InnerWeb
Przejdź do treści

Dobre praktyki HAZOP: jak prowadzić analizę

Dobrze prowadzony HAZOP kończy się rejestrem zaleceń z właścicielami i terminami, a nie tylko tabelą odchyleń. Jakość analizy zależy od doboru węzłów, składu zespołu i dyscypliny sesji. Poniżej praktyki zgodne z duchem normy PN-EN IEC 61882, checklista oraz kalkulacja przykładowa czasu sesji.

44 z 106
zezwoleń wskazywało budynek zamiast maszyny
38 h
czas sesji dla 12 węzłów (kalkulacja przykładowa)
Źródło: kalkulacja przykładowa

Czym jest HAZOP i kiedy go powtarzać

HAZOP (Hazard and Operability Study) to ustrukturyzowana analiza odchyleń od zamierzonej pracy instalacji, prowadzona przez zespół z użyciem słów prowadzących, takich jak brak, więcej, mniej, odwrotnie czy inny niż. Metodę opisuje norma PN-EN IEC 61882 jako przewodnik zastosowania. Wynikiem są przyczyny, skutki, istniejące zabezpieczenia i zalecenia.

Analizę powtarza się okresowo (w praktyce co 5 lat) oraz po każdej istotnej zmianie, która wpływa na proces. W zakładach Seveso rewalidacja jest częścią systemu zarządzania bezpieczeństwem, a jej brak to typowy wniosek poaudytowy.

Dobór węzłów

Węzeł to fragment instalacji o określonym zamierzeniu projektowym, na przykład linia od zbiornika do pompy z odgałęzieniami. Za duży węzeł rozmywa dyskusję, za mały mnoży powtórzenia. Praktyka: węzły o podobnej złożoności, z jedną jasną intencją, opisane na schemacie P&ID kolorem.

Aktualność schematu sprawdza się przed sesją w terenie. Jeżeli instalacja różni się od rysunku, sesja analizuje nieistniejący obiekt. W zakładach, w których zezwolenia na prace wskazują budynek zamiast maszyny, ten problem jest szczególnie widoczny: w analizie 106 zezwoleń z 9 tygodni w zakładzie ruchu ciągłego aż 44 wskazywało budynek, nie konkretny punkt przy maszynie, czyli około 42%. Im dokładniejszy opis lokalizacji, tym łatwiej powiązać pracę z węzłem HAZOP.

Czas sesji HAZOP według typu węzła (kalkulacja przykładowa)

Czas sesji HAZOP według typu węzła (kalkulacja przykładowa)Wykres: proste węzły 8 godzin, średnie 15 godzin, złożone 15 godzin, razem 38 godzin051015godziny4 proste (2 h): 8 godziny84 proste (2 h)5 średnich (3 h): 15 godziny155 średnich (3 h)3 złożone (5 h): 15 godziny153 złożone (5 h)
Źródło: Kalkulacja przykładowa na założeniach z sekcji Kalkulacja przykładowa czasu sesji

Skład zespołu i rola moderatora

Minimalny zespół to sześć osób: moderator (przewodniczący) znający metodę, sekretarz zapisujący na bieżąco, inżynier procesu, operator z doświadczeniem na instalacji, przedstawiciel utrzymania ruchu oraz specjalista od automatyki i zabezpieczeń. W zależności od węzła dołącza projektant, BHP lub ekspert od substancji.

Moderator pilnuje metody i czasu, nie rozstrzyga merytorycznie. Sekretarz zapisuje zalecenia w czasie sesji, nie po niej, bo notatki z pamięci gubią kontekst. Operator jest kluczowy: to on wie, jak instalacja zachowuje się naprawdę, w tym przy pominięciu procedury.

Kalkulacja przykładowa czasu sesji

Założenia kalkulacji przykładowej: 12 węzłów, z czego 4 proste (2 h na węzeł), 5 średnich (3 h) i 3 złożone (5 h), zespół 6 osób, dzień sesji 6 godzin pracy netto. Łączny czas sesji to 4 × 2 + 5 × 3 + 3 × 5 = 38 godzin, czyli około 6,3 dnia roboczego. Przy zespole 6 osób daje to 228 osobogodzin.

Przy trybie 4 godzin dziennie (więcej przerw na pracę bieżącą) sesja rozciąga się na 9,5 dnia. Doświadczenie pokazuje, że dłuższe dni niż 6 godzin pogarszają jakość zapisu, więc nie warto skracać kalendarza kosztem koncentracji.

Rejestr zaleceń i jego życie po sesji

Rejestr zaleceń jest najważniejszym produktem analizy. Każde zalecenie ma numer, węzeł, opis, priorytet, właściciela i termin. Zalecenie bez właściciela nie istnieje. Zalecenia przeterminowane trafiają na naradę kierownictwa, a zmiana terminu wymaga uzasadnienia.

Zalecenie, które prowadzi do zmiany w instalacji, przechodzi przez obieg MOC, a po wdrożeniu przegląd przed uruchomieniem. Jeżeli zakład realizuje zalecenia w remoncie przy udziale firm zewnętrznych, prace powinny przejść przez zezwolenia z zadaniami przygotowawczymi, tak aby zmiana nie ominęła oceny.

Analiza danych z instancji w zakładzie ruchu ciągłego z około 20 firmami wykonawczymi pokazała, że 82% zezwoleń wystawiano między 6:00 a 10:00, a 62 z 106 zezwoleń przypadało na wtorek i środę. Ten wzorzec warto uwzględnić w planie sesji i remontów: zalecenia HAZOP wdrażane w szczytach prac konkurują o ten sam czas zespołów i dozór.

Lista kontrolna

Materiał wideo

Często zadawane pytania

Ile osób powinno być w zespole HAZOP?

Minimum sześć: moderator, sekretarz, inżynier procesu, operator, utrzymanie ruchu i automatyk. Do węzłów specjalistycznych dołącza ekspert.

Jak długo trwa sesja HAZOP?

Kalkulacja przykładowa dla 12 węzłów o różnej złożoności daje około 38 godzin, czyli ok. 6 dni po 6 godzin. Rzeczywisty czas zależy od złożoności węzłów i doświadczenia zespołu.

Czy HAZOP wystarczy do oceny warstw zabezpieczeń?

Nie zawsze. Dla scenariuszy o wysokich skutkach uzupełnia się go o LOPA i weryfikację funkcji bezpieczeństwa według PN-EN 61511.

Źródła

Połączmy rejestr zaleceń z zezwoleniami

Pokażemy, jak zalecenia HAZOP wdrażane w remoncie przechodzą przez zezwolenia i obieg zmian. Umów rozmowę lub demo.

Porozmawiajmy