InnerWeb
Przejdź do treści

Jak zebrać dane do analizy ryzyka w zakładzie przemysłowym

Ustawa o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa w brzmieniu z 2026 roku wymaga od podmiotów kluczowych i ważnych polityki szacowania ryzyka oraz analizy zasobów, a pierwszy audyt podmiotów kluczowych przypada na kwiecień 2028 roku. Analiza ryzyka jest tak dobra, jak dane, na których stoi. Ten poradnik pokazuje, które dane zbierać w zakładzie, jak je połączyć i co zachować jako dowód dla audytora.

260 783
unikalnych incydentów w Polsce w 2025 roku
Źródło: CERT Polska, Raport roczny 2025, s. 118
44 z 106
zezwoleń z lokalizacją ogólną w analizie z 9 tygodni

Dlaczego analiza ryzyka zaczyna się od danych, a nie od arkusza

Dyrektywa (UE) 2022/2555 w art. 21 wymienia wśród środków zarządzania ryzykiem polityki analizy ryzyka i bezpieczeństwa systemów informatycznych, obsługę incydentów, ciągłość działania, kontrolę dostępu oraz zarządzanie aktywami. Ustawa z 23 stycznia 2026 roku (Dz.U. 2026 poz. 252) przenosi to na polski grunt jako system zarządzania bezpieczeństwem informacji: polityka szacowania ryzyka, analiza zasobów, ciągły monitoring i identyfikacja cyberzagrożeń. Podmioty, które spełniały przesłanki w dniu wejścia ustawy w życie, mają na realizację tych obowiązków 12 miesięcy, czyli do 3 kwietnia 2027 roku.

W praktyce zakładu przemysłowego najczęstszy błąd polega na tym, że analiza ryzyka powstaje na warsztacie z pamięci uczestników. Wynik wygląda przekonująco, lecz nie ma w nim niczego, co audytor mógłby sprawdzić. Gdy zapytać, skąd wzięła się ocena prawdopodobieństwa awarii zdalnego dostępu do sterownika, odpowiedzią jest opinia, a nie rekord z systemu.

Skala zagrożeń nie pozwala na takie podejście. Według raportu rocznego CERT Polska za 2025 rok zarejestrowano 260 783 unikalne incydenty, o 152% więcej niż rok wcześniej, w tym 179 incydentów z użyciem ransomware. System Snitch monitorował w 2025 roku 8 367 unikalnych hostów OT widocznych z internetu i wysłał 22 045 powiadomień OT, 1,9 razy więcej niż w 2024 roku. Ryzyko oceniane bez danych o własnym zakładzie jest ryzykiem zgadywanym.

Cztery grupy danych, które zbieramy w zakładzie

Dane do analizy ryzyka dzielimy według pytania, na które odpowiadają. Zasoby mówią, co chronimy. Zezwolenia mówią, co i kto robi przy tych zasobach. Zgłoszenia mówią, co już poszło nie tak albo mogło pójść. Ruch mówi, kto i co faktycznie przebywa w strefach. Każda z grup ma swoje źródło w zakładzie i swoje ograniczenia.

Zasoby: co chronimy i jak jest to ze sobą powiązane

Podstawą jest rejestr zasobów obejmujący IT i OT: sterowniki, panele operatorskie, serwery, urządzenia sieciowe, ale też zasoby fizyczne, od których zależy proces. Przy każdej pozycji zapisujemy właściciela, lokalizację, krytyczność dla procesu, powiązania z innymi zasobami oraz sposób dostępu serwisowego. Seria norm ISA/IEC 62443, a konkretnie część 3-2, wymaga oceny ryzyka i podziału instalacji na strefy i kanały, a bez rejestru zasobów podział na strefy jest tylko rysunkiem.

Zezwolenia: kto, kiedy i gdzie pracuje przy zasobach

Zezwolenia na prace i polecenia pokazują, jakie prace niebezpieczne odbywają się w zakładzie, w jakich godzinach, przy czyim udziale i w jakich lokalizacjach. To dane o ekspozycji: im więcej prac ogniowych albo na wysokości przy tym samym zasobie, tym wyższe prawdopodobieństwo zdarzenia. Zbierając je, trzeba dopilnować, aby lokalizacja w zezwoleniu wskazywała maszynę lub punkt, a nie ogólnie budynek, bo wtedy nie da się połączyć jej z rejestrem zasobów.

Zgłoszenia: zagrożenia i zdarzenia potencjalnie wypadkowe

W systemie InnerWeb każdy zalogowany użytkownik może zgłosić zagrożenie, usterkę lub zdarzenie potencjalnie wypadkowe z lokalizacją ze słownika zakładu, typem, opisem i zdjęciami. Zgłoszenie trafia do zespołu, który je przejmuje i zamyka. To najtańsze źródło danych o tym, co dzieje się między audytami, i jedno z niewielu, które ma strukturę, czyli lokalizację i typ, a nie tylko opis w mailu.

Obchody i ruch: weryfikacja tego, co deklarują dokumenty

Obchody pozwalają zdefiniować na mapie zakładu punkty kontrolne, każdy z własną listą kontrolną, i złożyć je w trasy dla poszczególnych wydziałów. Do punktu można dołączyć dokument z biblioteki bez kopiowania pliku. Opisujemy tu definiowanie punktów i tras; przebieg wykonania obchodu w systemie traktujemy jako rozwijany obszar i nie opieramy na nim analizy, dopóki nie ma potwierdzenia stanu modułu na danej instalacji.

Dane o ruchu pochodzą z nadajników BLE: urządzenie pracownika cyklicznie przesyła informację o słyszanych nadajnikach, sile sygnału, stanie baterii i statusie. Pozycja wynika z sygnałów wielu nadajników, nie z jednego, i działa bez GPS. Dla analizy ryzyka ważne jest to, że ruch jest źródłem niezależnym od deklaracji w dokumentach.

Incydenty zarejestrowane przez CERT Polska

Incydenty zarejestrowane przez CERT PolskaWykres słupkowy liczby incydentów w latach 2021–2025: od 29 483 do 260 7830100 000200 000300 000incydentów2021: 29 483 incydentów29 48320212022: 39 683 incydentów39 68320222023: 80 267 incydentów80 26720232024: 103 449 incydentów103 44920242025: 260 783 incydentów260 7832025
Źródło: CERT Polska, Raport roczny 2025, tabela A5

Jak połączyć dane: wspólny klucz to lokalizacja i zasób

Cztery grupy danych są bezużyteczne, jeśli leżą w czterech miejscach bez wspólnego klucza. Najlepiej sprawdza się jeden słownik lokalizacji zakładu: budynek, kondygnacja, linia, maszyna lub punkt. Ten sam słownik stosujemy w zezwoleniach, zgłoszeniach, trasach obchodów i na mapie. Wtedy pytanie „co wydarzyło się wokół sprężarki w ciągu kwartału” daje jedną odpowiedź złożoną z zezwoleń, zgłoszeń i obecności ludzi.

Drugim kluczem jest identyfikator zasobu z rejestru. Zezwolenie na prace przy rozdzielni powinno wskazywać konkretny rekord zasobu, a nie tylko nazwę pomieszczenia. Jeśli rejestr dopiero powstaje, zaczynamy od zasobów krytycznych dla procesu i uzupełniamy powiązania w kolejnych iteracjach.

Trzecim elementem jest czas. Wszystkie dane muszą mieć znacznik czasu w jednej strefie i jednej konwencji. Różnica kilku godzin między zapisem w systemie zezwoleń a zapisem w dzienniku zdarzeń potrafi zamienić przypadkową zbieżność w pozorną zależność albo odwrotnie.

  • jeden słownik lokalizacji używany przez wszystkie moduły i dokumenty
  • identyfikator zasobu z rejestru w każdym zezwoleniu i zgłoszeniu dotyczącym zasobu
  • jednolity znacznik czasu i strefa czasowa we wszystkich źródłach
  • wskazany właściciel każdego źródła danych odpowiedzialny za jakość zapisu
  • okresowy przegląd rekordów bez lokalizacji lub z lokalizacją ogólną

Pułapki jakości danych, które psują wniosek

Pierwsza pułapka to lokalizacja ogólna. W jednej z analiz zezwoleń na prace w zakładzie w ruchu ciągłym, obejmującej 106 zezwoleń z 9 tygodni, aż 44 wskazywały budynek lub ogólny obszar zamiast maszyny. Takich rekordów nie da się przypisać do zasobu, więc nie wzmacniają one analizy ryzyka, tylko ją rozmywają.

Druga pułapka to dane niepełne w czasie. Jeśli system zgłoszeń uruchomiono trzy miesiące temu, a rejestr zasobów tydzień temu, porównania roku do roku nie zrobimy, i nie wolno udawać, że się da. Wniosek zapisujemy wraz z okresem, którego dotyczy, oraz z listą źródeł, których brakowało.

Trzecia pułapka to mieszanie faktów z opiniami. Zgłoszenie od pracownika jest faktem zgłoszenia, a nie potwierdzeniem zagrożenia. Dopiero przejęcie przez zespół i zamknięcie z opisem działania tworzy rekord, który można policzyć. Warto więc w analizie odróżniać zgłoszenia przejęte i zamknięte od otwartych.

Dowód do audytu: ślad zmian i spójna historia

Audytor cyberbezpieczeństwa nie sprawdzi, czy analiza ryzyka jest słuszna w absolutnym sensie. Sprawdzi, czy została przeprowadzona według polityki, na danych, które da się wskazać, i czy zmiany w czasie są udokumentowane. Pierwszy audyt podmiotów kluczowych jest przewidziany na 24 miesiące od wejścia ustawy w życie, czyli na kwiecień 2028 roku, a kolejne nie rzadziej niż raz na 3 lata.

InnerWeb zapisuje, kto i kiedy zmienił wybrane dane: zezwolenie, taksonomię prac niebezpiecznych, wyniki szkoleń, regułę automatyzacji czy trasę obchodu. Lista audytowanych obiektów jest jawna i obejmuje czynności ludzi, a nie zapisy maszynowe, dlatego nie traktujemy śladu audytowego jako dowodu na wszystko. Dostarcza on jednak dowodu do audytu w części dotyczącej decyzji i zmian po stronie ludzi, co jest brakującym ogniwem w wielu zakładach.

Do dowodów warto dodać trzy artefakty własne: opis metody (jakie dane, z jakich źródeł, za jaki okres), zrzut wyników analizy z datą oraz decyzję zarządu lub kierownika podmiotu zatwierdzającą wnioski. Kierownik podmiotu odpowiada za nadzór nad systemem zarządzania bezpieczeństwem informacji i musi przejść coroczne szkolenie z cyberbezpieczeństwa, więc jego akceptacja jest elementem dowodu, a nie formalnością.

Plan zbierania danych na pierwsze 30 dni

Nie trzeba czekać na kompletny system. Zbieranie danych można uruchomić etapami, zaczynając od tych, które już istnieją w zakładzie. Poniższa kolejność ogranicza ryzyko, że zespół utknie na integracjach przed pierwszym wnioskiem.

  • dzień 1–5: ustalić słownik lokalizacji i listę zasobów krytycznych dla procesu
  • dzień 6–13: wyeksportować zezwolenia z ostatnich 3–6 miesięcy i policzyć rekordy z lokalizacją ogólną
  • dzień 14–21: włączyć zgłoszenia zagrożeń z lokalizacją ze słownika i wyznaczyć zespół przejmujący
  • dzień 22–30: zestawić zasoby, zezwolenia i zgłoszenia na jednej mapie i zapisać pierwsze wnioski z datą oraz opisem metody

Lista kontrolna

Materiał wideo

Często zadawane pytania

Czy do analizy ryzyka potrzebujemy nowego systemu?

Nie zawsze. Zaczynamy od danych, które zakład już ma: zezwoleń, zgłoszeń, rejestrów. System jest potrzebny, gdy dane nie mają wspólnego słownika lokalizacji albo brakuje źródła niezależnego od deklaracji, na przykład ruchu.

Jakie dane najszybciej poprawią jakość analizy?

Zazwyczaj uporządkowanie lokalizacji w zezwoleniach i zgłoszeniach. Gdy każdy rekord wskazuje konkretną maszynę lub punkt, można go połączyć z rejestrem zasobów i policzyć ekspozycję.

Czy ślad audytowy wystarczy jako dowód dla audytora?

Nie wystarczy samodzielnie. Pokazuje, kto i kiedy zmienił wybrane dane, ale uzupełniają go opis metody, zapis wyników z datą i decyzja kierownika podmiotu. Nie obiecujemy zgodności z konkretną normą audytową.

Jak długo trzeba zbierać dane, zanim analiza ma sens?

Pierwsze wnioski o rozkładzie prac i zgłoszeń widać po kilku tygodniach, jak w przykładzie z 9 tygodni. Wnioski o sezonowości wymagają co najmniej roku danych.

Źródła

Zobacz, jakie dane ma Twój zakład

Umów rozmowę z zespołem InnerWeb. Przejdziemy przez źródła danych w Twoim zakładzie i wskażemy, co da się połączyć w jednym modelu ryzyka bez wymiany obecnych systemów.

Porozmawiajmy