Dla kogo i po co papierowy plan B
Rekomendacje dotyczą dyrektora zakładu, kierownika bezpieczeństwa pracy, kierownika utrzymania ruchu, pełnomocnika ds. NIS2 i osoby odpowiedzialnej za ciągłość działania. W 2025 r. CERT Polska odnotował 179 incydentów ransomware, a CSIRT NASK sklasyfikował 93 incydenty w produkcji i 52 w energetyce. Przy takiej skali założenie, że systemy IT będą zawsze dostępne, nie jest planem, tylko zaniechaniem.
Papierowy plan B nie jest krokiem wstecz. Jest ostatnią warstwą obrony, która pozwala kontynuować pracę bezpieczną, gdy systemy cyfrowe są niedostępne. Norma ISO 22301 wymaga analizy wpływu na działalność, strategii ciągłości i ćwiczeń. Zalecenia poniżej są praktycznym przełożeniem tych wymagań na poziom hali, stanowiska i zmiany.
Rekomendacje 1–3: wybór procesów i zestaw formularzy
Rekomendacja 1: wybierz procesy, które nie mogą stanąć. Nie każdy proces wymaga papierowego odpowiednika. Zacznij od tych, w których zatrzymanie grozi bezpieczeństwu ludzi lub instalacji: zezwolenia na prace niebezpieczne, wejścia do przestrzeni zamkniętych, prace gorące, izolacja energii, obchody instalacji, ewidencja osób na terenie. Dopiero potem procesy produkcyjne i logistyczne.
Rekomendacja 2: przygotuj komplet formularzy w teczce na każdy wydział. Zestaw obejmuje zezwolenie na pracę, kartę izolacji, kartę wejścia do przestrzeni zamkniętej, listę obecności osób na terenie, protokół z obchodu, rejestr wydań wsadu lub materiału oraz kartę zdarzenia. Teczka leży w znanym miejscu, jest oznaczona i sprawdzana co kwartał. Formularze są ponumerowane, aby po powrocie do systemu można je było zaksięgować bez duplikatów.
Rekomendacja 3: opisz, kto ma prawo uruchomić tryb awaryjny. Decyzja o przejściu na papier nie może czekać na ustalenia z IT. Wskaż osobę dyżurną z prawem ogłoszenia trybu awaryjnego, drugą w zastępstwie i sposób poinformowania zmiany. Zapisz to jednym zdaniem w regulaminie zakładu i w teczce.
Czas przygotowania zmiany bez IT: przepisywanie i wydruk (kalkulacja przykładowa)
- Puste formularze, przepisywanie
- Wydruk z aktualnych danych
Rekomendacje 4–5: wydruk z aktualnych danych i kolejka offline
Rekomendacja 4: nie polegaj na pustych formularzach, jeśli możesz mieć wydruk z aktualnych danych. Papier przygotowany z góry wymaga ręcznego przepisywania zakresu prac, ryzyk i środków ochronnych, co przy ataku w nocy zwiększa ryzyko błędu. W systemie zezwoleń LivePermit wydruk zezwolenia powstaje z aktualnych danych w systemie, więc papier zgadza się ze stanem w systemie (funkcja wydruku zezwolenia w PDF z piktogramami). Wydruk może odwzorowywać papierowy formularz używany w zakładzie, ma piktogramy ryzyk i wymagane środki ochronne w języku pracownika. Wydruk nie zastępuje podpisu wymaganego przepisami, a odwzorowanie dowolnego formularza wymaga prac wdrożeniowych nad macierzą szablonu.
Rekomendacja 5: zaplanuj pracę w terenie bez zasięgu sieci. Przerwa w łączności dotyczy nie tylko ataku, ale też hal ze słabym Wi-Fi i stref, w których sieć jest wyłączona. Akcje objęte kolejką offline wykonane w przeglądarce urządzenia są zapisywane lokalnie i odtwarzane po powrocie sieci, a serwer rozpoznaje powtórzenia, więc ponowna wysyłka nie tworzy duplikatów (funkcja kolejki akcji offline z ochroną przed duplikatami). Ograniczenie jest istotne: kolejka obejmuje wskazane akcje, nie wszystkie funkcje systemu, i dotyczy pracy w przeglądarce, nie aplikacji mobilnej.
- Wydruk aktualnych zezwoleń i kart izolacji robiony co zmianę i odkładany do teczki
- Drugi egzemplarz wydruku w pomieszczeniu dyspozytora, poza strefą z komputerami
- Lista akcji, które w terenie można wykonać bez sieci, z podziałem na te objęte kolejką i pozostałe
Rekomendacje 6–7: ćwiczenie i powrót do systemu
Rekomendacja 6: ćwicz jedną zmianę bez IT raz w roku. Ćwiczenie planowe, z udziałem mistrzów i brygadzistów, pokazuje brakujące formularze, niejasne role i czas, jaki zajmuje przepisanie danych. Wynik wpisuje się do protokołu z przeglądu zarządzania, co jest dowodem do audytu ciągłości działania. Pierwsze ćwiczenie nie musi obejmować całego zakładu: wystarczy jeden wydział i procesy bezpieczeństwa.
Rekomendacja 7: zaplanuj powrót do systemu. Powrót jest tak samo ryzykowny jak przejście na papier, bo dane z okresu awaryjnego trzeba zaksięgować, a zezwolenia otwarte na papierze zamknąć w systemie. Ustal kolejność: najpierw zamknięcie lub przepisanie otwartych zezwoleń, potem uzgodnienie listy osób na terenie, potem dopiero ponowne uruchomienie procesów. Osoba odpowiedzialna za powrót ma prawo wstrzymać go do czasu uzgodnienia.
Incydenty wg sektora w 2025 r. (klasyfikacja CSIRT NASK)
Czego nie robić
Trzy błędy powtarzają się najczęściej. Pierwszy: trzymanie instrukcji awaryjnej wyłącznie na serwerze plików, który jest zaszyfrowany w pierwszej kolejności. Drugi: teczka z formularzami sprzed trzech lat, w której wzory nie zgadzają się z obecnymi procedurami. Trzeci: plan, którego nie zna zmiana nocna, bo szkolenie obejmowało tylko dzień.
Czwarty błąd dotyczy komunikacji. Dane kontaktowe do dyrekcji, służb, dostawców i CSIRT powinny być na papierze, razem z wzorem zgłoszenia. Dla podmiotów objętych NIS2 wczesne ostrzeżenie składa się w ciągu 24 godzin, a zgłoszenie incydentu w ciągu 72 godzin od wykrycia. Szukanie numeru telefonu w zaszyfrowanej książce adresowej nie mieści się w tym harmonogramie.
Lista kontrolna
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy papierowy plan B jest wymagany przepisami?
Przepisy nie wskazują papieru, ale wymagają planów ciągłości działania i odtworzenia, dokumentowanych i testowanych (KSC art. 8 ust. 1 pkt 2 lit. f). Papierowa procedura jest jednym ze sposobów spełnienia tego wymagania dla procesów bezpieczeństwa.
Czy wydruk z systemu zastępuje podpis na zezwoleniu?
Nie. Wydruk powstaje z aktualnych danych, więc zgadza się z systemem, ale podpis wymagany przepisami lub procedurą zakładu składa się zgodnie z tą procedurą.
Jak często aktualizować teczkę awaryjną?
Formularze i kontakty co kwartał oraz po każdej zmianie procedury. Wydruki zezwoleń i kart izolacji z danych bieżących co zmianę.
Źródła
Przetestuj zmianę bez IT
Umów rozmowę o wydruku zezwoleń z aktualnych danych i pracy w terenie bez sieci. Pokażemy, co system dostarcza na wypadek awarii i jakie prace wdrożeniowe są potrzebne.
Porozmawiajmy