InnerWeb
Przejdź do treści

AI dla dyspozytora w energetyce: polecenia na prace z kartami przełączeń

W elektrociepłowni należącej do grupy energetycznej polecenie na pracę i karta przełączeń krążą na papierze, a aktualny stan zna tylko ten, kto trzyma kartkę. Pilotaż cyfrowych poleceń na 50 stanowiskach tworzy dane, na których dyspozytor może korzystać ze wsparcia AI, przy zachowaniu zasady, że zatwierdza człowiek.

50
stanowisk w pilotażu cyfrowych poleceń
3–6 mies.
czas pilotażu
50 h/mies.
przykładowa oszczędność czasu (150 poleceń x 20 minut)
Źródło: kalkulacja przykładowa

Sytuacja: papierowy obieg poleceń i kart przełączeń

Elektrociepłownia grupy energetycznej, podmiot kluczowy NIS2, prowadzi pilotaż w jednym obiekcie z planem rozszerzenia na kolejne. Polecenie na pracę (PnP) i karta przełączeń i zabezpieczeń (KPZ) przechodzą między wystawiającym, uzgadniającymi, dopuszczającym i zespołem. Czynności z terenu trafiają do systemu dopiero po powrocie do biura, więc zdarzają się rozbieżności między papierem a rejestrem.

Przy kilku pracach na jednym układzie osoba odwołująca zabezpieczenie musi wiedzieć, czy ktoś jeszcze na nim pracuje. Firma zewnętrzna poznaje zagrożenia z ustnego instruktażu, przerwy i wznowienia giną między zmianami, a po zdarzeniu dowód składa się z rozproszonych dokumentów.

Rozwiązanie: cyfrowy proces jako baza dla dyspozytora

System odwzorowuje obecną procedurę PnP i KPZ jeden do jednego na podstawie druków obiektu: zmienia się nośnik, nie instrukcja. Polecenie przechodzi trzy fazy (przygotowanie, prace główne, zamknięcie), a każda to lista zadań przypisanych do ról z procedury klienta. Zadanie z wymaganym podpisem zamyka tylko osoba uprawniona. Pozycje KPZ, takie jak przełączenie, odłączenie, zabezpieczenie przed załączeniem, uziemienie, oznakowanie i sprawdzenie braku napięcia, są zadaniami przygotowawczymi z kolejnością i osobą odpowiedzialną.

Polecenie jest przypisane do lokalizacji z drzewa obiektu (budynek, kondygnacja, urządzenie). Przy wystawianiu system pokazuje inne aktywne polecenia w tej samej lokalizacji, a mapa prac pokazuje ich fazę wraz z zagrożeniami i środkami ochrony. Zadania przygotowawcze blokują start. Wstrzymanie nie zdejmuje zabezpieczeń, a zmiana w układzie jest nowym zadaniem warunkującym wznowienie. Zamknięcie wymaga potwierdzenia likwidacji strefy i odwołania zabezpieczeń w kolejności odwrotnej.

Pilotaż obejmuje 50 stanowisk i trwa 3–6 miesięcy. Wykonawcy zewnętrzni i goście są w pilotażu bez dodatkowej opłaty za użytkownika.

Czas obsługi jednego polecenia, kalkulacja przykładowa

Czas obsługi jednego polecenia, kalkulacja przykładowaWykres przed i po: 60 minut na papierze, 40 minut w obiegu cyfrowym (kalkulacja przykładowa).0204060minPapier: Obsługa polecenia: 60 min60 minPapierCyfrowo: Obsługa polecenia: 40 min40 minCyfrowo
Źródło: Kalkulacja przykładowa: założenie 60 min na papierze i 20 min mniej po cyfryzacji

Gdzie wchodzi AI i co robi człowiek

Cyfrowy proces daje dyspozytorowi uporządkowane dane: stan każdego polecenia, listę oczekujących podpisów, aktywne prace na układzie. Na takim zbiorze asystent AI może wspierać czynności pomocnicze: odpowiadać na pytania o stan prac, zestawiać polecenia według lokalizacji i fazy, wskazywać pozycje oczekujące najdłużej, przygotowywać streszczenie dla zmiany.

W systemie dostępny jest asystent głosowy w pilotażu, który pozwala zalogowanemu użytkownikowi przejść mową do sekcji systemu, do których ma uprawnienia. To nawigacja, a nie wykonywanie operacji; nie jest dostępny na każdej instalacji, bo działa jako pilotaż na jednym serwerze włączany flagą. Wszelkie dalsze zastosowania AI trzeba klasyfikować osobno.

Zasada pozostaje stała: dyspozytor zatwierdza. AI nie wystawia poleceń, nie potwierdza zabezpieczeń, nie zamyka prac i nie dopuszcza zespołu. Obowiązki podmiotu stosującego z AI Act, takie jak nadzór człowieka przez przeszkolone osoby, monitorowanie i przechowywanie logów, wspierają taki podział. Klasyfikacja jest istotna, bo wysokie ryzyko obejmuje komponenty bezpieczeństwa w zarządzaniu infrastrukturą krytyczną, w tym energię.

Koordynacja prac na jednym układzie

Najbardziej wartościowy scenariusz dotyczy równoległych prac na tym samym układzie. System pokazuje, że w lokalizacji jest inne aktywne polecenie, i nie pozwala przejść do kolejnej fazy, dopóki czynności blokujące nie są potwierdzone. Wsparcie AI polega na wcześniejszym zasygnalizowaniu dyspozytorowi nakładających się terminów w grafiku, ale decyzję o kolejności podejmuje człowiek.

Kolejność i role zabezpieczeń wynikają z wzorów kart i instrukcji organizacji bezpiecznej pracy obowiązujących w zakładzie. Konfiguruje się je na warsztacie, nie narzuca. Elementy specyficzne, których nie da się ująć konfiguracją, wycenia się osobno jako rozszerzenie przed realizacją.

Efekty: kalkulacja przykładowa

Efekty zależą od liczby poleceń, procedury i organizacji pracy, więc poniżej tylko kalkulacja przykładowa z jawnymi założeniami. Zakładamy 150 poleceń miesięcznie, 20 minut mniej na jedno polecenie dzięki eliminacji przepisywania i telefonom oraz stawkę 95 zł za godzinę pracy. Daje to 50 godzin miesięcznie, czyli 4 750 zł miesięcznie. Liczby nie pochodzą z pomiaru w pilotażu.

Ważniejszy od tej kwoty jest efekt jakościowy: każda czynność zapisana z autorem i czasem oraz dowód po zdarzeniu bez składania dokumentów z kilku miejsc.

Kalkulacja przykładowa

Kalkulacja przykładowa oszczędności czasu

Założenia
ParametrWartość
Liczba poleceń150 polecenia/mies.
Oszczędność na poleceniu20 minut
Stawka pracy95 zł/h

Wynik: 150 x 20 min = 50 h miesięcznie, czyli ok. 4 750 zł miesięcznie.

Uwaga: Kalkulacja przykładowa na założeniach powyżej; nie jest wynikiem pomiaru w pilotażu.

Materiał wideo

Często zadawane pytania

Czy AI może zatwierdzić polecenie na pracę?

Nie. Zatwierdzenie i podpisy w zadaniach należą do osób uprawnionych. AI wspiera analizę i raportowanie.

Co potrafi asystent głosowy?

W pilotażu pozwala zalogowanemu użytkownikowi przejść mową do sekcji systemu, do których ma uprawnienia. Nie wykonuje innych operacji i nie jest dostępny na każdej instalacji.

Czy trzeba zmieniać instrukcję organizacji bezpiecznej pracy?

Nie. Druki PnP i KPZ odwzorowuje się 1:1, zmienia się nośnik. Role i kolejność ustawia się na warsztacie.

Czy wykonawca zewnętrzny musi mieć aplikację?

W pilotażu wykonawcy i goście są objęci systemem bez dodatkowej opłaty za użytkownika, a widzą wyłącznie swoje polecenia.

Źródła

Porozmawiajmy o poleceniach w Państwa obiekcie

Pokażemy odwzorowanie druków PnP i KPZ oraz granicę wsparcia AI dla dyspozytora.

Porozmawiajmy