Status ustawy i to, czego w niej nie ma
Ustawa z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej (Dz.U. 2024 poz. 1907) weszła w życie 1 stycznia 2025 r. Wybrane przepisy, w tym art. 187, wchodzą w życie dopiero 1 stycznia 2027 r. (art. 212). Do ustawy odnosi się też nowelizacja ogłoszona w 2026 r. jako Dz.U. 2026 poz. 646; jej treść warto sprawdzić w aktualnym tekście jednolitym, zanim zakład zamknie swoją analizę.
Dla dyrektora zakładu najważniejsza informacja jest prozaiczna: ustawa nie zawiera jednej listy zadań pracodawcy z terminami. Obowiązki wynikają z kilku miejsc i zależą od tego, kim zakład jest w danym przepisie. Inaczej wygląda sytuacja właściciela obiektu, który pełnił funkcję schronu, inaczej przedsiębiorcy dysponującego syrenami, inaczej inwestora planującego nowy budynek, a jeszcze inaczej podmiotu krytycznego, który ma własne wymogi ciągłości działania.
Pełny katalog obowiązków zakładów pracy i treść nowelizacji z 2026 r. wymagają potwierdzenia w tekście aktu przez prawnika zakładu. Poniżej opisujemy wyłącznie przepisy, które zostały odczytane z tekstu ustawy.
Cztery grupy przepisów, które dotyczą zakładu
Pierwsza grupa to budowle ochronne i miejsca doraźnego schronienia. Właściciel lub zarządca takiej budowli albo miejsca zapewnia jej utrzymanie (art. 103) i oznakowanie międzynarodowym znakiem obrony cywilnej z napisem SCHRON, UKRYCIE lub MIEJSCE DORAŹNEGO SCHRONIENIA (art. 105). W praktyce zakład, który ma w swoich budynkach pomieszczenia pełniące taką funkcję, odpowiada za ich stan i znakowanie.
Druga grupa to zawiadomienie wójta. Właściciel, użytkownik wieczysty lub zarządca obiektu, który przed 1 stycznia 2025 r. pełnił funkcję schronu lub ukrycia, miał 90 dni od wejścia ustawy w życie na zawiadomienie wójta, burmistrza lub prezydenta miasta (art. 207 ust. 3). Termin upłynął 1 kwietnia 2025 r. Jeśli zakład nie ma pewności, czy takie zawiadomienie złożono, sprawdza to w korespondencji z gminą, bo to pytanie audytowe, a nie historyczne.
Trzecia grupa to stan nadzwyczajny i wojna. Organy mogą nakazać przystosowanie lub udostępnienie nieruchomości na miejsca doraźnego schronienia (art. 102). Syreny alarmowe i urządzenia nagłaśniające będące w dyspozycji przedsiębiorców wchodzą w skład systemu powiadamiania, ostrzegania i alarmowania (art. 71). Zakład powinien więc wiedzieć, jakie urządzenia nagłaśniające posiada i kto za nie odpowiada.
Czwarta grupa dotyczy nowych inwestycji. Dla wniosków o pozwolenie na budowę lub zgłoszeń złożonych po 31 grudnia 2025 r. stosuje się art. 93–95: budowle ochronne w budynkach użyteczności publicznej, jeśli jest to uzasadnione i możliwe technicznie, oraz takie projektowanie kondygnacji podziemnych i garaży podziemnych w budynkach użyteczności publicznej i wielorodzinnych, by dało się w nich zorganizować miejsca doraźnego schronienia. Zakłady przemysłowe rzadko są budynkami użyteczności publicznej, ale biura, stołówki i obiekty szkoleniowe na terenie zakładu mogą wpadać w tę kategorię i wymagają oceny.
Daty ustawy: dni od podpisu do kluczowych terminów
Jak przełożyć przepisy na plan zakładu
Skuteczny plan zaczyna się od inwentaryzacji, a nie od budowy czegokolwiek. Zakład spisuje budynki i pomieszczenia, ich kubaturę, wejścia, zasilanie, wentylację i dostęp. Dla każdego pomieszczenia zapisuje się, czy pełniło funkcję schronu lub ukrycia przed 2025 r., kto jest jego zarządcą i czy jest oznakowane zgodnie z art. 105.
Druga warstwa to pojemność i dostępność. Liczba osób, które realnie przebywają na terenie, zmienia się w ciągu doby: zmiany produkcyjne, postoje remontowe, goście, kurierzy i firmy zewnętrzne. Pojemność miejsca schronienia ocenia się względem szczytowej obecności, a nie stanu etatowego. Im wcześniej zakład policzy szczyt, tym mniej zaskoczeń przy pierwszym ćwiczeniu.
Trzecia warstwa to proces: kto ogłasza, kto prowadzi ludzi, kto sprawdza kompletność, kto komunikuje się z gminą. Bez opisanych ról nawet dobre pomieszczenie nie przesądza o bezpieczeństwie. Rolę koordynatorów i listy osób opisujemy w poradniku o identyfikacji i ewakuacji oraz w rekomendacjach dla dyrektora.
- Inwentaryzacja pomieszczeń i budowli ochronnych wraz z zarządcą każdej z nich
- Ustalenie, czy zawiadomienie wójta w trybie art. 207 ust. 3 zostało złożone
- Ocena oznakowania względem art. 105 i plan uzupełnień
- Wykaz urządzeń nagłaśniających i syren w dyspozycji zakładu (art. 71)
- Szczytowa liczba osób na terenie, w podziale na załogę i podmioty zewnętrzne
Dowody do audytu: co zakład powinien móc pokazać
Przepisy nie nakładają na zakład gotowego wzoru dokumentacji, więc o jakości dowodów decyduje spójność. Audytor, inspektor lub zarząd pyta zwykle o trzy rzeczy: czy zakład wie, co posiada, czy wie, kto na jego terenie przebywa i czy potrafi to udowodnić dokumentem z datą.
Dla pierwszego pytania dowodem jest rejestr pomieszczeń z oznakowaniem, zdjęciami i datą ostatniego przeglądu. Dla drugiego dowodem jest lista osób na terenie. W InnerWeb lista ewakuacyjna powstaje ze skanów kodów QR na bramie, odświeża się co 13 sekund i dzieli osoby na sześć grup: goście, kurierzy, dostawcy, pracownicy zakładu, firmy zewnętrzne (z zakładkami per firma) oraz niepewne. Kompromisy listy rozstrzygają się na rzecz pokazania zbyt wielu osób, nie zbyt mało. Lista opiera się na skanach na bramie i nie zna położenia osoby wewnątrz budynku.
Dla trzeciego pytania dowodem jest protokół z ćwiczenia, w którym zapisano czas, liczbę osób, wnioski i poprawki. Rozwiązanie wspiera spełnienie wymogu i dostarcza materiału do audytu, ale nie zastępuje decyzji organów ani procedury ewakuacji zakładu.
Typowe błędy w pierwszym roku obowiązywania
Pierwszy błąd to czekanie na wzór od gminy lub od ministerstwa. Wzór nie nadejdzie w formie, która rozwiąże problem konkretnego zakładu, a inwentaryzacja nie wymaga żadnego formularza. Drugi błąd to utożsamienie schronu z bunkrem. Ustawa mówi także o ukryciach i miejscach doraźnego schronienia, czyli o istniejących pomieszczeniach, które da się przystosować, jeśli spełniają wymogi techniczne.
Trzeci błąd to pominięcie firm zewnętrznych. W zakładzie ruchu ciągłego w trakcie postoju remontowego może przebywać więcej osób z firm zewnętrznych niż załogi własnej, a lista powstała tylko z ewidencji pracowników ich nie obejmie. Czwarty błąd to oderwanie planu od ćwiczeń: dokument, który nigdy nie został sprawdzony na ludziach, jest hipotezą.
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy każdy zakład pracy musi mieć schron?
Z odczytanych przepisów nie wynika powszechny obowiązek budowy schronu w istniejącym zakładzie. Obowiązki dotyczą utrzymania i oznakowania obiektów pełniących taką funkcję oraz nowych inwestycji w określonych budynkach. Indywidualną sytuację zakładu potwierdza prawnik.
Kto odpowiada za oznakowanie miejsca schronienia?
Właściciel lub zarządca budowli ochronnej albo miejsca doraźnego schronienia. Oznakowanie ma postać międzynarodowego znaku obrony cywilnej z napisem SCHRON, UKRYCIE lub MIEJSCE DORAŹNEGO SCHRONIENIA (art. 105).
Co z terminem zawiadomienia wójta o dawnych schronach?
Dziewięćdziesiąt dni od wejścia ustawy w życie minęło 1 kwietnia 2025 r. Jeśli zakład nie ma potwierdzenia złożenia zawiadomienia, powinien to ustalić z gminą i uzupełnić dokumentację.
Czy oprogramowanie zapewnia zgodność z ustawą?
Nie. Lista osób na terenie wspiera przygotowanie zakładu i dostarcza dowodu do audytu, ale spełnienie wymogów ustawy zależy od decyzji, oznakowania i procedur zakładu.
Źródła
Porozmawiajmy o liście osób na terenie zakładu
Pokażemy na przykładzie Twojego zakładu, jak lista osób na terenie i lokalizacja z nadajników BLE wspierają przygotowanie do zdarzeń nadzwyczajnych. Umów rozmowę lub demo z zespołem InnerWeb.
Porozmawiajmy