Sytuacja: elektrociepłownia i pilotaż na 50 stanowiskach
Opisujemy przypadek rodzajowy: elektrociepłownia grupy energetycznej, podmiot kluczowy w rozumieniu NIS2, pilotaż w jednym obiekcie z planem rozszerzenia na kolejne. Zakład chciał zastąpić papierowe polecenia na prace i karty przełączeń i zabezpieczeń cyfrowym obiegiem. Pilotaż objął 50 stanowisk i miał trwać od 3 do 6 miesięcy.
Cyfrowy system poleceń nie steruje procesem, ale dotyka rzeczy ściśle związanych ze sterowaniem: wie, które urządzenia są odłączone, uziemione i zabezpieczone przed załączeniem. Dlatego zespół OT i zespół bezpieczeństwa informacji zadali pytanie wcześniej niż zespół BHP: czy nowy serwer, do którego łączą się tablety i telefony wykonawców, zwiększa powierzchnię ataku na sieć sterowania.
Problem: co zdarzyło się w sektorze w 2025 roku
Według raportu rocznego CERT Polska za 2025 r. w internecie widocznych było 8 367 unikalnych hostów OT i 10 135 usług OT, a system powiadamiania wysłał 22 045 powiadomień dotyczących OT, czyli 1,9 razy więcej niż rok wcześniej. Koniec grudnia 2025 r. przyniósł skoordynowane ataki na sektor energii: co najmniej 30 farm wiatrowych i fotowoltaicznych, jedną spółkę produkcyjną i jedną dużą elektrociepłownię. Według CERT Polska nie wpłynęły one na bieżącą produkcję energii i dostawy ciepła.
Wniosek dla zakładu jest praktyczny. Atakujący nie musieli łamać zaawansowanych zabezpieczeń: korzystali z dostępu zdalnego, domyślnych ustawień i płaskiej sieci. Każdy nowy serwer w zakładzie, nawet ten obsługujący tylko papierologię bezpieczeństwa, jest kolejnym punktem, który trzeba świadomie umieścić w strefie.
- Serwer polecenia na pracę musi być osiągalny z terenu, czyli z sieci, w której pracują tablety i telefony wykonawców.
- Sterowniki PLC, stacje inżynierskie i HMI nie mogą być osiągalne z tej samej sieci.
- Dostęp zdalny dostawcy systemu nie może prowadzić przez strefę sterowania.
OT widoczne z internetu w Polsce, 2025
Rozwiązanie: serwer w DMZ zakładu i osobne strefy
Zespół przyjął zasadę z serii IEC 62443-3-2: najpierw podział na strefy i kanały, potem dopiero decyzja o miejscu aplikacji. Serwer systemu poleceń na prace stanął w sieci zakładu, w strefie pośredniej (DMZ) między siecią biurową a siecią sterowania, a nie w chmurze i nie wewnątrz strefy sterowania. Dane polecenia i karty przełączeń zostają na infrastrukturze zakładu.
System odwzorowuje obecną procedurę poleceń i kart przełączeń jeden do jednego, więc zmienia się nośnik, nie instrukcja. To ważne dla segmentacji: system nie musi czytać stanu urządzeń z warstwy sterowania, bo potwierdzenia zabezpieczeń składa człowiek z uprawnieniami. Brak potrzeby integracji z PLC pozwolił zamknąć kanał między DMZ a strefą sterowania całkowicie.
Strefy w pilotażu
Zdefiniowano cztery strefy: sterowanie procesem (PLC, HMI, stacje inżynierskie), nadzór i historian, DMZ z serwerem aplikacji bezpieczeństwa pracy oraz sieć biurowa i mobilna dla wykonawców.
Kanały i reguły
Kanały są jednokierunkowe w sensie reguł: urządzenia mobilne łączą się z DMZ po jednym porcie aplikacji, a z DMZ nie ma żadnego ruchu do strefy sterowania. Zdalny dostęp serwisowy kończy się na hoście pośredniczącym w DMZ, z uwierzytelnianiem wieloskładnikowym i zapisem sesji.
Efekt: co zakład mierzył w pilotażu
Efektem są przede wszystkim dowody do audytu. Zakład ma diagram stref i kanałów z uzasadnieniem, tabelę reguł zapory, a w systemie poleceń zapis każdej czynności z autorem i czasem. Wspiera to spełnienie wymogu art. 21 dyrektywy NIS2 dotyczącego środków zarządzania ryzykiem, ale nie jest certyfikatem zgodności.
Pilotaż nie wymagał opłat za firmy zewnętrzne i gości, co ułatwiło włączenie wykonawców do obiegu poleceń bez kont w domenie zakładu. Wykonawca widzi tylko swoje polecenia i nie instaluje niczego w sieci OT.
Wnioski dla innych zakładów
Dobry projekt segmentacji zaczyna się od inwentarza i mapy przepływów, nie od zakupu zapory. W tym przypadku to inwentarz pokazał, że system poleceń nie potrzebuje żadnego kanału do sterowania, więc najbezpieczniejsza reguła brzmiała: brak ruchu.
Kary z ustawy z 23 stycznia 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 252, art. 73 ust. 3) dla podmiotu kluczowego sięgają 10 000 000 EUR lub 2% przychodów. Większość kar pieniężnych można nakładać dopiero od 3 kwietnia 2028 r., ale okres przejściowy to czas na wykonanie segmentacji bez presji incydentu.
- Najpierw inwentarz i diagram przepływów, potem decyzja o serwerze.
- Aplikacje bezpieczeństwa pracy w DMZ, nie w strefie sterowania.
- Zero ruchu z DMZ do sterowania, dopóki biznesowo nie jest uzasadniony.
- Dostęp zdalny dostawcy przez host pośredniczący z zapisem sesji.
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy system poleceń na prace musi łączyć się ze sterowaniem?
Nie. Potwierdzenia zabezpieczeń składa uprawniona osoba w systemie, więc kanał do strefy sterowania nie jest potrzebny. Mniej kanałów to mniejsza powierzchnia ataku.
Gdzie postawić serwer: w chmurze czy u nas?
Miejsce pracy systemu wybiera zakład. W tym przypadku serwer stanął w sieci zakładu, w strefie DMZ, żeby dane zostały u klienta.
Czy segmentacja wystarczy do zgodności z NIS2?
Nie, to jeden ze środków. Dostarcza dowodu do audytu w obszarze zarządzania ryzykiem, ale nie zastępuje pozostałych obowiązków.
Czy wykonawca zewnętrzny musi mieć dostęp do sieci OT?
Nie. Wykonawca korzysta z aplikacji w strefie pośredniej i widzi tylko swoje polecenia.
Źródła
Zaplanuj miejsce serwera w swoich strefach
Pokażemy na diagramie Twojego zakładu, gdzie umieścić system poleceń na prace, żeby dane zostały u Ciebie, a sterowanie nietknięte. Umów rozmowę z zespołem InnerWeb.
Porozmawiajmy