Dla kogo i na jakiej podstawie
Rekomendacje kierujemy do CISO, pełnomocnika ds. NIS2, kierownika utrzymania ruchu i osób odpowiadających za automatykę w zakładach, które mogą być podmiotami kluczowymi lub ważnymi. Ustawa z 23 stycznia 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 252), obowiązująca od 3 kwietnia 2026 r., wymaga systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji, w którym mieszczą się polityka szacowania ryzyka, analiza zasobów i ciągły monitoring. Dyrektywa NIS2 w art. 21 wskazuje kontrolę dostępu i zarządzanie aktywami wśród środków zarządzania ryzykiem, a w art. 20 przypisuje odpowiedzialność organom zarządzającym.
Normą wspierającą wdrożenie jest seria ISA/IEC 62443: część 2-1 opisuje system zarządzania bezpieczeństwem właściciela instalacji, a część 3-2 ocenę ryzyka i podział na strefy i kanały. Norma jest dobrowolna, ale audytor chętnie traktuje ją jako punkt odniesienia dla pojęcia „adekwatnych środków”. Poniższe zasady wspierają spełnienie wymogu i dostarczają dowodu do audytu; nie zastępują oceny prawnej konkretnego podmiotu.
Zasada 1: każdy zasób ma nazwanego właściciela
Wpis bez właściciela nie ma nikogo, kto odpowie na pytanie audytora albo zdecyduje o łatce. Zapisz dwie role: właściciela biznesowego, który zna wpływ na proces, i właściciela technicznego, który zna konfigurację. Właściciel to osoba lub stanowisko, nie dział, a rejestr powinien pokazywać, ilu zasobów nikt nie opiekuje. Ten wskaźnik, śledzony miesięcznie, szybko pokazuje, czy proces działa.
Incydenty zarejestrowane przez CERT Polska
Zasada 2: krytyczność wynika z wpływu na proces
Krytyczność zasobu nie wynika z ceny sprzętu, lecz z tego, co się dzieje z instalacją, gdy zasób jest niedostępny, podmieniony lub zmanipulowany. Prosta skala trzy- lub czterostopniowa, powiązana z analizą wpływu na działalność, wystarczy. Przykłady z raportu CERT Polska za 2025 r. pokazują, jak niewielka zmiana bywa dotkliwa: zmiana nastaw pomp w stacji uzdatniania wody doprowadziła do około 6 godzin przerwy w dostawie wody dla około 2,5 tys. mieszkańców gminy.
Skala krytyczności steruje priorytetami: łatki, monitoring, kopie konfiguracji i częstotliwość przeglądu. Zasób najwyższej krytyczności powinien mieć wskazaną procedurę awaryjną i znaną kopię konfiguracji.
Zasada 3: zapisuj powiązania, nie tylko listę
Lista urządzeń odpowiada na pytanie „co mamy”, ale incydent wymaga odpowiedzi na pytanie „co jeszcze jest dotknięte”. Zapisuj zależności: sterownik – stacja operatorska – serwer historyczny – zdalny dostęp serwisowy. Zapisuj też strefę i kanał komunikacji wg IEC 62443-3-2, bo to one pokazują ścieżki, którymi napastnik może przejść z jednej strefy do drugiej.
Szczególnie warto zanotować wszystkie punkty styku z siecią zewnętrzną: łącza serwisowe producentów, modemy, prywatne APN, urządzenia z wystawioną usługą. W opisanym przez CERT Polska zdarzeniu w elektrociepłowni punktem wejścia do sieci OT okazał się prywatny APN operatora oraz sterownik z domyślnymi danymi i włączonym SSH.
Zasada 4: rejestr pasywny uzupełnia rejestr ręczny
Rejestr prowadzony wyłącznie ręcznie starzeje się szybciej niż instalacja. Porównuj go z danymi z pasywnej obserwacji sieci OT i raz na kwartał z obchodem wybranej strefy. Każda rozbieżność, czyli urządzenie widoczne w sieci a nieobecne w rejestrze, jest zdarzeniem do wyjaśnienia, a nie błędem formularza. W OT unikaj agresywnych skanerów: starsze sterowniki mogą zareagować restartem lub zatrzymaniem.
Zasada 5: wbuduj aktualizację w proces zmian
Najtańszy sposób na aktualny rejestr to zadanie w procedurze zmian: żadna modernizacja, wymiana sterownika, nowy zdalny dostęp ani zmiana oprogramowania nie jest zamknięta bez wpisu. Odpowiedzialność za wpis spoczywa na osobie prowadzącej zmianę, a CISO sprawdza kompletność w przeglądzie. Dodaj pole „data ostatniego potwierdzenia” i raportuj zasoby niepotwierdzone od ponad roku.
Zasada 6: łącz rejestr z lokalizacją i obszarami prac
W zakładach rozległych sama nazwa budynku nie wystarcza do odnalezienia urządzenia. Odniesienie do mapy zakładu skraca czas dotarcia do zasobu i pozwala sprawdzić, kto w tym obszarze wykonuje prace. Moduł mapy zakładu InnerWeb pokazuje na mapie 2.5D budynki, kondygnacje i obrys obszarów prac, a pozycje pracowników pochodzą z sygnałów wielu nadajników BLE i działają bez GPS. Dzięki temu wpis „szafa sterownicza w hali” ma współrzędną, a serwisant wie, dokąd iść.
Funkcje te nie zastępują oprogramowania do zarządzania aktywami OT ani narzędzia monitorującego sieć; uzupełniają rejestr o wymiar przestrzenny i organizacyjny.
Zasada 7: przygotuj rejestr do pytań audytora i do incydentu
Rejestr ma obsłużyć dwie sytuacje. Pierwsza to audyt: pierwszy audyt cyberbezpieczeństwa podmiotu kluczowego przypada na 24 miesiące od wejścia w życie ustawy, czyli na kwiecień 2028 r. Druga to incydent: art. 23 NIS2 wymaga wczesnego ostrzeżenia w ciągu 24 godzin i zgłoszenia w ciągu 72 godzin od wykrycia incydentu poważnego. W obu przypadkach liczy się to, czy w kilka minut da się wskazać dotknięte zasoby, ich właścicieli i powiązania.
Przećwicz to na konkretnym scenariuszu: wybierz sterownik, wskaż jego strefę, zależne systemy, właściciela i procedurę awaryjną. Jeśli ćwiczenie trwa godziny, rejestr wymaga poprawy przed kontrolą, a nie po niej.
Lista kontrolna
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Kto powinien prowadzić rejestr aktywów OT?
Odpowiedzialność za proces ponosi CISO lub pełnomocnik NIS2, ale wpisy utrzymują właściciele techniczni, np. automatycy i utrzymanie ruchu.
Czy rejestr musi być w osobnym narzędziu?
Nie. Na starcie wystarczy kontrolowany arkusz lub baza, o ile ma właściciela, historię zmian i regułę aktualizacji.
Jak szybko po wykryciu incydentu trzeba go zgłosić?
Art. 23 NIS2 wymaga wczesnego ostrzeżenia w ciągu 24 godzin i zgłoszenia incydentu poważnego w ciągu 72 godzin od wykrycia.
Czy norma IEC 62443 jest obowiązkowa?
Nie, jest dobrowolna, ale stanowi powszechny punkt odniesienia przy ocenie, czy środki są adekwatne do ryzyka.
Źródła
Zbudujmy rejestr, który przejdzie audyt
Porozmawiaj z zespołem InnerWeb o tym, jak odniesienie do mapy zakładu i obszarów prac uzupełnia rejestr aktywów OT.
Porozmawiajmy