Dla kogo i na jakiej podstawie
Rekomendacje kierujemy do dyrektora zakładu, pełnomocnika ds. bezpieczeństwa, kierownika ochrony oraz osoby odpowiedzialnej za ciągłość działania. Dotyczą podmiotów, które są lub mogą zostać wpisane do wykazu podmiotów krytycznych, oraz podmiotów kluczowych NIS2, które chcą mieć spójny dowód sprawności procedur.
Ramy prawne w Polsce wyznacza ustawa z 29 maja 2026 r. o zmianie ustawy o zarządzaniu kryzysowym (Dz.U. 2026 poz. 815), wdrażająca dyrektywę CER. Terminy podmiotu liczą się od informacji o wpisie: ocena ryzyka w 9 miesięcy, wdrożenie rozwiązań w 3 miesiące po ocenie, dokumentacja w 15 miesięcy od wpisu. Wśród rozwiązań ustawa wymienia szkolenia i ćwiczenia, ciągłość działania oraz ochronę fizyczną z kontrolą dostępu.
Jako szkielet dowodów warto użyć norm, pamiętając, że certyfikat nie oznacza zgodności z NIS2 ani CER. Dla ciągłości działania właściwa jest ISO 22301, dla organizacji ISO 27001:2022, dla OT IEC 62443. Normy służą jako ramy dowodowe do audytu, nie jako zamiennik wymogów ustawowych.
Rekomendacje 1–3: cele, scenariusze, rola ćwiczenia
Pierwsze trzy rekomendacje dotyczą tego, co ćwiczymy i po co. Ćwiczenie bez mierzalnego celu kończy się wrażeniem, że poszło dobrze albo źle, a plan ochrony niczego się z niego nie uczy.
1. Zaczynaj od celu mierzalnego
Sformułuj cel jako wskaźnik: czas do pierwszej listy osób w strefach objętych zdarzeniem, czas powiadomienia wszystkich ról z łańcucha alarmowego, czas przejęcia obowiązków przez zastępcę. Wskaźnik ma być ten sam w kolejnych edycjach, żeby wynik był porównywalny. Cele z ISO 22301 (czas do odtworzenia, czas reakcji) pasują naturalnie do takiego podejścia.
2. Dobieraj scenariusze z oceny ryzyka
Scenariusze biorą się z krajowej oceny ryzyka i z oceny ryzyka podmiotu: zagrożenia antagonistyczne, awaria zależności międzysektorowych, utrata zasilania, zdarzenie w strefie zagrożonej wybuchem, naruszenie ochrony fizycznej terenu. Co roku przećwicz co najmniej jeden scenariusz, który zakład uznał za najbardziej dotkliwy, a nie najłatwiejszy do zorganizowania.
3. Łącz wymiar fizyczny, cyfrowy i organizacyjny
Zdarzenia w infrastrukturze krytycznej rzadko są czysto fizyczne albo czysto cyfrowe. Zgłoszenie incydentu istotnego w ciągu 24 godzin od wystąpienia lub wykrycia do właściwego organu, Dyrektora RCB, ABW i CSIRT poziomu krajowego warto przećwiczyć razem z alarmem fizycznym, bo oba obiegi korzystają z tych samych ludzi.
Terminy podmiotu krytycznego od informacji o wpisie
Rekomendacje 4–5: częstotliwość i udział firm zewnętrznych
Ustawa nie narzuca jednej częstotliwości ćwiczeń, tylko wymaga rozwiązań proporcjonalnych do wyniku oceny ryzyka. W praktyce sprawdza się rytm trzystopniowy, który pozwala utrzymać sprawność bez paraliżowania zakładu.
- Ćwiczenie stołowe (omówienie scenariusza przy stole): kwartalnie lub po każdej zmianie ról w łańcuchu decyzyjnym.
- Ćwiczenie funkcjonalne (sprawdzenie jednego procesu, np. alarmowania lub liczenia osób): co pół roku.
- Ćwiczenie w pełnej skali z udziałem służb i firm zewnętrznych: co najmniej raz w roku oraz po istotnej zmianie układu zakładu lub systemów.
4. Ustal rytm i trzymaj go
Rytm wpisz do planu ćwiczeń zatwierdzonego przez dyrektora i traktuj jako zobowiązanie, nie życzenie. Przesunięcie ćwiczenia wymaga adnotacji z powodem. Audytor patrzy na regularność i na to, czy wnioski zostały zamknięte.
5. Wciągaj firmy zewnętrzne
Bezpieczeństwo osobowe dostawców zewnętrznych jest jednym z obszarów rozwiązań w podmiocie krytycznym, a w dniu zdarzenia na terenie są też wykonawcy i goście. Zaproś koordynatorów firm do ćwiczenia, sprawdź, czy ich ludzie są na liście osób, czy znają punkty zbiórki i czy koordynator potrafi potwierdzić stan swojego zespołu. Lista ewakuacyjna z podziałem na zakładki per firma pozwala tę rolę ćwiczyć na realnym narzędziu.
Rekomendacje 6–7: pomiar, raport i wnioski do planu
Ćwiczenie ma sens, jeśli jego wynik zmienia plan. Dlatego ostatnie dwie rekomendacje dotyczą domykania pętli.
6. Mierz i dokumentuj w trakcie
Wyznacz obserwatora z zegarem i arkuszem: znaczniki czasu kluczowych zdarzeń, odchylenia od scenariusza, uwagi uczestników. Pomiar robiony po fakcie z pamięci jest użyteczny tylko do ogólnych wniosków. Jeśli zakład korzysta z systemu z dziennikiem zdarzeń i rejestrem powiadomień, ślad czasowy powstaje automatycznie i może posłużyć jako dowód w audycie.
7. Zamykaj wnioski jak zadania
Każdy wniosek ma właściciela, termin i status. Wniosek, który zmienia procedurę, trafia do planu ochrony w tej samej kolejności, w jakiej plan aktualizujemy po zdarzeniu. Niewykonanie zaleceń pokontrolnych jest jednym z naruszeń zagrożonych karą pieniężną, więc rejestr wniosków z ćwiczeń to także zabezpieczenie na wypadek kontroli.
Czego unikać
Najczęstsze błędy to ćwiczenia wyłącznie na papierze, scenariusze zgłaszane z wyprzedzeniem tak szerokim, że nikt nie musi myśleć, brak udziału zmiany nocnej oraz wnioski bez właściciela. Drugą pułapką jest traktowanie certyfikatu ISO 22301 jako dowodu, że ćwiczenia spełniają wymóg ustawowy. Certyfikat pokazuje system zarządzania, a ćwiczenie pokazuje, że ludzie potrafią działać.
Rekomendacje te wspierają spełnienie wymogu i dostarczają dowodu do audytu, ale nie zastępują decyzji organu ani wykładni przepisów. W razie wątpliwości co do zakresu obowiązków skonsultuj plan z prawnikiem i z organem ds. podmiotów krytycznych.
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy ustawa wymaga ćwiczeń w pełnej skali?
Ustawa wymienia szkolenia i ćwiczenia wśród rozwiązań proporcjonalnych do oceny ryzyka, nie narzuca ich liczby. Rytm i skalę uzasadnia ocena ryzyka podmiotu.
Czy ISO 22301 zastępuje ćwiczenia wymagane od podmiotu krytycznego?
Nie. Norma dostarcza ram dla ciągłości działania, ale certyfikat nie oznacza zgodności z CER ani NIS2. Ćwiczenia z udokumentowanym wynikiem są osobnym dowodem.
Kto powinien uczestniczyć w ćwiczeniu?
Role z łańcucha decyzyjnego, ochrona, służby zakładowe, operatorzy oraz koordynatorzy firm zewnętrznych. Zastępcy ćwiczą zamiast osób głównych przynajmniej raz w roku.
Źródła
Zaplanujmy ćwiczenie z mierzalnym dowodem
Pomożemy dobrać scenariusz i wskaźnik czasu oraz pokażemy, jak lista osób na terenie wspiera ćwiczenie. Umów rozmowę z zespołem InnerWeb.
Porozmawiajmy