InnerWeb
Przejdź do treści

Bariery bezpieczeństwa w rafinerii: lokalizacja ludzi jako warstwa ochrony

Zakład petrochemiczny na terenie ok. 531 ha, podmiot kluczowy NIS2, miał barierę techniczną i proceduralną niemal na każdy scenariusz awarii, ale nie wiedział, gdzie w danej minucie znajdują się ludzie. Dopisanie lokalizacji pracowników w strefach zagrożonych wybuchem uzupełniło zestaw barier bezpieczeństwa procesowego o warstwę, która działa także wtedy, gdy pozostałe zawiodły.

ok. 531 ha
teren zakładu objęty koncepcją
ok. 15 m
średnia odchyłka pozycji w symulacji
ok. 100 m
rozstaw nadajników na drogach

Sytuacja wyjściowa: dużo barier, brak obrazu ludzi

Zakład petrochemiczny w rafinerii obejmuje teren o obrysie rzędu 5,4 × 3,2 km, czyli ok. 531 ha. Dział bezpieczeństwa operacyjnego produkcji prowadzi tam rejestr barier: zawory bezpieczeństwa, układy zabezpieczeń instrumentalnych, detekcję gazu, systemy gaśnicze, procedury zezwoleń na prace i szkolenia. Z punktu widzenia analizy ryzyka większość scenariuszy awaryjnych miała co najmniej dwie niezależne warstwy ochrony.

Luka dotyczyła człowieka. Zasięg GPS na instalacji jest ograniczony przez konstrukcje, zbiorniki i rurociągi, więc operator nie wiedział, gdzie jest pracownik, ani gdzie jest zagrożenie względem niego. Zakład pracuje na telefonach w wykonaniu Ex (Android 9 lub 11, BLE 4.2) oraz detektorach gazu z Bluetooth i nie chciał wymieniać sprzętu, który już ma i który ma odpowiednie dopuszczenia.

Dla zespołu bezpieczeństwa procesowego oznaczało to konkretny problem. Barierę zalicza się do rejestru, gdy ma jasną funkcję, właściciela i sposób sprawdzenia. Wiedza o tym, kto znajduje się w strefie w chwili zdarzenia, funkcjonowała jako deklaracja z zezwolenia na pracę, a nie jako dane mierzone na bieżąco.

Dlaczego lokalizacja ludzi to bariera, a nie dodatek

W podejściu warstw ochrony bariera nie musi zapobiegać zdarzeniu. Może ograniczać jego skutki. Szybka informacja o tym, kto jest w strefie, skraca czas decyzji o ewakuacji i zmniejsza liczbę osób narażonych, gdy zawiodły bariery zapobiegawcze. To nie jest zastępnik układu zabezpieczeń instrumentalnych ani detekcji gazu, tylko warstwa łagodząca skutki dla ludzi.

Zakład przyjął trzy kryteria, które musi spełnić każda bariera wpisywana do rejestru: jasna funkcja, niezależność od warstw sąsiednich i możliwość okresowego sprawdzenia. Lokalizacja pracowników spełnia je, o ile pozycja nie zależy od GPS ani od tej samej sieci, której awaria uruchamia scenariusz.

Funkcja

Funkcją jest wskazanie osób przebywających w strefie oraz ostatniej znanej pozycji osoby, która wysłała SOS, przestała się poruszać albo upadła. Dyspozytor widzi to na mapie, a dowódca akcji dostaje listę osób z wydrukiem.

Niezależność

System jest niezależną nakładką na istniejące systemy zezwoleń, uprawnień i szkoleń zakładu. Uzupełnia je i uszczelnia, bo zezwolenie mówi, co zlecono, a lokalizacja pokazuje, co się dzieje w terenie.

Odchyłka pozycji w symulacji (nadajniki co 100 m)

Odchyłka pozycji w symulacji (nadajniki co 100 m)Wykres słupkowy: średnia odchyłka pozycji 15 m, maksymalna 39 m010203040mŚrednia: 15 m15 mŚredniaMaksymalna: 39 m39 mMaksymalna
Źródło: Symulacja na obrysie kompleksu, szacunek w dokumencie projektowym

Rozwiązanie: nadajniki ATEX i telefon Ex jako odbiornik

Na instalacji rozmieszczono nadajniki BLE w wykonaniu ATEX dla stref 2 i 22, w rozstawie ok. 100 m wzdłuż dróg zakładowych. W budynkach gęstość to 1 nadajnik na 100–200 m², co pozwala rozpoznać kondygnację. W fragmencie poglądowym na rysunku koncepcyjnym było to 106 nadajników. Nadajniki montuje się opaskami zaciskowymi lub klejem na słupach i konstrukcjach, bez kabli i bez zasilania z sieci.

Telefon Ex pracownika odbiera sygnały kilku nadajników naraz razem z siłą każdego z nich i co kilka sekund wysyła je przez sieć komórkową lub Wi-Fi. Pozycja jest uśredniana na mapie z sygnałów wielu nadajników. Zasada „najsilniejszy wygrywa” nie jest stosowana, bo przy odbiciach w gęstej zabudowie prowadzi do skoków położenia. System działa bez GPS.

Alarmy SOS, bezruchu i upadku wykrywane są w telefonie i trafiają do dyspozytora z ostatnią znaną lokalizacją. Lista ewakuacyjna pokazuje, kto jest w strefie, odświeża się co kilkanaście sekund i ma wydruk dla dowódcy akcji. Trasa ewakuacji i punkt zbiórki nie są funkcją systemu: system podaje listę osób i ich ostatnią pozycję.

  • Zostawiono telefony Ex i detektory gazu zakładu; dołożono nadajniki i aplikację.
  • Nadajniki ATEX są dopuszczone do stref 2 i 22; dla stref 1 i 21 certyfikację zleca się pod instalację klienta, bez obietnicy terminu.
  • Działanie aplikacji na konkretnym modelu telefonu Ex potwierdza się na urządzeniu zakładu.

Co pokazała symulacja dokładności

Przed decyzją zespół zażądał dowodu działania na realnej geometrii terenu, a nie na schemacie ogólnym. W symulacji na obrysie kompleksu, przy nadajnikach co 100 m, średnia odchyłka pozycji wyniosła ok. 15 m, a maksymalna ok. 39 m. Są to wartości szacunkowe z symulacji, nie pomiar powykonawczy.

Dla bariery informacyjnej taki rząd wielkości jest wystarczający do wskazania odcinka drogi, budynku lub fragmentu instalacji, w którym przebywa człowiek. Nie jest wystarczający do wskazania konkretnego zaworu. Dlatego w rejestrze barier funkcję opisano jako „wskazanie strefy i listy osób”, a nie „wskazanie punktu”. Zbyt ambitny opis funkcji sprawiłby, że bariera nie przeszłaby okresowego testu.

Jak bariera została wpisana do rejestru

Zespół bezpieczeństwa procesowego opisał barierę tak samo jak pozostałe: scenariusz, funkcja, właściciel, sposób testu, częstotliwość testu i warunki, w których uznaje się ją za niedostępną. Test okresowy polega na przejściu zaplanowanej trasy z telefonem i porównaniu pozycji na mapie z faktyczną w kilku punktach kontrolnych, a także na sprawdzeniu, czy SOS dociera do dyspozytora.

Utratę bariery zdefiniowano jako brak odczytów z danego obszaru dłuższy niż ustalony próg oraz awarię łączności telefonów. W takim przypadku obowiązuje środek zastępczy, czyli ograniczenie liczby osób w strefie albo obchód w parach. Dzięki temu bariera ma życie w procedurach, a nie tylko w prezentacji.

  • Scenariusz: wyciek z utratą szczelności w sąsiedztwie prac remontowych.
  • Właściciel: kierownik zmiany z dyspozytorem jako zastępcą.
  • Test: trasa kontrolna z punktami porównania co kwartał.
  • Środek zastępczy: praca w parach i zmniejszenie obsady strefy.

Efekty i wnioski dla zakładów podobnej skali

System dostarczany jest jako nakładka niezależna od istniejących systemów. Zezwolenia, uprawnienia i szkolenia nadal obsługuje system zakładu, a InnerWeb dokłada lokalizację i monitoring ruchu ludzi i pojazdów na wspólnym planie zakładu. Miejsce pracy systemu wybiera zakład: serwer własny albo chmura, a dane pozostają u klienta. Integracje wykonuje się dopiero wtedy, gdy po stronie klienta pojawi się taka potrzeba. Rozwiązanie wspiera spełnienie wymogów dotyczących zarządzania ryzykiem i dostarcza dowodu do audytu, nie zastępując decyzji kierownictwa.

Wnioski z przypadku są trzy. Po pierwsze, barierę łagodzącą skutki dla ludzi warto traktować równorzędnie z barierami zapobiegawczymi i wpisać do tego samego rejestru. Po drugie, funkcję bariery opisuje się tylko do poziomu, który potrafimy sprawdzić testem. Po trzecie, rozmieszczenie nadajników zaczyna się od mapy ryzyka: które strefy Ex, które drogi dla pojazdów dostawców i gdzie występuje praca w pojedynkę.

Materiał wideo

Często zadawane pytania

Czy lokalizacja pracowników jest barierą bezpieczeństwa procesowego?

Jest barierą łagodzącą skutki zdarzenia dla ludzi, o ile ma opisaną funkcję, właściciela i test okresowy. Nie zastępuje układów zabezpieczeń ani detekcji gazu.

Czy trzeba wymieniać telefony Ex i detektory?

Nie. Zakład zostawia swoje telefony Ex z Androidem 9 lub 11 i BLE 4.2 oraz detektory. Działanie aplikacji na konkretnym modelu potwierdza się na urządzeniu klienta.

Do jakich stref dopuszczone są nadajniki?

Nadajniki ATEX są dopuszczone do stref 2 i 22. Dla stref 1 i 21 certyfikację zleca się na potrzeby instalacji klienta, bez obietnicy terminu.

Co z trasą ewakuacji?

Trasa i punkt zbiórki nie są funkcją systemu. System pokazuje listę osób w strefie i ich ostatnią pozycję oraz drukuje ją dla dowódcy akcji.

Źródła

Sprawdźmy bariery na planie Twojego zakładu

Pokażemy koncepcję lokalizacji ludzi na realnej geometrii terenu. Umów rozmowę lub demonstrację.

Porozmawiajmy