InnerWeb
Przejdź do treści

Dostawca SCADA, klauzule CRA i SLA bez kar umownych w wodociągach

Przedsiębiorstwo wodociągowe obsługujące kilkadziesiąt tysięcy odbiorców odnawia umowę utrzymaniową na system SCADA i chce w niej zapisać wymagania CRA. Zamiast kar umownych, których egzekucja trwa miesiącami, wybiera SLA z automatycznym obniżeniem wynagrodzenia: 1% za każdą godzinę przekroczenia przy awarii strategicznej. Przypadek rodzajowy, oparty na wzorcu z naszych ofert.

95
incydentów w wodociągach w 2025 r. (klasyfikacja CSIRT NASK)
12 h / 8 h
reakcja i naprawa przy awarii typu A
99,5%
dostępność części serwerowej w miesiącu
1% za godzinę
automatyczne obniżenie wynagrodzenia przy typie A

Sytuacja: wodociągi i umowa na SCADA

Przypadek jest rodzajowy i nie opisuje konkretnego przedsiębiorstwa. Wodociągi średniej wielkości prowadzą kilka stacji uzdatniania wody, przepompownie i oczyszczalnię. Nadzór nad procesem pełni system SCADA dostarczony i utrzymywany przez zewnętrznego wykonawcę, który ma też zdalny dostęp serwisowy. Umowa utrzymaniowa kończy się za kilka miesięcy, a przedsiębiorstwo jest podmiotem objętym ustawą o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa, więc jego zarząd odpowiada za nadzór nad cyberbezpieczeństwem.

Dotychczasowa umowa miała dwa słabe punkty. Nie mówiła nic o tym, co dostawca robi, gdy w jego produkcie znajdzie się podatność, i przewidywała kary umowne za przekroczenie czasu naprawy, których zamawiający w praktyce nie egzekwował, bo wymagały dowodzenia szkody. Zespół zakupów i szef utrzymania ruchu uznali, że nowa umowa powinna wymuszać zachowania, a nie tylko grozić sankcjami.

Problem: tło zagrożeń w wodociągach

W 2025 r. CERT Polska odnotował 260 783 zarejestrowane incydenty, o 152% więcej niż rok wcześniej. W klasyfikacji CSIRT NASK sektor wodociągów miał 95 incydentów. To mniej niż administracja publiczna (2 801) czy ochrona zdrowia (724), ale konsekwencje są inne: w jednym z opisanych w raporcie zdarzeń zalogowanie do urządzeń stacji uzdatniania i zmiana ustawień pomp spowodowały przerwę w dostawie wody na około 6 godzin dla około 2,5 tys. mieszkańców gminy.

Wektory ataków na OT w 2025 r. były proste: słaby dostęp zdalny, domyślne hasła do pulpitów VNC, brak segmentacji. CERT Polska wskazał też 8 367 unikalnych hostów OT widocznych w internecie. Dla zamawiającego wniosek jest praktyczny: największą dźwignią nie jest kolejne narzędzie, tylko to, co dostawca musi spełnić w umowie. Od 11 września 2026 r. producenci zgłaszają aktywnie wykorzystywane podatności przez platformę ENISA, a od 11 grudnia 2027 r. stosuje się całe rozporządzenie CRA (rozporządzenie (UE) 2024/2847).

Incydenty wg sektora w 2025 r. (CSIRT NASK)

Incydenty wg sektora w 2025 r. (CSIRT NASK)Wykres słupkowy poziomy: administracja 2801, zdrowie 724, transport 140, wodociągi 95, produkcja 93, energetyka 52 incydentów w 2025 r.0100020003000incydentówAdministracja publicznaAdministracja publiczna: 2801 incydentów2801Ochrona zdrowiaOchrona zdrowia: 724 incydentów724TransportTransport: 140 incydentów140WodociągiWodociągi: 95 incydentów95ProdukcjaProdukcja: 93 incydentów93EnergetykaEnergetyka: 52 incydentów52
Źródło: CERT Polska, Raport roczny 2025, tabela A6

Rozwiązanie: klauzule CRA w umowie

Zamawiający nie jest adresatem obowiązków CRA, więc umowa musi przenieść oczekiwania na dostawcę. Zespół zapisał pięć klauzul, które wspierają spełnienie wymogu i dostarczają dowodu do audytu.

  • Wykaz komponentów (SBOM) każdej wersji oprogramowania SCADA, dostarczany przy odbiorze i przy każdej aktualizacji.
  • Okres wsparcia bezpieczeństwa nie krótszy niż 5 lat od dostawy, z jawną datą końca wsparcia dla każdego modułu. Pięć lat to minimum przewidziane w CRA, chyba że produkt ma krótszą przewidywaną żywotność.
  • Proces koordynowanego ujawniania podatności: kontakt do zespołu bezpieczeństwa producenta, deklarowany czas reakcji i obowiązek przekazania zamawiającemu informacji o podatności równolegle ze zgłoszeniem do CSIRT i ENISA.
  • Bezpieczna konfiguracja domyślna i zakaz haseł domyślnych: zmiana wszystkich haseł przy odbiorze, osobne poświadczenia dla administratora, inżyniera OT i wsparcia dostawcy, rejestr dostępu zdalnego.
  • Aktualizacje bezpieczeństwa dostarczane bez dodatkowej opłaty w okresie wsparcia, z możliwością uzgodnienia terminu w oknie postoju.

SLA z automatycznym obniżeniem wynagrodzenia

Drugą częścią zmiany jest konstrukcja SLA. Zespół zastosował wzorzec używany w ofertach pilotażowych i wdrożeniowych dla podmiotów przemysłowych i energetycznych, w którym umowa nie przewiduje kar umownych.

Zdarzenia dzielą się na trzy typy. Typ A, awaria strategiczna: czas reakcji 12 godzin i czas naprawy 8 godzin od podjęcia obsługi. Typ B, awaria utrudniająca pracę: reakcja w następnym dniu roboczym i naprawa w ciągu jednego dnia roboczego. Typ C, wsparcie i prace planowe: do 7 dni. Dostępność części serwerowej instancji wynosi 99,5% w miesiącu kalendarzowym, a okna serwisowe to do 5 godzin w miesiącu z zapowiedzią minimum 5 dni roboczych wcześniej.

Jak działa obniżenie wynagrodzenia

Przekroczenie czasów dla awarii typu A obniża wynagrodzenie za dany miesiąc o 1% za każdą godzinę przekroczenia. Mechanizm uruchamia się sam, na podstawie zestawienia z systemu obsługi serwisowej, bez wzywania wykonawcy i bez dowodzenia szkody. Zgłoszenia typów A, B i C mieszczą się w abonamencie i nie są rozliczane godzinowo.

Dwie uwagi, które zespół wpisał do protokołu uzgodnień. Po pierwsze, w omawianym wzorcu godziny świadczenia usług to dni robocze od 8:00 do 16:00, więc dla stacji pracujących w trybie ciągłym trzeba osobno uzgodnić dyżur. Po drugie, dostępność liczy się dla części serwerowej, a nie dla sieci i urządzeń końcowych zamawiającego, dlatego łączność w terenie pozostaje po stronie przedsiębiorstwa.

Obniżenie wynagrodzenia przy awarii typu A

Obniżenie wynagrodzenia przy awarii typu AWykres słupkowy: obniżenie wynagrodzenia o 1, 3, 6 i 12 procent przy przekroczeniu o 1, 3, 6 i 12 godzin.02,557,51012,5% abonamentu1 h: 1 % abonamentu11 h3 h: 3 % abonamentu33 h6 h: 6 % abonamentu66 h12 h: 12 % abonamentu1212 h
Źródło: Kalkulacja przykładowa wg zasady 1% za godzinę przekroczenia

Efekt: kalkulacja przykładowa

Kalkulacja przykładowa na założeniach: miesięczny abonament utrzymaniowy 20 000 zł netto, jedna awaria typu A w miesiącu, reakcja przekroczona o 6 godzin. Obniżenie wynosi 6% abonamentu, czyli 1 200 zł, naliczone automatycznie w następnej fakturze. Przy dostępności 99,5% w 30-dniowym miesiącu (720 godzin) dopuszczalna niedostępność to 3,6 godziny.

Kwota nie jest istotna sama w sobie. Istotne jest to, że zamawiający nie musi wszczynać sporu, a dostawca ma stały, mierzalny bodziec do skracania czasu reakcji. Kary umowne w poprzedniej umowie nigdy nie zostały naliczone, bo wymagały dowodu szkody. Nowy mechanizm działa od pierwszej godziny przekroczenia. Zespół zapisał też, że obniżenie nie wyłącza żądania usunięcia podatności zgodnie z klauzulami CRA.

Wnioski dla podobnych przedsiębiorstw

Po pierwsze, umowę z dostawcą SCADA czyta się dziś jak dokument bezpieczeństwa: SBOM, okres wsparcia, proces ujawniania podatności i rejestr dostępu zdalnego powinny być zapisane obok czasów reakcji. Po drugie, automatyczne obniżenie wynagrodzenia jest łatwiejsze do utrzymania niż kara umowna, bo nie wymaga sporu. Po trzecie, klauzule CRA nie czynią zamawiającego zgodnym z prawem, ale dostarczają dowodu do audytu, że przedsiębiorstwo wymagało od dostawcy właściwych zabezpieczeń.

Całość warto połączyć z rejestrem urządzeń i z kontrolą dostępu osób do stref OT: kto, kiedy i w jakim celu wszedł do strefy sterowania, powinno wynikać z zezwolenia na pracę. Takie powiązanie wspiera spełnienie wymogu rozliczalności dostępu zewnętrznych wykonawców, o którym mówią zalecenia dla sektora.

Kalkulacja przykładowa

Obniżenie abonamentu po przekroczeniu czasu reakcji

Założenia
ParametrWartość
Abonament utrzymaniowy20 000 zł netto/mies.
Przekroczenie reakcji, awaria typu A6 godzin
Stawka obniżenia1 % za godzinę

Wynik: Obniżenie 6% abonamentu, czyli 1 200 zł netto w fakturze za dany miesiąc.

Uwaga: Kalkulacja przykładowa na założeniach hipotetycznych; rzeczywiste warunki ustala umowa.

Materiał wideo

Często zadawane pytania

Czy klauzule CRA w umowie czynią zakład zgodnym z prawem?

Nie. CRA nakłada obowiązki na producentów, nie na użytkowników. Klauzule wspierają spełnienie wymogu staranności w łańcuchu dostaw i dostarczają dowodu do audytu, ale nie zastępują własnych obowiązków zakładu z ustawy o KSC.

Dlaczego automatyczne obniżenie zamiast kary umownej?

Kara umowna wymaga zwykle wykazania szkody i prowadzi do sporu. Obniżenie wynagrodzenia liczone z systemu zgłoszeń uruchamia się samo, jest przewidywalne dla obu stron i nie obciąża relacji sporem.

Jak ustalić okres wsparcia, jeśli system jest stary?

Dla produktów już wdrożonych zapisuje się deklarowaną datę końca wsparcia każdego modułu i plan migracji. Wymóg 5 lat z CRA dotyczy nowych produktów wprowadzanych po pełnym stosowaniu rozporządzenia, ale wzorzec warto stosować wcześniej.

Źródła

Przejrzymy Twoją umowę utrzymaniową pod kątem CRA

Pokażemy wzór SLA z automatycznym obniżeniem wynagrodzenia i zestaw klauzul cyberbezpieczeństwa. Zgłoś się do rozmowy.

Porozmawiajmy