Sytuacja: mała elektrociepłownia i zdalny dostęp przez APN
Przypadek dotyczy rodzajowo małej elektrociepłowni w sektorze ciepłownictwa, pracującej w kogeneracji, z turbiną parową i uzdatnianiem wody. Sterowanie obiektem zbudowano z kilku sterowników PLC. Zdalny dostęp do urządzeń prowadził przez prywatny APN operatora telekomunikacyjnego, czyli sieć mobilną uznaną przez zakład za zamkniętą i zaufaną.
To założenie okazało się błędne. Według opisu z raportu uzupełniającego CERT Polska jedno urządzenie administracyjne z domyślnymi danymi logowania i włączonym SSH posłużyło za pomost do trzech sterowników PLC.
Tło: skala problemu w Polsce w 2025 r.
CERT Polska w Raporcie rocznym 2025 odnotował 8 367 unikalnych hostów OT widocznych z internetu, 10 135 usług OT oraz 22 045 wysłanych powiadomień OT, czyli 1,9 razy więcej niż rok wcześniej. W tym samym raporcie opisano skoordynowane ataki sabotażowe z końca grudnia 2025 r. na co najmniej 30 farm wiatrowych i fotowoltaicznych, spółkę produkcyjną i dużą elektrociepłownię. Bez wpływu na bieżącą produkcję energii i dostawy ciepła, ale z wpływem na systemy IT i fizyczne urządzenia przemysłowe.
Przebieg zdarzenia
Według publicznych opisów napastnicy działali kilka dni, między 18 a 29 grudnia. Pierwsze kroki to rozpoznanie sieci APN i znalezienie urządzenia z domyślnymi danymi. Następnie użyto go do kontaktu z trzema sterownikami. Rankiem 29 grudnia, około godziny 5:30, jeden ze sterowników przełączono w tryb STOP, co zatrzymało turbinę parową i uzdatnianie wody. Napastnicy skasowali logi i zresetowali urządzenia sieciowe, żeby utrudnić odtworzenie przebiegu.
- Wejście: prywatny APN traktowany jako sieć zaufana
- Pomost: urządzenie administracyjne z domyślnymi danymi i włączonym SSH
- Cel: trzy sterowniki PLC w sieci sterowania
- Skutek: przełączenie w tryb STOP, zatrzymanie turbiny parowej i uzdatniania wody
- Zacieranie śladów: skasowane logi, zresetowane urządzenia sieciowe
Skutek dla ludności
Przerwa w kogeneracji była krótka, personel szybko przywrócił pracę, a odbiorcy ciepła nie odczuli skutków. Nie zmienia to faktu, że do przerwy doszło o tej porze doby i roku, gdy zapotrzebowanie na ciepło jest najwyższe, a na zmianie nocnej jest najmniej osób decyzyjnych.
Czas od zatrzymania do ponownego uruchomienia: kalkulacja przykładowa
- Osobne łańcuchy
- Wspólny sztab
Co zawiodło w reagowaniu, a nie tylko w zabezpieczeniach
Błędy techniczne są czytelne: domyślne dane logowania, włączone SSH i zaufanie do sieci APN bez dodatkowej segmentacji. Dla tematu reagowania ważniejsze są pytania organizacyjne, które zakład w podobnej sytuacji musi rozstrzygnąć w ciągu pierwszych minut. Czy zatrzymanie turbiny to awaria, zdarzenie ruchowe czy incydent cyber? Kto decyduje o odłączeniu zdalnego dostępu? Kto pilnuje, żeby przy ponownym uruchomieniu nikt nie stał przy maszynie? Kto zapisuje oś czasu, zanim logi zostaną zatarte?
W zakładzie bez wspólnej ścieżki odpowiedzi na te pytania są rozproszone. Operator myśli o awarii, ochrona nie wie o zdarzeniu, a dział IT dowiaduje się rano. W efekcie klasyfikacja jako incydent cyber następuje po godzinach, a dowody zostają zniszczone przez ponowne uruchomienie urządzeń.
Rozwiązanie: wspólny sztab ruchu, ochrony i IT
Wzorcowa reakcja opiera się na jednym sztabie z jedną listą ról i jednym rejestrem. Sztab uruchamia kierownik zmiany w momencie, gdy zatrzymanie instalacji nie ma wyjaśnienia procesowego, a w sieci sterowania pojawiła się zmiana nieautoryzowana lub niewyjaśniona.
Pierwsze 15 minut
Kierownik zmiany klasyfikuje zdarzenie jako potencjalny incydent cyber i woła administratora OT. Protokolant otwiera wpis w rejestrze z godziną zauważenia. Ochrona zabezpiecza dostęp fizyczny do szafy sterowniczej i ustala, kto był w nastawni. Zakładowy BHP potwierdza, że przy turbinie nikt nie pracuje.
Do 60 minut
CISO lub administrator OT odłącza zdalny dostęp przez APN, wykonuje kopię konfiguracji i logów dostępnych lokalnie, ocenia, które sterowniki były dotknięte. Dyrektor zakładu decyduje o trybie ręcznym lub awaryjnym i o powiadomieniu odbiorców ciepła. Rozpoczyna się odliczanie 24 godzin na wczesne ostrzeżenie do CSIRT, jeśli zdarzenie spełnia przesłanki incydentu poważnego.
Ponowne uruchomienie
Przed przełączeniem sterownika w tryb pracy zespół porównuje program ze wzorcem, sprawdza obecność osób w strefie maszyny i dopiero wtedy wydaje zgodę. Lista osób na terenie z kontroli wejść pozwala szybko potwierdzić, kto jest na obiekcie. W przypadku prac remontowych kontrola wejść dostarcza dowodu, które firmy zewnętrzne miały dostęp do strefy w chwili zdarzenia.
Efekt: kalkulacja przykładowa czasu przywrócenia
Poniższa kalkulacja jest przykładowa i nie opisuje rzeczywistego zakładu. Porównuje dwa warianty tego samego zdarzenia: z osobnymi łańcuchami BHP, ochrony i IT oraz ze wspólnym sztabem. Założenia, w minutach: wykrycie przez operatora 10; klasyfikacja jako incydent cyber 90 w wariancie rozproszonym i 15 we wspólnym; odcięcie zdalnego dostępu 60 w rozproszonym i 20 we wspólnym; weryfikacja programów i bezpieczeństwa strefy 90 w obu; ponowne uruchomienie 30 w obu.
Suma wynosi 280 minut w wariancie rozproszonym i 165 minut we wspólnym, czyli różnica 115 minut. Na chwilę decyzji o zgłoszeniu do CSIRT wpływa przede wszystkim czas klasyfikacji, który skraca się z 90 do 15 minut. Wynik jest wrażliwy na założenia: jeśli klasyfikacja w wariancie rozproszonym zajmie godzinę, różnica spada do 85 minut.
Wnioski dla zakładu
Po pierwsze, prywatny APN traktuje się jak sieć niezaufaną: izolacja klientów, wyłączone SSH i Telnet na urządzeniach administracyjnych, zmienione domyślne hasła. Po drugie, rejestr dostępu zewnętrznego i podwykonawców do stref OT jest częścią reagowania, nie tylko audytu. Po trzecie, kontrola dostępu fizycznego i logicznego do stref krytycznych powinna dawać jeden dowód, kto i kiedy był w strefie. Po czwarte, zatrzymanie instalacji bez wyjaśnienia procesowego uruchamia ścieżkę incydentową automatycznie, bez czekania na rano.
Zakres rozwiązań InnerWeb w tym scenariuszu
InnerWeb jest producentem oprogramowania, nie zabezpieczeń sieci OT. Pomaga w części organizacyjnej i dowodowej: zgłoszenia zdarzeń trafiają do zespołu, który je przejmuje i zamyka, powiadomienia idą e-mailem lub SMS z rejestrem wysyłek, lista osób na terenie powstaje ze skanów na bramie, a ślad audytowy pokazuje, kto i kiedy zmienił zezwolenie lub regułę automatyzacji. Segmentacja, izolacja APN i monitoring sieci pozostają po stronie zespołu IT i OT oraz operatora.
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy to był incydent poważny w rozumieniu ustawy o KSC?
Ocena należy do podmiotu i CSIRT, zależy od skutków i skali. W przypadku rodzajowym zatrzymanie turbiny w sektorze energii uzasadnia co najmniej wczesną ocenę pod kątem zgłoszenia w 24 godziny.
Czy prywatny APN jest bezpieczny?
Nie z założenia. Należy go traktować jako sieć niezaufaną, pytać operatora o izolację klientów i nie wystawiać na nim usług administracyjnych bez uwierzytelnienia.
Czy ponowne uruchomienie od razu przywraca bezpieczeństwo?
Nie. Najpierw porównuje się program sterownika ze wzorcem, odcina dostęp zdalny i zabezpiecza kopie logów, a dopiero potem wznawia pracę.
Źródła
Zbudujmy wspólną ścieżkę zdarzeń
Pokażemy, jak zgłoszenia, powiadomienia i lista osób na terenie tworzą dowód do audytu. Umów rozmowę lub demo.
Porozmawiajmy