Dwa reżimy, jeden zakład
Dyrektywa Seveso III dzieli zakłady na dwie kategorie według ilości substancji niebezpiecznych: zakłady dużego ryzyka (ZDR) i zwiększonego ryzyka (ZZR). Zakład zwiększonego ryzyka prowadzi program zapobiegania awariom, a zakład dużego ryzyka dodatkowo raport o bezpieczeństwie i wewnętrzny plan operacyjno-ratowniczy; zewnętrzny plan opracowuje komendant PSP. Podstawą krajową jest ustawa Prawo ochrony środowiska i akty wykonawcze.
Ustawa o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa w brzmieniu z nowelizacji z 23 stycznia 2026 r. wdraża dyrektywę NIS2 i obejmuje średnie oraz duże podmioty z sektorów kluczowych, w tym energię, transport, wodę i infrastrukturę cyfrową. Zakłady chemiczne i paliwowe często trafiają do obu światów: Seveso patrzy na skutki awarii w instalacji, KSC patrzy na odporność systemów, które tą instalacją sterują.
Punkt styku jest jeden i konkretny: scenariusz poważnej awarii, który zaczyna się od zdarzenia w systemie OT albo od utraty systemu, który kontroluje prace i wejścia na teren. Raport o bezpieczeństwie opisuje scenariusze awaryjne, a audyt cyberbezpieczeństwa pyta, czy zakład potrafi taki scenariusz wykryć, zgłosić i opanować. Oba dokumenty powinny mówić o tym samym zdarzeniu tym samym językiem.
Harmonogram KSC i NIS2 na lata 2026–2028
Według stanu na 3 listopada 2026 r. trwa okres przejściowy. Ustawa weszła w życie 3 kwietnia 2026 r., a kary pieniężne z większości przepisów można nakładać dopiero po dwóch latach, czyli od 3 kwietnia 2028 r. Nie oznacza to okresu bez ryzyka: to okno na zbudowanie dowodów, które w 2028 r. trzeba będzie pokazać audytorowi.
Dla zakładu chemicznego kluczowe są cztery daty. Wniosek o wpis do wykazu podmiotów kluczowych i ważnych składa się według harmonogramu z komunikatu Ministra Cyfryzacji dla danej kategorii podmiotu, dlatego warto sprawdzić komunikat, a nie opierać się na wtórnych zestawieniach. Obowiązki z rozdziału 3 ustawy, czyli system zarządzania bezpieczeństwem informacji, dokumentacja, procedury incydentowe i osoby kontaktowe, trzeba spełnić do 3 kwietnia 2027 r. Pierwszy audyt cyberbezpieczeństwa podmiotu kluczowego przypada do 3 kwietnia 2028 r. Potem audyt powtarza się nie rzadziej niż raz na 3 lata.
- 3 kwietnia 2026 r.: wejście w życie ustawy zmieniającej ustawę o KSC.
- Według komunikatu Ministra Cyfryzacji: wniosek o wpis do wykazu dla Twojej kategorii podmiotu.
- 3 kwietnia 2027 r.: obowiązki z rozdziału 3 ustawy po stronie podmiotów, które spełniały przesłanki w dniu wejścia w życie.
- 3 kwietnia 2028 r.: pierwszy audyt podmiotu kluczowego i najwcześniejszy termin nakładania większości kar.
Terminy obowiązków w miesiącach od zdarzenia startowego
Co się nakłada: tabela wspólnych obowiązków
Najprościej myśleć o nakładaniu się obowiązków w czterech obszarach. Pierwszy to zarządzanie ryzykiem: Seveso wymaga identyfikacji zagrożeń awarią i oceny ich skutków, a KSC wymaga polityki szacowania ryzyka dla systemów informacyjnych i analizy zasobów. Drugi to łańcuch dostaw i podwykonawcy: w obu reżimach zakład odpowiada za to, kto wchodzi na teren i do systemów. Trzeci to reagowanie na zdarzenia: plan operacyjno-ratowniczy po stronie Seveso, procedury incydentowe z terminami 24 godziny, 72 godziny i miesiąc po stronie KSC. Czwarty to szkolenia i świadomość załogi.
Warto zauważyć, że kierownik podmiotu kluczowego lub ważnego ma w KSC osobiste obowiązki: nadzoruje system zarządzania bezpieczeństwem informacji, planuje środki i przechodzi coroczne szkolenie z cyberbezpieczeństwa. W zakładzie Seveso kierownictwo od lat odpowiada za politykę zapobiegania awariom. Jedno posiedzenie przeglądu zarządczego może więc obsłużyć oba tematy, jeśli ma wspólny zestaw wskaźników.
Zgłaszanie zdarzeń: trzy terminy do zapamiętania
Incydent poważny zgłasza się do właściwego CSIRT przez system S46. Wczesne ostrzeżenie trafia niezwłocznie, nie później niż w 24 godziny od wykrycia, zgłoszenie incydentu w 72 godziny, a sprawozdanie końcowe w ciągu miesiąca od zgłoszenia. Jeżeli zakład jest równocześnie podmiotem krytycznym w rozumieniu przepisów o zarządzaniu kryzysowym, incydent istotny zgłasza się w 24 godziny także do organu ds. podmiotów krytycznych, RCB i ABW. Procedura powinna wskazywać, kto i na jakiej podstawie decyduje, że zdarzenie w OT jest zarazem zdarzeniem Seveso.
Normy jako szkielet dowodów
Żadna norma nie zastępuje przepisu, ale dobrze dobrane normy porządkują dowody. Dla systemów automatyki i sterowania sprawdza się seria IEC 62443: podział instalacji na strefy i kanały, wymagania systemowe oparte na siedmiu wymaganiach podstawowych i poziomach bezpieczeństwa od SL 1 do SL 4. Dla organizacji jako całości sensowną ramą jest ISO/IEC 27001:2022, a dla ciągłości działania ISO 22301:2019.
Certyfikat nie oznacza zgodności z NIS2. Norma jest ramą dowodową: pokazuje audytorowi, że zakład ma politykę, role, rejestr ryzyk i przeglądy, a nie przypadkową kolekcję procedur. W praktyce zakład Seveso zyskuje najwięcej, gdy mapuje wymagania 62443 na te same strefy, które opisuje w analizie zagrożeń awariami.
Wspólne dowody: co zbudować raz
Największe oszczędności daje rejestr zdarzeń z terenu, który obsługuje obie kontrole. Dla prac niebezpiecznych wykonywanych przez firmy zewnętrzne zakład potrzebuje śladu: kto był przeszkolony, kto miał uprawnienia, jakie zezwolenie obowiązywało i kto zatwierdził pracę. W jednym z wdrożeń rodzajowych w zakładzie chemicznym o ok. 20 firmach zewnętrznych w utrzymaniu ruchu zakład co miesiąc dopuszczał kilkadziesiąt osób spoza załogi do prac pożarowo niebezpiecznych, na wysokości i w zbiornikach. Zezwolenia żyły w segregatorach, a ważność uprawnień pilnowano ręcznie.
Cyfrowy obieg zezwoleń zmienia tu wiele. System sprawdza daty i kwalifikacje przypisanych pracowników przy tworzeniu zezwolenia, zapisuje, kto i kiedy zmienił zezwolenie, i pokazuje na bieżąco, kto wykonuje prace i gdzie. Taki ślad audytowy wspiera spełnienie wymogu nadzoru nad podwykonawcami zarówno w programie zapobiegania awariom, jak i w polityce łańcucha dostaw ICT. Nie zastępuje kierownika robót ani osoby dopuszczającej: dostarcza dowodu do audytu.
- Szkolenie i uprawnienia każdej osoby z firmy zewnętrznej z terminem ważności.
- Zezwolenie na pracę z zatwierdzeniem po stronie zakładu i zapisem zmian.
- Rejestr wejść i wyjść z terenu, z którego powstaje lista osób na terenie.
Lista kontrolna
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy zakład Seveso zawsze podlega KSC?
Nie zawsze. O objęciu decyduje sektor, wielkość i status podmiotu, a nie sama klasyfikacja ZDR lub ZZR. Zakłady chemiczne i paliwowe często spełniają przesłanki, ale podmiot sam ocenia swój status i składa wniosek o wpis do wykazu.
Czy certyfikat ISO 27001 wystarczy dla NIS2?
Nie. Certyfikat nie oznacza zgodności z NIS2. Norma jest ramą dowodową, która ułatwia pokazanie polityki, ról i przeglądów, ale ocena zgodności wynika z przepisów i audytu cyberbezpieczeństwa.
Do kiedy trzeba mieć wdrożony system zarządzania bezpieczeństwem informacji?
Obowiązki z rozdziału 3 ustawy podmioty, które spełniały przesłanki w dniu wejścia w życie, realizują do 3 kwietnia 2027 r. Pierwszy audyt podmiotu kluczowego przypada na 3 kwietnia 2028 r.
Czy system zezwoleń na prace pomaga w audycie KSC?
Wspiera pokazanie nadzoru nad podwykonawcami i dostarcza śladu zdarzeń: kto, kiedy i na jakiej podstawie wykonywał pracę. To jeden z dowodów, nie komplet dokumentacji, którego wymaga audyt.
Źródła
Zbuduj wspólne dowody dla Seveso i NIS2
Porozmawiajmy o tym, które dowody z prac firm zewnętrznych w Twoim zakładzie można zebrać raz i pokazać w obu kontrolach. Umów krótką rozmowę z zespołem InnerWeb.
Porozmawiajmy