InnerWeb
Przejdź do treści

Przegląd barier bezpieczeństwa: 6 rekomendacji dla zakładu procesowego

Przegląd barier bezpieczeństwa zaczyna się od pytania, ile ich naprawdę jest i kto za każdą odpowiada. W zakładach procesowych rejestr barier bywa kompletny na papierze i nieaktualny w terenie. Poniżej sześć zaleceń dla dyrektora zakładu i kierownika bezpieczeństwa procesowego, z odniesieniem do PN-EN 61511 i przykładową kalkulacją pracochłonności.

300 h
pracy zespołu przy 240 barierach
Źródło: kalkulacja przykładowa
13 dni
kalendarzowo przy 3 osobach
Źródło: kalkulacja przykładowa
6
zaleceń przeglądu
Źródło: opracowanie własne

Dla kogo jest ten przegląd

Zalecenia kierujemy do zakładów, w których błąd jednej warstwy ochrony może przejść do następnej: zakładów dużego i zwiększonego ryzyka wg dyrektywy Seveso III, rafinerii, zakładów chemicznych, magazynów substancji niebezpiecznych i instalacji z atmosferami wybuchowymi. Odbiorcą jest osoba odpowiedzialna za bezpieczeństwo procesowe, która ma zatwierdzić zakres przeglądu i budżet czasu zespołu.

Barierę rozumiemy szeroko: element techniczny (zawór bezpieczeństwa, układ zabezpieczeń instrumentalnych, detekcja gazu), organizacyjny (procedura, zezwolenie na pracę, szkolenie) oraz ludzki (obchód, reakcja operatora). Przegląd ma wykazać, które z nich faktycznie działają dziś, a nie tylko są opisane w analizie ryzyka.

Sześć zaleceń

Kolejność odpowiada kolejności prac. Każde zalecenie ma uzasadnienie i produkt końcowy, który można pokazać audytorowi.

1. Zbuduj inwentarz barier od scenariusza, nie od urządzenia

Punktem wyjścia jest lista scenariuszy z analiz HAZOP i LOPA. Dla każdego scenariusza wypisz bariery, które go przerywają lub łagodzą skutki. Inwentarz od strony urządzeń daje listę zaworów i czujników bez informacji, jaką funkcję pełnią. Produkt końcowy: tabela scenariusz, bariera, funkcja, typ.

2. Przypisz każdej barierze właściciela z imienia stanowiska

Właściciel to stanowisko, nie zespół: kierownik zmiany, kierownik utrzymania ruchu, szef automatyki. Odpowiada za dostępność bariery i za decyzję o środku zastępczym, gdy bariera jest niedostępna. Bariera bez właściciela w praktyce nie ma kto jej sprawdzić.

3. Zdefiniuj test i jego częstotliwość z odniesieniem do PN-EN 61511

Dla układów zabezpieczeń instrumentalnych norma PN-EN 61511 wymaga okresowych prób funkcjonalnych w odstępach wynikających z wymaganego poziomu nienaruszalności bezpieczeństwa (SIL) i oczekiwanej awaryjności. Dla barier organizacyjnych test to np. kontrola losowo wybranych zezwoleń lub ćwiczenie ewakuacyjne. Zapisz wynik każdego testu z datą i osobą.

4. Mierz wskaźniki awaryjności i dostępności

Trzy wskaźniki wystarczą na start: odsetek barier przetestowanych w terminie, odsetek testów zakończonych niepowodzeniem oraz łączny czas, w którym bariery były niedostępne. Rosnący odsetek niepowodzeń przy stałym terminie testów to sygnał, że interwał jest za długi albo bariera się degraduje.

5. Rejestruj obejścia i niedostępność jako zmiany

Zablokowanie czujnika, wyłączenie alarmu lub wyjęcie zaworu z obiegu to zmiana stanu zabezpieczeń. Powinna mieć datę końca, zatwierdzenie i środek zastępczy. Rejestr obejść jest częścią przeglądu, bo większość barier przestaje działać nie przez awarię, tylko przez decyzję o czasowym wyłączeniu.

6. Dodaj barierę łagodzącą skutki dla ludzi

Jeśli inwentarz pokazuje, że wszystkie warstwy są zapobiegawcze, zadaj pytanie, co się stanie z ludźmi, gdy zawiodą. W zakładach na rozległym terenie dobrym kandydatem jest lokalizacja pracowników w strefach Ex bez GPS, z listą osób dla akcji ratowniczej. Przykład opisaliśmy w przypadku zakładu petrochemicznego na ok. 531 ha.

Czas przeglądu wg typu bariery

Czas przeglądu wg typu barieryWykres: 200 godzin dla barier technicznych, 75 dla organizacyjnych, 25 dla ludzkich050100150200godzinyTechniczne (160)Techniczne (160): 200 godziny200Organizacyjne (60)Organizacyjne (60): 75 godziny75Ludzkie (20)Ludzkie (20): 25 godziny25
Źródło: Kalkulacja przykładowa: 75 min na barierę, 240 barier

Kalkulacja przykładowa: pracochłonność przeglądu

Kalkulacja przykładowa na jawnych założeniach: zakład ma 240 barier (160 technicznych, 60 organizacyjnych, 20 ludzkich), przegląd prowadzi zespół trzech osób, inwentaryzacja jednej bariery trwa średnio 45 minut, a przypisanie właściciela i definicja testu kolejne 30 minut. Razem 75 minut na barierę, czyli 240 × 75 min = 18 000 min = 300 godzin pracy zespołu.

Przy trzech osobach pracujących równolegle daje to ok. 100 godzin kalendarzowych, czyli około 13 dni roboczych po 8 godzin. Przy stawce wewnętrznej 110 zł za godzinę koszt czasu zespołu to 300 godzin × 110 zł = 33 000 zł. To rząd wielkości do rozmowy z dyrekcją, nie wycena: realny czas zależy od jakości istniejących analiz ryzyka.

Pułapki przeglądu

Najczęstszy błąd to przegląd jednorazowy. Inwentarz sporządzony na koniec roku starzeje się po pierwszym remoncie, dlatego rejestr barier musi być powiązany z obiegiem zmian: każda zmiana w instalacji uruchamia pytanie, czy zmienia się któraś bariera.

Drugi błąd to liczenie barier według liczby urządzeń. Dwa zawory na jednej linii nie są dwiema niezależnymi barierami, jeśli mają wspólną przyczynę awarii, np. to samo medium zawieszone w gniazdach. Niezależność oceniaj przy każdej parze barier.

  • Przegląd bez właścicieli kończy się listą, której nikt nie aktualizuje.
  • Testy bez zapisu wyniku nie są dowodem w audycie.
  • Bariery organizacyjne bywają pomijane, choć to one zawodzą najczęściej.
Kalkulacja przykładowa

Pracochłonność przeglądu 240 barier

Założenia
ParametrWartość
Liczba barier240 szt.
Czas na barierę75 min
Zespół3 osoby
Stawka wewnętrzna110 zł/h

Wynik: 300 godzin, ok. 13 dni roboczych kalendarzowo, ok. 33 000 zł czasu zespołu

Uwaga: Kalkulacja przykładowa. Wartości zależą od jakości istniejących analiz ryzyka i liczby barier.

Materiał wideo

Często zadawane pytania

Jak często przeglądać bariery bezpieczeństwa?

Rejestr pełny raz w roku i po każdej istotnej zmianie w instalacji. Testy poszczególnych barier w interwałach wynikających z ich typu, a dla układów zabezpieczeń instrumentalnych z wymaganego SIL wg PN-EN 61511.

Czy bariera organizacyjna to też bariera?

Tak, o ile ma funkcję, właściciela i sposób sprawdzenia. Procedura zezwoleń na prace czy szkolenie przed wejściem na teren to bariery, które zawodzą najczęściej i dlatego wymagają testów.

Kto powinien prowadzić przegląd?

Zespół z bezpieczeństwa procesowego, utrzymania ruchu, automatyki i produkcji. Samo BHP bez wiedzy o procesie nie oceni niezależności barier.

Źródła

Zaplanujmy przegląd barier w Twoim zakładzie

Pomożemy powiązać rejestr barier z zezwoleniami na prace i lokalizacją ludzi. Umów krótką rozmowę.

Porozmawiajmy