Pułapka dat: dwa akty, dwa terminy
Rozporządzenie (UE) 2023/1230 w sprawie maszyn zastępuje dyrektywę 2006/42/WE. Zostało opublikowane 29 czerwca 2023 roku, weszło w życie 19 lipca 2023 roku i jest stosowane od 20 stycznia 2027 roku, bez okresu przejściowego po tej dacie.
CRA obowiązuje od 10 grudnia 2024 roku. Obowiązki zgłoszeniowe producentów zaczęły się 11 września 2026 roku, a pełne stosowanie zacznie się 11 grudnia 2027 roku. W praktyce maszyna zamówiona w pierwszej połowie 2027 roku musi spełniać wymagania rozporządzenia maszynowego, w tym dotyczące cyberbezpieczeństwa układów sterowania, a jej komponenty cyfrowe wejdą w pełny reżim CRA kilka miesięcy później.
- 19.07.2023: rozporządzenie maszynowe weszło w życie.
- 11.09.2026: obowiązki zgłoszeniowe producentów wg CRA (art. 14).
- 20.01.2027: stosowanie rozporządzenia maszynowego.
- 11.12.2027: pełne stosowanie CRA.
Co wymaga rozporządzenie maszynowe w obszarze cyberbezpieczeństwa
Załącznik III pkt 1.1.9 dotyczy ochrony przed uszkodzeniem, czyli przed złośliwą ingerencją, a pkt 1.2.1 bezpieczeństwa i niezawodności układów sterowania. Ocena ryzyka producenta obejmuje zagrożenia wynikające z ingerencji osób trzecich i zmian oprogramowania, a maszyna powinna rejestrować dowody takiej ingerencji. Norma wspierająca, prEN 50742, łączy metodę z EN ISO 12100 z koncepcją stref i kanałów IEC 62443.
Maszyny ze sztuczną inteligencją i komponenty bezpieczeństwa z samouczącymi się zachowaniami wymagają oceny zgodności z udziałem jednostki notyfikowanej (załącznik I część A). Krajowe przepisy o nadzorze rynku i karach nie zostały potwierdzone w sprawdzonych źródłach, więc przy planowaniu warto sprawdzić ich stan na dzień decyzji.
Nakład na dokumentację cyber komponentów linii (kalkulacja przykładowa)
Kto staje się producentem przy modernizacji
Znaczna modyfikacja maszyny czyni modyfikującego producentem. Dotyczy to integratora, który przebudowuje linię, ale również zakładu, który samodzielnie zmienia funkcje bezpieczeństwa, sterowanie lub oprogramowanie maszyny. Konsekwencją są obowiązki producenta: ocena ryzyka, dokumentacja, deklaracja zgodności i oznakowanie CE.
Granica nie jest zapisana liczbą. Dlatego zakład powinien mieć wewnętrzne kryteria wstępnej klasyfikacji: czy zmiana wpływa na funkcje bezpieczeństwa, czy dodaje nowy element sterujący z łącznością danych, czy zmienia przeznaczenie maszyny. Odpowiedź twierdząca przy którymkolwiek kryterium kieruje decyzję do rzeczoznawcy lub integratora.
Gdzie w modernizacji pojawia się CRA
Bramka, sterownik, panel HMI lub czytnik dodane do linii są produktami z elementami cyfrowymi. Producent komponentu odpowiada za zgodność z CRA, ale integrator wprowadzający je do maszyny odpowiada za dobór i dokumentację. Zakład zlecający modernizację powinien żądać obu zestawów dokumentów.
Etapy wdrożenia i kolejność decyzji
Proponowana kolejność dla projektu modernizacji w latach 2026–2027, od decyzji do odbioru:
- Inwentaryzacja linii: komponenty cyfrowe, wersje oprogramowania, łączność, dostęp zdalny.
- Wstępna klasyfikacja zmian: czy któraś z nich może być znaczącą modyfikacją.
- Ustalenie daty wprowadzenia do obrotu lub oddania do użytku względem 20.01.2027.
- Wymagania dla dostawców: dokumenty CRA, SBOM, okres wsparcia, polityka CVD, IEC 62443-4-1.
- Dokumentacja cyberbezpieczeństwa maszyny wg załącznika III pkt 1.1.9 i 1.2.1.
- Odbiór z testami konfiguracji domyślnej i dostępu zdalnego.
Najczęstsze pułapki
Pierwsza pułapka to umowa z datą dostawy w grudniu 2026 roku, w której nie wskazano, czy maszyna jest wprowadzana do obrotu przed 20 stycznia 2027 roku. Spór o datę wprowadzenia do obrotu bywa kosztowny, więc należy ją zapisać w protokole.
Druga to założenie, że dostawca komponentu zrobi wszystko za zakład. Obowiązki rozkładają się na producenta komponentu, integratora i ewentualnie zakład, jeśli ten modyfikuje maszynę. Trzecia to dodanie zdalnego dostępu serwisowego w trakcie modernizacji bez oceny ryzyka. Takie rozszerzenie zmienia powierzchnię ataku i może być ocenione jako zmiana wymagająca dokumentacji.
Kalkulacja przykładowa: koszt opóźnienia decyzji
Kalkulacja przykładowa, założenia: linia z 12 komponentami cyfrowymi, dokumentacja cyberbezpieczeństwa i weryfikacja dostawców zajmują 4 godziny na komponent przy stawce 120 zł/h, czyli 12 × 4 × 120 = 5 760 zł. Jeżeli ten sam zakres zostanie wykonany po odbiorze, a dostawca musi poprawić konfigurację i wystawić dokumenty ponownie, dodatkowy nakład szacujemy na 2 godziny na komponent oraz 8 godzin koordynacji: 12 × 2 × 120 + 8 × 120 = 3 840 zł. Różnica pokazuje, że kolejność decyzji ma wymierną wartość, ale nie zastępuje oceny ryzyka procesu.
Lista kontrolna
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy modernizacja po 20.01.2027 zawsze czyni zakład producentem?
Nie. Producentem staje się modyfikujący, jeśli modyfikacja jest znacząca. Zwykła wymiana części zamiennych tego skutku nie ma, ale ocenę trzeba udokumentować.
Który akt stosować do bramki dodanej do linii?
Bramka jako produkt z elementami cyfrowymi podlega CRA po stronie producenta, a maszyna jako całość rozporządzeniu maszynowemu. Dokumenty obu aktów powinny być w teczce odbioru.
Gdzie szukać szczegółów o maszynach?
Wymagania cyberbezpieczeństwa maszyn opisujemy w osobnej komórce tematycznej poświęconej rozporządzeniu maszynowemu.
Źródła
Planujesz modernizację linii w 2027 roku?
Pomożemy uporządkować, które elementy cyfrowe wymagają dokumentów i jak zapisać dostęp do stref OT jako dowód do audytu. Umów rozmowę.
Porozmawiajmy