Po co ćwiczyć i co mówi przepis
Ustawa z 23 stycznia 2026 r. nowelizująca ustawę o KSC (Dz.U. 2026 poz. 252) wymaga od podmiotów kluczowych i ważnych systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji z procedurami reagowania na incydenty, a w art. 8 ust. 1 pkt 2 lit. f wdrażania, dokumentowania, testowania i utrzymywania planów ciągłości działania oraz planów odtworzenia. Obowiązki z rozdziału 3 podmioty spełniające przesłanki w dniu wejścia w życie realizują do 3 kwietnia 2027 r., więc pierwszy cykl ćwiczeń warto zamknąć przed tą datą.
ISO 22301:2019 (norma dobrowolna) traktuje ćwiczenia, testy i przegląd zarządzania jako część cyklu doskonalenia. Dla audytora ćwiczenie jest dowodem, że procedura była uruchomiona, kto brał w niej udział i jakie wnioski wprowadzono. Sama instrukcja leżąca w segregatorze takiego dowodu nie daje.
Wskaźnik, który warto mierzyć
Główny wskaźnik to czas od wykrycia do złożenia wczesnego ostrzeżenia, z celem wewnętrznym poniżej 24 godzin, który wynika z terminu z art. 11 ustawy i art. 23 dyrektywy (UE) 2022/2555. Praktyka podpowiada cel wewnętrzny niższy niż limit, bo w realnym incydencie zawsze coś się opóźni: dostęp do S46, niedostępna osoba kontaktowa, spór o klasyfikację. Przykładowy cel to 16 godzin, czyli zapas ośmiu godzin.
Pomiar rozbija się na etapy, bo sam wynik nie wskazuje, gdzie tracimy czas. Zalecamy zapisywać cztery znaczniki: godzinę wykrycia (ze scenariusza), godzinę kwalifikacji jako incydentu poważnego, godzinę gotowego szkicu wczesnego ostrzeżenia i godzinę jego zatwierdzenia przez osobę uprawnioną. Różnice między znacznikami pokazują wąskie gardło.
Przykładowy budżet czasu do wczesnego ostrzeżenia (cel 16 h, limit 24 h)
Scenariusze ćwiczeń
Scenariusze powinny różnić się punktem wejścia, bo zespół ćwiczący ciągle ten sam wariant nauczy się go na pamięć. Każdy scenariusz to jedna strona z wydarzeniem początkowym, wtrąceniami w czasie ćwiczenia i kryteriami oceny.
Scenariusz A: ransomware w sieci biurowej z pytaniem o OT
Wtrącenie po 30 minutach: operator zgłasza opóźnienia w wizualizacji procesu. Zespół musi rozstrzygnąć, czy to wpływ na usługę, i zdecydować o wczesnym ostrzeżeniu bez pewności. Test dotyczy odwagi decyzji w niepewności.
Scenariusz B: incydent u dostawcy usługi serwisowej
Serwisant informuje telefonicznie o włamaniu na swoje konto zdalnego dostępu do zakładu. Test dotyczy łańcucha dostaw: czy umowa wymaga powiadomienia, kto przyjmuje informację w nocy i jak liczony jest początek terminu.
Scenariusz C: zdarzenie fizyczne i cyber w jednym
Awaria zasilania w serwerowni zbiega się z pożarem w hali. Test dotyczy współpracy ochrony, dyspozytora i zespołu bezpieczeństwa informacji, a także listy osób na terenie i decyzji, kto przejmuje dowodzenie.
Jak poprowadzić ćwiczenie krok po kroku
Ćwiczenie stołowe trwa od dwóch do trzech godzin i nie wymaga wyłączania systemów. Ważniejsza od realizmu techniki jest dyscyplina czasu i protokołu.
- Prowadzący odczytuje wydarzenie początkowe i uruchamia stoper widoczny dla wszystkich.
- Zespół działa według własnej procedury, a nie według podpowiedzi prowadzącego.
- Wtrącenia wnosi prowadzący w zaplanowanych minutach, a nie w odpowiedzi na wygodne ruchy zespołu.
- Protokolant zapisuje decyzje z godziną i autorem.
- Szkic wczesnego ostrzeżenia powstaje na szablonie z S46, z wypełnieniem pól jak w realnym zgłoszeniu.
- Na końcu następuje gorące podsumowanie: trzy rzeczy, które zadziałały, trzy, które nie.
Dowody i wnioski, które zostają po ćwiczeniu
Protokół ćwiczenia ma stałą strukturę: data, uczestnicy i role, scenariusz, znaczniki czasu, decyzje, odchylenia od procedury, wnioski, właściciele i terminy działań. Wnioski przechodzą do rejestru działań doskonalących, a procedura zostaje zaktualizowana w ciągu czternastu dni, dopóki pamięć jest świeża. Kierownik podmiotu otrzymuje jednostronicowe podsumowanie, co mieści się w jego obowiązku nadzoru nad systemem zarządzania bezpieczeństwem informacji.
Warstwa fizyczna ćwiczenia jest często pomijana. Zalecamy włączać w scenariusz pytanie o obecność osób na terenie: ile minut trwa wskazanie, kto jest w zakładzie, i czy wynik zgadza się z liczbą w punkcie zbiórki. System zezwoleń i lista ewakuacyjna InnerWeb dostarczają danych do tej części, a pomiar czasu trafia do protokołu jako dowód do audytu.
Częstotliwość i dojrzałość programu ćwiczeń
Ustawa nie określa liczby ćwiczeń w roku. Praktyka dla podmiotu kluczowego to dwa ćwiczenia stołowe w roku z różnymi scenariuszami i jedno ćwiczenie praktyczne z udziałem dostawców, co daje w sumie trzy punkty pomiaru czasu. Jeżeli wynik trzech kolejnych ćwiczeń spada poniżej celu wewnętrznego, cel można obniżać.
Lista kontrolna
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Jak często ćwiczyć zgłaszanie incydentów?
Ustawa nie podaje liczby ćwiczeń. Praktyka dla podmiotu kluczowego to dwa ćwiczenia stołowe i jedno praktyczne w roku, z różnymi scenariuszami.
Czy ćwiczenie wymaga dostępu do S46?
Do ćwiczenia wystarczy przygotowany szablon z polami zgłoszenia. Warto jednak sprawdzić, czy osoby kontaktowe mają aktywne konta i znają ścieżkę logowania.
Czy ISO 22301 jest obowiązkowa?
Nie, to norma dobrowolna. Ustawa o KSC wymaga jednak planów ciągłości działania i ich testowania, a norma jest uznaną metodą spełnienia tego wymogu.
Źródła
Porozmawiajmy o dowodach do zgłoszeń
Pokażemy, jak rejestr zdarzeń fizycznych, lista osób na terenie i powiadomienia z InnerWeb uzupełniają dokumentację incydentu. Umów krótką rozmowę z zespołem InnerWeb®.
Porozmawiajmy