia na prace od wystawienia do archiwum, wiązać je z kwalifikacjami wykonawców i dostarczać zapis czynności do audytu”.

Następnie wyznacz granice. Napisz, których systemów dotyczy zamówienie, a których nie ruszasz (SCADA, system sterowania, istniejący system kadrowy). Określ liczbę lokalizacji w pierwszym etapie, liczbę użytkowników po stronie zakładu i to, czy firmy zewnętrzne korzystają z systemu bez dodatkowych opłat. Brak tych liczb to najczęstsza przyczyna ofert rozbieżnych o czynnik dwa.

Struktura OPZ w ośmiu blokach

Sprawdzony układ dokumentu ułatwia zarówno wykonawcy, jak i komisji przetargowej odnalezienie wymagań. Każdy blok powinien kończyć się wskazaniem, jak wymaganie zostanie zweryfikowane: dokumentem, testem, demonstracją albo pilotażem.

  • 1. Cel, kontekst i zakres (procesy objęte zamówieniem, lokalizacje, użytkownicy).
  • 2. Wymagania funkcjonalne opisane wynikiem, nie nazwą ekranu.
  • 3. Wymagania cyberbezpieczeństwa (uwierzytelnianie, role, log operacji, kopie, podatności).
  • 4. Architektura i model wdrożenia (serwer w zakładzie albo dedykowany w chmurze, praca bez połączenia z producentem).
  • 5. Integracje (katalog użytkowników, system utrzymania ruchu, API).
  • 6. Pilotaż: cel, okres, kryteria sukcesu, przejście do wdrożenia.
  • 7. Utrzymanie, SLA i model rozliczeń.
  • 8. Kryteria oceny ofert i sposób punktowania.

Harmonogram nowelizacji KSC od wejścia w życie

Harmonogram nowelizacji KSC od wejścia w życieWykres słupkowy: wejście w życie 0 miesięcy, obowiązki z rozdziału 3 po 12 miesiącach, pierwszy audyt i kary po 24 miesiącach.0510152025miesięcyWejście w życie: 0 miesięcy0Wejście w życieObowiązki rozdz. 3: 12 miesięcy12Obowiązki rozdz. 3Audyt i kary: 24 miesięcy24Audyt i kary
Źródło: Dz.U. 2026 poz. 252, art. 33, 35

Wymagania funkcjonalne: opisuj wynik

Zamiast „system ma moduł zezwoleń” napisz, co zakład ma móc zrobić i co ma zostać zapisane. Przykład z procesu zezwoleń na prace: zezwolenie przechodzi fazy przygotowania, prac głównych i zamknięcia, system sprawdza daty i kwalifikacje przypisanych pracowników, a zatwierdzenie pracy szczególnie niebezpiecznej jest zarezerwowane dla użytkownika po stronie zakładu. Taki zapis daje wykonawcy jasny cel, a komisji prosty test: pokaż mi to w demonstracji.

Dla każdej funkcji ważnej z punktu widzenia bezpieczeństwa dopisz wymaganie dowodowe: kto, co i kiedy zmienił, czy da się odtworzyć historię zezwolenia i czy zapis ma ślad audytowy zmian. To jest element, który wspiera spełnienie wymogu dokumentowania, a nie obietnica zgodności z przepisami.

Funkcje, bez których zamówienie nie ma sensu, oznacz jako obowiązkowe. Resztę zapisz jako opcje punktowane. Dzięki temu oferent nie musi zgadywać, czy brak raportu cyklicznego przekreśli jego ofertę.

Przykładowe zapisy do skopiowania i dostosowania

Formułuj wymagania w trybie sprawdzalnym: „System umożliwia wskazanie osoby zatwierdzającej pracę szczególnie niebezpieczną po stronie zakładu i uniemożliwia zatwierdzenie przez użytkownika firmy zewnętrznej”. „System zapisuje autora i czas każdej zmiany zezwolenia i udostępnia historię zmian administratorowi”.

Wymagania cyber: co wynika z przepisów

Nowelizacja ustawy o KSC (Dz.U. 2026 poz. 252) wdraża dyrektywę NIS2 i weszła w życie 3 kwietnia 2026 r. Dla podmiotów, które spełniały przesłanki w dniu wejścia w życie, obowiązki z rozdziału 3 (system zarządzania bezpieczeństwem informacji, dokumentacja, procedury incydentowe) mają termin 12 miesięcy, czyli 3 kwietnia 2027 r. Pierwszy audyt podmiotu kluczowego przypada po 24 miesiącach, a kary pieniężne co do zasady można nakładać od 3 kwietnia 2028 r. Ustawa wymaga m.in. bezpieczeństwa łańcucha dostaw ICT, więc dostawca systemu bezpieczeństwa jest częścią Twojej oceny ryzyka.

W OPZ przełóż to na wymagania wobec dostawcy: uwierzytelnianie wieloskładnikowe, role i macierz uprawnień, zapis operacji, kopie zapasowe z opisanym odtwarzaniem, proces obsługi podatności i zgłaszania incydentów w terminach 24 i 72 godzin. Szczegółowe rekomendacje zapisów są w osobnym artykule o wymaganiach cyber w OPZ.

Parametry RFI na cyfrowy system poleceń na prace

Parametry RFI na cyfrowy system poleceń na praceWykres poziomy: 13 punktów RFI, 9 modeli licencji, maksymalnie 10 stron odpowiedzi.051015liczbaPunkty RFIPunkty RFI: 13 liczba13Modele licencjiModele licencji: 9 liczba9Maks. stron odpowiedziMaks. stron odpowiedzi: 10 liczba10
Źródło: InnerWeb

On-premise, pilotaż i kryteria oceny

Zapisz jasno, gdzie ma działać system: na serwerze w zakładzie czy na dedykowanym serwerze w chmurze, i czy ma pracować bez połączenia z producentem. Zażądaj opisu okien serwisowych, kopii zapasowych i sposobu aktualizacji. Pytanie o tryb bez połączenia z producentem pojawia się w rozpoznaniu rynku regularnie, więc lepiej odpowiedzieć na nie w dokumencie.

Pilotaż zapisz jako etap zamówienia z celem, okresem (zwykle 3–6 miesięcy), mierzalnymi kryteriami sukcesu i prawem przejścia do wdrożenia bez aneksu. W dotychczasowych pilotażach InnerWeb 100% przejść pilotaż→wdrożenie odbyło się właśnie dlatego, że kryteria były zapisane przed startem.

Kryteria oceny ofert rozdziel na cenę łączną za 12 miesięcy, jakość odpowiedzi na wymagania, bezpieczeństwo i wynik pilotażu lub demonstracji. Ocena po cenie licencji, bez kosztów wdrożenia, hostingu i firm zewnętrznych, premiuje oferty o ukrytych opłatach.

Rozpoznanie rynku przed OPZ

Jeśli nie masz pewności co do zakresu, zrób najpierw rozpoznanie rynku (RFI). W praktyce energetycznej RFI na cyfrowy system poleceń na prace miało 13 punktów, a odpowiedź ograniczono do 5–10 stron. Taki format zmusza dostawców do konkretu i daje Ci materiał do uzupełnienia OPZ: różnice w modelach licencji, ograniczenia, sposób integracji. Dopiero potem piszesz wiążące wymagania.

Materiał wideo

Często zadawane pytania

Czy OPZ musi wskazywać konkretny produkt?

Nie. Opisz wymagania i sposób weryfikacji, a nie nazwę produktu. Wskazanie marki w zamówieniu publicznym jest ograniczone przepisami, a w zamówieniu prywatnym zawęża konkurencję bez potrzeby.

Ile stron powinien mieć dobry OPZ?

Zwykle kilkanaście do kilkudziesięciu stron. Ważniejsza od objętości jest sprawdzalność: każde wymaganie ma wskazaną metodę weryfikacji.

Czy pilotaż można zapisać w OPZ?

Tak, jako etap z celem, okresem, kryteriami sukcesu i prawem przejścia do wdrożenia. Należy też zapisać, kto ponosi koszt pilotażu i co dzieje się z danymi po jego zakończeniu.

Źródła

Masz projekt OPZ do przejrzenia?

Porozmawiajmy o zakresie, wymaganiach cyber i kryteriach pilotażu. Pokażemy w demonstracji, jak zapisy z OPZ wyglądają w działającym systemie.

Porozmawiajmy