Sytuacja wyjściowa
Przypadek jest rodzajowy i złożony z typowych elementów, nie opisuje żadnej konkretnej firmy. Zakład chemiczny uznany za podmiot kluczowy NIS2 zatrudnia ok. 2 000 osób i prowadzi instalacje w ruchu ciągłym. W nocy operator ciągu technologicznego zauważa, że część stacji operatorskich nie reaguje, a nastawy jednego z regulatorów zmieniły się bez polecenia.
Przyczyna jest niejasna: może to być awaria po aktualizacji, błąd konfiguracji albo działanie osoby trzeciej. Dyżurny przełącza ciąg na sterowanie ręczne i informuje kierownika zmiany. Od tej chwili zegar zgłoszeniowy jest uruchomiony, bo decyzja o zakwalifikowaniu zdarzenia jako incydentu poważnego nie wymaga znajomości przyczyny.
Problem: czas i brak pewności
Zakład ma ustawowe terminy z art. 11 ustawy z 23 stycznia 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 252): wczesne ostrzeżenie w ciągu 24 godzin od wykrycia, zgłoszenie w ciągu 72 godzin, sprawozdanie końcowe w miesiąc od zgłoszenia. Trudność polega na tym, że w pierwszej dobie IT, OT i dostawca systemu sterowania mają różne wersje zdarzeń, a nocna zmiana nie zna procedury.
Typowe pułapki to brak spisanego właściciela decyzji o zgłoszeniu, czekanie na potwierdzenie ataku od dostawcy oraz brak jednego zapisu zdarzeń. Każda z nich zjada godziny, których nie da się odzyskać.
- Brak wyznaczonej osoby uprawnionej do wysłania ostrzeżenia w nocy.
- Dziennik zdarzeń rozproszony między systemami i notatki w zeszytach zmian.
- Nieustalone, czy zdarzenie wpływa na bezpieczeństwo procesowe, więc nikt nie eskaluje.
- Brak listy osób, które w chwili zdarzenia fizycznie pracowały przy instalacji.
Oś czasu scenariusza względem terminów
- Scenariusz
- Termin ustawowy
Oś czasu: pierwsze 72 godziny
Poniższa oś czasu to scenariusz przykładowy. Godziny liczone są od wykrycia (T0) i pokazują rozsądny rozkład pracy, a nie normę.
T0 to chwila, gdy operator zauważa niepolecone zmiany nastaw. Do T+2 h dyżurny wykonuje wstępną klasyfikację: obszar OT, możliwy wpływ na proces, podejrzenie działania celowego nie jest wykluczone. Do T+6 h zespół zbiera dowody: dzienniki stacji operatorskich, logi zapór między IT i OT, rejestr zmian konfiguracji, listę osób na instalacji. Do T+9 h pełnomocnik NIS2 i dyrektor zakładu decydują o zakwalifikowaniu zdarzenia jako incydentu poważnego i zapisują uzasadnienie. Do T+20 h osoba kontaktowa wysyła przez system S46 wczesne ostrzeżenie do właściwego CSIRT, zostawiając 4 godziny zapasu. Do T+60 h zespół składa zgłoszenie z oceną zakresu i skutków, a w ciągu miesiąca przygotowuje sprawozdanie końcowe z przyczyną źródłową.
- T0: wykrycie, zapis godziny i źródła sygnału.
- T+2 h: wstępna klasyfikacja i przełączenie na sterowanie ręczne.
- T+6 h: zebranie dowodów z IT, OT i rejestrów obecności.
- T+9 h: decyzja o incydencie poważnym z uzasadnieniem.
- T+20 h: wczesne ostrzeżenie w S46.
- T+60 h: zgłoszenie incydentu z oceną skutków.
Rozwiązanie: dowody i powiadomienia
Wiarygodność zgłoszenia zależy od zapisów, które powstały w trakcie zdarzenia. W opisywanym zakładzie działa system zezwoleń na prace i kontroli obecności InnerWeb, a pracownicy w strefach noszą zegarki z funkcją alarmu SOS. Dziennik zdarzeń urządzenia przesyła się na serwer, więc pozwala odtworzyć przebieg alarmu po fakcie. To narzędzie diagnostyczne, a nie źródło oceny przyczyny incydentu OT, ale uzupełnia obraz tego, kto był w strefie i kiedy zadziałał alarm.
Powiadomienia wewnętrzne pozostawiają ślad. Wiadomości e-mail pokazują, kto je wygenerował, a każdy wysłany SMS jest zapisany w rejestrze z identyfikatorem zlecenia u operatora. Dzięki temu pełnomocnik NIS2 odpowiada na pytanie, kiedy kierownictwo i służby ruchu zostały powiadomione, bez odtwarzania tego z pamięci. Nie jest to gwarancja dostarczalności wiadomości, tylko zapis wysyłki.
Co trafia do akt incydentu
Oś czasu, kopie zgłoszeń z S46, rejestr powiadomień, wykaz osób na instalacji, zapis decyzji o klasyfikacji i podpis osoby uprawnionej.
Czego nie zakładać
Że system zezwoleń rozstrzygnie przyczynę incydentu OT. Dostarcza dowodu organizacyjnego, a analizę techniczną prowadzi zespół bezpieczeństwa OT.
Efekt i liczby
Efekt w scenariuszu: wczesne ostrzeżenie wysłane w T+20 h zamiast w ostatniej godzinie doby, zgłoszenie w T+60 h, kompletna oś czasu do sprawozdania. Zakład skraca przy tym czas na zebranie listy osób przy instalacji, bo nie przeszukuje papierowych kart wejść. To kalkulacja przykładowa organizacji pracy, a nie pomiar z konkretnego wdrożenia.
Dla kontekstu: CERT Polska odnotował w 2025 r. 93 incydenty w produkcji i 260 783 incydenty w całym kraju. Zakład kluczowy nie powinien zakładać, że jego sektor zostanie oszczędzony.
Wnioski dla zakładu
Po incydencie warto zrobić trzy rzeczy: dopisać do procedury ścieżkę nocną z zastępstwem osoby kontaktowej, zdefiniować jedno miejsce zapisu zdarzeń i przećwiczyć zgłoszenie w S46 przed 3 kwietnia 2027 r., kiedy kończą się 12 miesięcy na wdrożenie obowiązków rozdziału 3 ustawy. Kary za naruszenia można co do zasady nakładać od 3 kwietnia 2028 r., ale audyt cyberbezpieczeństwa zapyta o dowody wykonywania procedury wcześniej.
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy zakład musi wiedzieć, że to atak, żeby zgłosić?
Nie. Wystarczy, że zdarzenie spełnia kryteria incydentu poważnego. Podejrzenie działania celowego wpisuje się we wczesnym ostrzeżeniu.
Kto w zakładzie decyduje o zgłoszeniu?
Osoba wskazana w procedurze, zwykle pełnomocnik NIS2 lub dyrektor zakładu, z zastępstwem na noc i weekend. Decyzję i uzasadnienie zapisuje się w aktach incydentu.
Czy dziennik zdarzeń zegarka wystarczy jako dowód?
Nie jako jedyny. Uzupełnia dzienniki systemów sterowania i logi sieciowe, pokazując przebieg alarmu osoby pracującej w strefie.
Źródła
Porozmawiajmy o śladzie dowodowym incydentu
Pokażemy na przykładzie Twojego zakładu, jak zapis zdarzeń, powiadomienia i wykaz uprawnień wspierają odtworzenie przebiegu incydentu. Umów rozmowę z zespołem InnerWeb.
Porozmawiajmy