Zacznij od celu i granic zamówienia
OPZ, który zaczyna się od listy funkcji, kończy się ofertami nieporównywalnymi. Zacznij od zdania o celu: jakie ryzyko ma być ograniczone, jaki proces zastąpiony i jaki dowód ma powstawać w systemie. Przykład: „System ma prowadzić zezwolenia i polecenia na prace od wystawienia do archiwum, wiązać je z kwalifikacjami wykonawców i dostarczać zapis czynności do audytu”.
Następnie wyznacz granice. Napisz, których systemów dotyczy zamówienie, a których nie ruszasz (SCADA, system sterowania, istniejący system kadrowy). Określ liczbę lokalizacji w pierwszym etapie, liczbę użytkowników po stronie zakładu i to, czy firmy zewnętrzne korzystają z systemu bez dodatkowych opłat. Brak tych liczb to najczęstsza przyczyna ofert rozbieżnych o czynnik dwa.
Struktura OPZ w ośmiu blokach
Sprawdzony układ dokumentu ułatwia zarówno wykonawcy, jak i komisji przetargowej odnalezienie wymagań. Każdy blok powinien kończyć się wskazaniem, jak wymaganie zostanie zweryfikowane: dokumentem, testem, demonstracją albo pilotażem.
- 1. Cel, kontekst i zakres (procesy objęte zamówieniem, lokalizacje, użytkownicy).
- 2. Wymagania funkcjonalne opisane wynikiem, nie nazwą ekranu.
- 3. Wymagania cyberbezpieczeństwa (uwierzytelnianie, role, log operacji, kopie, podatności).
- 4. Architektura i model wdrożenia (serwer w zakładzie albo dedykowany w chmurze, praca bez połączenia z producentem).
- 5. Integracje (katalog użytkowników, system utrzymania ruchu, API).
- 6. Pilotaż: cel, okres, kryteria sukcesu, przejście do wdrożenia.
- 7. Utrzymanie, SLA i model rozliczeń.
- 8. Kryteria oceny ofert i sposób punktowania.
Harmonogram nowelizacji KSC od wejścia w życie
Wymagania funkcjonalne: opisuj wynik
Zamiast „system ma moduł zezwoleń” napisz, co zakład ma móc zrobić i co ma zostać zapisane. Przykład z procesu zezwoleń na prace: zezwolenie przechodzi fazy przygotowania, prac głównych i zamknięcia, system sprawdza daty i kwalifikacje przypisanych pracowników, a zatwierdzenie pracy szczególnie niebezpiecznej jest zarezerwowane dla użytkownika po stronie zakładu. Taki zapis daje wykonawcy jasny cel, a komisji prosty test: pokaż mi to w demonstracji.
Dla każdej funkcji ważnej z punktu widzenia bezpieczeństwa dopisz wymaganie dowodowe: kto, co i kiedy zmienił, czy da się odtworzyć historię zezwolenia i czy zapis ma ślad audytowy zmian. To jest element, który wspiera spełnienie wymogu dokumentowania, a nie obietnica zgodności z przepisami.
Funkcje, bez których zamówienie nie ma sensu, oznacz jako obowiązkowe. Resztę zapisz jako opcje punktowane. Dzięki temu oferent nie musi zgadywać, czy brak raportu cyklicznego przekreśli jego ofertę.
Przykładowe zapisy do skopiowania i dostosowania
Formułuj wymagania w trybie sprawdzalnym: „System umożliwia wskazanie osoby zatwierdzającej pracę szczególnie niebezpieczną po stronie zakładu i uniemożliwia zatwierdzenie przez użytkownika firmy zewnętrznej”. „System zapisuje autora i czas każdej zmiany zezwolenia i udostępnia historię zmian administratorowi”.
Wymagania cyber: co wynika z przepisów
Nowelizacja ustawy o KSC (Dz.U. 2026 poz. 252) wdraża dyrektywę NIS2 i weszła w życie 3 kwietnia 2026 r. Dla podmiotów, które spełniały przesłanki w dniu wejścia w życie, obowiązki z rozdziału 3 (system zarządzania bezpieczeństwem informacji, dokumentacja, procedury incydentowe) mają termin 12 miesięcy, czyli 3 kwietnia 2027 r. Pierwszy audyt podmiotu kluczowego przypada po 24 miesiącach, a kary pieniężne co do zasady można nakładać od 3 kwietnia 2028 r. Ustawa wymaga m.in. bezpieczeństwa łańcucha dostaw ICT, więc dostawca systemu bezpieczeństwa jest częścią Twojej oceny ryzyka.
W OPZ przełóż to na wymagania wobec dostawcy: uwierzytelnianie wieloskładnikowe, role i macierz uprawnień, zapis operacji, kopie zapasowe z opisanym odtwarzaniem, proces obsługi podatności i zgłaszania incydentów w terminach 24 i 72 godzin. Szczegółowe rekomendacje zapisów są w osobnym artykule o wymaganiach cyber w OPZ.
Parametry RFI na cyfrowy system poleceń na prace
On-premise, pilotaż i kryteria oceny
Zapisz jasno, gdzie ma działać system: na serwerze w zakładzie czy na dedykowanym serwerze w chmurze, i czy ma pracować bez połączenia z producentem. Zażądaj opisu okien serwisowych, kopii zapasowych i sposobu aktualizacji. Pytanie o tryb bez połączenia z producentem pojawia się w rozpoznaniu rynku regularnie, więc lepiej odpowiedzieć na nie w dokumencie.
Pilotaż zapisz jako etap zamówienia z celem, okresem (zwykle 3–6 miesięcy), mierzalnymi kryteriami sukcesu i prawem przejścia do wdrożenia bez aneksu. W dotychczasowych pilotażach InnerWeb 100% przejść pilotaż→wdrożenie odbyło się właśnie dlatego, że kryteria były zapisane przed startem.
Kryteria oceny ofert rozdziel na cenę łączną za 12 miesięcy, jakość odpowiedzi na wymagania, bezpieczeństwo i wynik pilotażu lub demonstracji. Ocena po cenie licencji, bez kosztów wdrożenia, hostingu i firm zewnętrznych, premiuje oferty o ukrytych opłatach.
Rozpoznanie rynku przed OPZ
Jeśli nie masz pewności co do zakresu, zrób najpierw rozpoznanie rynku (RFI). W praktyce energetycznej RFI na cyfrowy system poleceń na prace miało 13 punktów, a odpowiedź ograniczono do 5–10 stron. Taki format zmusza dostawców do konkretu i daje Ci materiał do uzupełnienia OPZ: różnice w modelach licencji, ograniczenia, sposób integracji. Dopiero potem piszesz wiążące wymagania.
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy OPZ musi wskazywać konkretny produkt?
Nie. Opisz wymagania i sposób weryfikacji, a nie nazwę produktu. Wskazanie marki w zamówieniu publicznym jest ograniczone przepisami, a w zamówieniu prywatnym zawęża konkurencję bez potrzeby.
Ile stron powinien mieć dobry OPZ?
Zwykle kilkanaście do kilkudziesięciu stron. Ważniejsza od objętości jest sprawdzalność: każde wymaganie ma wskazaną metodę weryfikacji.
Czy pilotaż można zapisać w OPZ?
Tak, jako etap z celem, okresem, kryteriami sukcesu i prawem przejścia do wdrożenia. Należy też zapisać, kto ponosi koszt pilotażu i co dzieje się z danymi po jego zakończeniu.
Źródła
Masz projekt OPZ do przejrzenia?
Porozmawiajmy o zakresie, wymaganiach cyber i kryteriach pilotażu. Pokażemy w demonstracji, jak zapisy z OPZ wyglądają w działającym systemie.
Porozmawiajmy