Sytuacja wyjściowa: przedsiębiorstwo przed pierwszym audytem
Scenariusz jest rodzajowy i nie opisuje konkretnego podmiotu. Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne z sektora wody pitnej i ścieków prowadzi kilka stacji uzdatniania i przepompowni, a nadzór nad nimi pełni dyspozytornia z systemem SCADA. Jest podmiotem krajowego systemu cyberbezpieczeństwa i ma przed sobą termin pierwszego audytu: do 3 kwietnia 2028 r., przy obowiązkach z rozdziału 3 ustawy do 3 kwietnia 2027 r.
Dział IT ma politykę ryzyka i rejestr aktywów biurowych. Automatycy mają dokumentację projektową stacji, ale rejestr urządzeń OT jest arkuszem prowadzonym z doskoku. Zarząd decyduje, że zamiast czekać na audytora zewnętrznego, zespół przeprowadzi audyt wewnętrzny według tego samego schematu, czyli wymóg, dowód, osoba.
Problem: wektory OT z 2025 r., które audytor sprawdzi jako pierwsze
Ataki na energetykę i wodociągi w 2025 r. nie wymagały zaawansowanych exploitów. Wystarczył słaby dostęp zdalny i brak segmentacji. Raport roczny CERT Polska za 2025 r. wskazuje na trzy powtarzalne wektory: prywatny APN operatora traktowany jak sieć zaufana, otwarte usługi VNC i panele HMI z domyślnymi hasłami oraz brak rozdziału poświadczeń administracji IT, inżynierii OT i wsparcia dostawców.
System Snitch monitorujący polską przestrzeń adresową odnotował w 2025 r. 8 367 unikalnych hostów OT widocznych z internetu i 22 045 wysłanych powiadomień OT, czyli 1,9 razy więcej niż rok wcześniej. Dlatego pierwsze pytania audytora dotyczą ekspozycji i dostępu zdalnego, a dopiero potem polityk.
- Czy jakikolwiek sterownik lub panel HMI jest widoczny z internetu?
- Kto, kiedy i z jakiego powodu miał dostęp zdalny do strefy sterowania?
- Czy hasła domyślne zostały zmienione i gdzie to zapisano?
- Czy dostęp dostawców jest rejestrowany osobno od dostępu pracowników?
Cyberbezpieczne Wodociągi: wnioski i dofinansowania
Rozwiązanie: audyt wewnętrzny w czterech przebiegach
Zespół dzieli audyt wewnętrzny na cztery krótkie przebiegi, każdy z jednym zestawem dowodów do okazania. Zasada jest prosta: jeśli w trakcie próbnego audytu dowód trzeba zrekonstruować z pamięci, to jest to luka, a nie dowód.
Przebieg 1: ekspozycja i inwentaryzacja OT
Sprawdzenie ekspozycji w publicznych źródłach (m.in. serwis moje.cert.pl), zestawienie urządzeń z rejestrem aktywów OT i oznaczenie różnic. Każde urządzenie bez właściciela w rejestrze trafia na listę niezgodności.
Przebieg 2: dostęp zdalny i dostawcy
Zestawienie wszystkich ścieżek zdalnych, osobnych poświadczeń dla IT, OT i dostawców oraz rejestru dostępu zewnętrznego. Zespół sprawdza, czy dla losowo wybranych trzech wejść dostawców da się wskazać zlecenie, osobę i czas.
Przebieg 3: dostęp fizyczny do stref krytycznych
Stacje uzdatniania to także obiekty z fizycznym dostępem do szaf sterowniczych. Audytor wewnętrzny prosi o dowód, kto wchodził do strefy w wybranym tygodniu i na jakiej podstawie. Tu dostarcza go system zezwoleń i kontroli wejść: zapis wejść, zezwolenie na pracę z oknem czasowym i lista osób przypisanych do zadania.
Przebieg 4: incydent i szkolenia
Ćwiczenie scenariusza zgłoszenia: wczesne ostrzeżenie w 24 godziny, zgłoszenie w 72 godziny, sprawozdanie w miesiąc, oraz sprawdzenie, czy kierownik podmiotu odbył coroczne szkolenie z cyberbezpieczeństwa.
Efekt: lista luk i finansowanie, które można zaplanować
Typowy wynik takiego próbnego audytu to krótka, konkretna lista niezgodności, a nie ocena ogólna. Najczęściej wychodzą trzy rzeczy: urządzenia OT bez właściciela w rejestrze, brak rejestru dostępu dostawców oraz dowody z dostępu fizycznego zebrane w kilku miejscach, których nie da się szybko zestawić. Każda luka dostaje właściciela i termin, a kolejny przegląd odbywa się po kwartale.
Część kosztów usunięcia luk mogło pokryć finansowanie publiczne. W konkursie Cyberbezpieczne Wodociągi (KPO) złożono 896 wniosków, a rozstrzygnięcie z 10 lutego 2026 r. objęło 688 dofinansowań. Nabór jest zakończony, a wydatki kwalifikowane liczono od 1 stycznia 2025 r. z planowanym wydłużeniem do 31 grudnia 2026 r. Założenia nowego konkursu grantowego opublikowano na gov.pl, ale szczegóły nie są potwierdzone, więc w kalkulacji nie należy zakładać dotacji.
Incydenty w 2025 r. wg sektora (CSIRT NASK)
Wnioski dla podobnych przedsiębiorstw
Audyt wewnętrzny nie zastępuje zewnętrznego, ale usuwa z niego niespodzianki. Ćwiczenie najlepiej powtórzyć co kwartał w okresie 2026–2028, bo wtedy każdy kolejny przebieg sprawdza naprawy z poprzedniego. Dowody z dostępu fizycznego i pracy wykonawców najłatwiej utrzymać wtedy, gdy powstają jako efekt uboczny codziennej pracy, a nie jako osobne zadanie przed audytem.
- zacznij od ekspozycji i dostępu zdalnego, bo to pierwsze pytania audytora,
- do każdego wymogu wskaż dokument, rejestr i osobę,
- luki zapisuj z właścicielem i terminem w jednym rejestrze,
- finansowania nie wliczaj do bazowej kalkulacji, dopóki nabór nie jest potwierdzony.
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy audyt wewnętrzny może zastąpić audyt zewnętrzny?
Nie. Pierwszy audyt podmiotu kluczowego jest obowiązkiem ustawowym, a audyt wewnętrzny służy przygotowaniu. Dzięki niemu luki znajdują się wcześniej, a dowody są zebrane i opisane.
Czy można jeszcze starać się o dotację z Cyberbezpiecznych Wodociągów?
Nabór w tym konkursie jest zakończony, a konkurs rozstrzygnięto 10 lutego 2026 r. Założenia kolejnego konkursu grantowego opublikowano, ale szczegółów nie potwierdzono, więc przed planowaniem trzeba sprawdzić regulamin.
Jakie dowody z dostępu fizycznego są potrzebne w stacji uzdatniania?
Zapis, kto wszedł do strefy, w jakim czasie i na jakiej podstawie. System zezwoleń i kontroli wejść dostarcza takiego dowodu do audytu dla osób objętych jego kontrolą, ale nie zastępuje ochrony fizycznej.
Źródła
Przetestuj dowody przed audytorem
Pokażemy, jakie zapisy o wejściach i pracach wykonawców w strefach krytycznych może dostarczyć system zezwoleń. Umów rozmowę o audycie wewnętrznym w Twoim przedsiębiorstwie.
Porozmawiajmy