Sytuacja wyjściowa: duży teren, ograniczony GPS, wrażliwa sieć
Opisany zakład jest instalacją petrochemiczną na terenie ok. 531 ha, obsługiwaną przez dział bezpieczeństwa operacyjnego produkcji. Jako podmiot kluczowy NIS2 podlega ustawie o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa w brzmieniu obowiązującym od 3 kwietnia 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 252). Kary z art. 73 ust. 3–5 dla takiego podmiotu sięgają 10 mln EUR lub 2% przychodów, a w najpoważniejszych przypadkach do 100 mln zł.
Na instalacji zasięg GPS jest ograniczony przez konstrukcje, a pracownicy używają telefonów Ex (Android 9 lub 11, BLE 4.2) i detektorów gazu z Bluetooth. Zakład nie chce wymieniać tego sprzętu. Operator pyta: gdzie jest człowiek w strefie EX, kto jest na terenie w razie ewakuacji i czy nowy system nie otworzy furtki do sieci sterowania procesem.
To ostatnie pytanie jest dla działu OT najważniejsze. Każdy nowy system, który stoi w sieci procesowej lub ma do niej dostęp, powiększa powierzchnię ataku i wymaga wpisu w tabeli kanałów według IEC 62443-3-2.
Założenie projektowe: lokalizacja jako osobna strefa
Zamiast włączać system lokalizacji do sieci procesowej, projekt traktuje go jako niezależną nakładkę. System uzupełnia istniejące rozwiązania zakładu do zezwoleń, uprawnień i szkoleń, a integracje wykonuje się dopiero wtedy, gdy pojawi się taka potrzeba po stronie klienta. Miejsce pracy systemu wybiera zakład: serwer zakładu albo chmura, a dane zostają u klienta.
W tabeli stref pojawia się więc osobna pozycja. Zawiera nadajniki, telefony pracowników, serwer platformy i mapę dla dyspozytora. Sieć procesowa, systemy sterowania i systemy bezpieczeństwa instalacji pozostają poza tą strefą.
Nadajniki bez kabli i bez sieci
Radiolatarnie ATEX rozmieszczone co ok. 100 m wzdłuż dróg zakładowych montuje się na słupach i konstrukcjach opaskami zaciskowymi lub klejem. Nie mają kabli ani zasilania z sieci i pracują na bateriach przemysłowych przez kilka lat, w zakresie temperatur od -40 do 60 °C. W strefach 2 i 22 stosuje się wykonanie ATEX, a dla stref 1 i 21 certyfikację zleca się na potrzeby instalacji klienta, bez obietnicy terminu.
Telefon Ex jako jedyny nośnik danych
Telefon pracownika odbiera sygnały kilku nadajników naraz razem z siłą każdego z nich i co kilka sekund wysyła je przez sieć komórkową lub Wi-Fi. Pozycja jest uśredniana na mapie z wielu sygnałów, a nie wyznaczana metodą najsilniejszego nadajnika. Całość działa bez GPS. W tym układzie nadajnik nie jest węzłem sieci: nie ma adresu w sieci procesowej i nie przyjmuje połączeń.
Punkty styku nowego systemu z siecią procesową
Jak wygląda podział w tabeli kanałów
Tabela kanałów dla warstwy lokalizacji jest krótka, co samo w sobie jest zaletą. Kanały dopuszczone w przykładzie to: telefon do serwera platformy (szyfrowane połączenie z sieci komórkowej lub Wi-Fi), serwer do stacji dyspozytora oraz opcjonalnie kanał jednokierunkowy z systemu zakładu, jeśli klient zdecyduje się na integrację. Nic z tej strefy nie łączy się z siecią sterowania.
Dla porównania: gdyby nadajniki działały jako urządzenia sieciowe zasilane i zarządzane z sieci procesowej, na terenie zakładu pojawiłoby się 106 nowych punktów styku, każdy z własnym adresem, firmware i procedurą aktualizacji. W podejściu nakładkowym punktów styku jest kilka, a wszystkie leżą w DMZ lub poza OT.
- Strefa lokalizacji: nadajniki, telefony Ex, serwer platformy, mapa dyspozytora.
- Kanał 1: telefon do serwera, połączenie szyfrowane, inicjowane z urządzenia.
- Kanał 2: serwer do stacji dyspozytora w sieci administracyjnej zakładu.
- Kanał 3 (opcjonalny): wymiana z systemem zezwoleń klienta, uzgadniana na spotkaniu, gdy pojawi się potrzeba.
- Brak kanału do sieci sterowania i do systemów bezpieczeństwa instalacji.
Efekt: liczby z przykładowej instalacji
Fragment poglądowy instalacji obejmuje 106 nadajników ATEX na drogach zakładowych. Przy rozstawie ok. 100 m daje to rząd 10 km dróg objętych pozycjonowaniem (kalkulacja przykładowa: 106 nadajników razy ok. 100 m). Wewnątrz budynków zakłada się 1 nadajnik na 100–200 m2, co pozwala rozpoznać kondygnację.
W symulacji dla nadajników co 100 m średnia odchyłka pozycji wyniosła 15 m, a maksymalna 39 m. To dokładność wystarczająca do pytania, w której części instalacji znajduje się osoba i kto jest w strefie, nie do nawigacji metr po metrze. Mapa online zakładu 2.5D pokazuje budynki, pojazdy i pracowników, a lista ewakuacyjna z wydrukiem dla dowódcy akcji odpowiada na pytanie, kto jest na terenie.
Dla audytora ważniejsze od dokładności jest to, że dowód jest prosty: schemat strefy, tabela kanałów i brak połączenia z siecią procesową. To wspiera spełnienie wymogu zarządzania ryzykiem i bezpieczeństwa łańcucha dostaw ICT.
Odchyłka pozycji w symulacji (nadajniki co 100 m)
Wnioski dla zespołu OT
Po pierwsze, zanim zgodzisz się na nowy system, narysuj jego strefę i kanały. Jeśli tabela kanałów wymaga połączenia z siecią procesową, zapytaj dostawcę, dlaczego. Po drugie, pytaj o urządzenia pracujące bez zasilania z sieci i bez adresu sieciowego: ich nie trzeba łatać w oknach postojowych. Po trzecie, ustal, co system robi dziś, a co zależy od protokołu osoby trzeciej, na przykład odczyty z detektorów gazu: to temat spotkania, nie standard.
Po czwarte, zostaw sprzęt pracowników. Telefon Ex i detektor, które zakład już ma, wystarczą, a działanie aplikacji na konkretnym modelu telefonu potwierdza się na urządzeniu klienta.
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy system lokalizacji trzeba łączyć z siecią sterowania?
Nie. W opisanym układzie nakładka działa niezależnie, a integracje z systemami zakładu wykonuje się dopiero, gdy pojawi się taka potrzeba po stronie klienta.
Do jakich stref dopuszczone są nadajniki?
Radiolatarnia ma wykonanie ATEX dla stref 2 i 22. Dla stref 1 i 21 certyfikację zleca się na potrzeby instalacji klienta, bez obietnicy terminu.
Czy potrzebne są nowe telefony?
Nie. Zakład może zostać przy własnych telefonach Ex i detektorach z Bluetooth. Działanie aplikacji na konkretnym modelu telefonu potwierdza się na urządzeniu klienta.
Gdzie są przechowywane dane?
Miejsce pracy systemu wybiera zakład: serwer zakładu albo chmura. Dane zostają u klienta.
Źródła
Zobacz lokalizację bez ingerencji w sieć OT
Zapraszamy na rozmowę i pokaz na geometrii Twojego terenu. Pokażemy, jak wyglądałaby strefa lokalizacji i tabela kanałów w Twoim zakładzie.
Porozmawiajmy