Co już obowiązuje, a co jest przesunięte
Rozporządzenie (UE) 2024/1689 weszło w życie 1 sierpnia 2024 r. i obowiązki wchodzą etapami. Od 2 lutego 2025 r. działają zakazy praktyk AI oraz art. 4, czyli obowiązek zapewnienia odpowiedniego poziomu kompetencji osób, które obsługują systemy AI. Od 2 sierpnia 2025 r. działają przepisy o modelach ogólnego przeznaczenia, strukturze nadzoru i karach.
Systemy wysokiego ryzyka z załącznika III, w tym komponenty bezpieczeństwa w zarządzaniu infrastrukturą krytyczną, miały podlegać przepisom od 2 sierpnia 2026 r. Porozumienie polityczne w sprawie Digital Omnibus on AI z 7 maja 2026 r. przesuwa ten termin na 2 grudnia 2027 r., a dla systemów wbudowanych w produkty z załącznika I na 2 sierpnia 2028 r. Publikacja omnibusu w Dzienniku Urzędowym UE nie została potwierdzona w sprawdzonych źródłach, dlatego plan wdrożenia opieraj na obu datach i sprawdź status tekstu przed audytem.
Czy to dotyczy Twojego zakładu
AI Act rozróżnia dostawcę systemu i podmiot stosujący. Zakład, który kupuje i uruchamia gotowe narzędzie, jest zwykle podmiotem stosującym. Zakład, który buduje własny model albo istotnie zmienia cudzy, może przejąć obowiązki dostawcy. To rozróżnienie decyduje o zakresie dokumentacji.
Pierwszy krok jest prosty: zbierz listę wszystkich narzędzi z elementem AI, także tych wbudowanych w oprogramowanie, z którego zespoły korzystają od dawna. W zakładzie przemysłowym typowe pozycje to asystent do zgłoszeń, tłumaczenie instrukcji, analiza obrazu z kamer, predykcja awarii maszyn i wsparcie dyspozytora. Dla każdej pozycji zapisz, kto jej używa, do czego i jakie decyzje na niej opiera.
Pułapy kar z art. 99 AI Act
Klasyfikacja ryzyka krok po kroku
Klasyfikację wykonujesz osobno dla każdego systemu. Kolejność pytań ogranicza liczbę błędów.
- Czy system realizuje zakazaną praktykę z art. 5? Jeśli tak, wyłącz go natychmiast.
- Czy jest komponentem bezpieczeństwa w zarządzaniu infrastrukturą krytyczną (energia, woda, transport, dostawa mediów)? Jeśli tak, to prawdopodobnie wysokie ryzyko.
- Czy decyduje o zatrudnieniu, ocenie pracownika lub dostępie do szkoleń? To także obszar wysokiego ryzyka z załącznika III.
- Czy tylko wspiera człowieka w zadaniu pomocniczym, np. streszcza zgłoszenie? Zapisz uzasadnienie niskiego ryzyka i zakres ludzkiej weryfikacji.
- Czy system generuje treści widoczne dla ludzi? Sprawdź obowiązki przejrzystości z art. 50.
AI literacy: najtańszy obowiązek do udowodnienia
Art. 4 nie wymaga certyfikatu, ale wymaga, aby osoby obsługujące systemy AI miały odpowiednią wiedzę, uwzględniającą ich rolę i kontekst użycia. Audytor zapyta o trzy rzeczy: kto korzysta z AI, czego został nauczony i kiedy.
Dowód jest prosty do zebrania: lista użytkowników z rolami, program krótkiego szkolenia (granice modelu, błędy, zakaz wklejania danych wrażliwych, obowiązek weryfikacji wyniku), potwierdzenie ukończenia z datą i termin odświeżenia. Jeżeli szkolenia prowadzisz w systemie, który zapisuje wynik testu i datę ważności, dowód powstaje przy okazji pracy, a nie na tydzień przed kontrolą.
Kary i co z nich wynika
Art. 99 przewiduje do 35 000 000 EUR lub 7% światowego rocznego obrotu za zakazane praktyki. Naruszenie obowiązków dostawców, importerów, dystrybutorów i podmiotów stosujących, w tym systemów wysokiego ryzyka, to do 15 000 000 EUR lub 3% obrotu. Podanie nieprawdziwych informacji organom to do 7 500 000 EUR lub 1%. Dla małych i średnich przedsiębiorstw stosuje się niższą z kwot.
Kary dotyczą różnych naruszeń, więc nie sumuj ich w jednej liczbie ryzyka. Dla dyrektora ważniejszy jest wniosek praktyczny: największa kara dotyczy praktyk, które można wykluczyć prostą polityką, a większość pracy to dokumentacja i nadzór człowieka.
Dowód do audytu: minimalny pakiet
Pakiet, który wspiera spełnienie wymogu i dostarcza dowodu do audytu, mieści się w pięciu dokumentach.
- Rejestr systemów AI z klasyfikacją ryzyka i datą przeglądu.
- Rola i imię osoby odpowiedzialnej za nadzór nad każdym systemem (w dokumencie wewnętrznym, nie publicznym).
- Dowody szkoleń z art. 4 z datami ważności.
- Instrukcja użycia i zasady weryfikacji wyniku przez człowieka.
- Logi użycia tam, gdzie system wpływa na decyzje dotyczące bezpieczeństwa.
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy AI Act dotyczy zakładu, który tylko korzysta z gotowego narzędzia AI?
Tak, jako podmiotu stosującego. Obowiązują go m.in. zakazy praktyk, art. 4 o kompetencjach oraz nadzór człowieka, gdy system jest wysokiego ryzyka.
Czy certyfikat szkolenia AI jest wymagany?
Art. 4 wymaga odpowiedniego poziomu kompetencji, a nie konkretnego certyfikatu. Dowodem jest program, lista uczestników i data ukończenia.
Który termin przyjąć dla systemów wysokiego ryzyka?
Planuj na 2.12.2027 (załącznik III) i 2.08.2028 (załącznik I), ale sprawdź status publikacji Digital Omnibus przed decyzjami budżetowymi.
Źródła
Uporządkuj dowody AI przed audytem
Porozmawiajmy o rejestrze systemów, szkoleniach i śladzie decyzji w Twoim zakładzie.
Porozmawiajmy