InnerWeb
Przejdź do treści

HAZOP: pytania kierownika procesu i odpowiedzi

Kierownik procesu słyszy o HAZOP, LOPA i SIL na każdej naradzie bezpieczeństwa, ale rzadko ma okazję zadać pytania o praktykę. Zebraliśmy dziewięć pytań w trzech grupach: definicja i częstotliwość, relacja do LOPA i SIL, organizacja sesji i czas. Odpowiedzi są krótkie, z kalkulacją przykładową tam, gdzie liczby mają znaczenie.

38 h
czas sesji dla 12 węzłów (kalkulacja przykładowa)
Źródło: kalkulacja przykładowa
6
osób w minimalnym zespole
Źródło: kalkulacja przykładowa

Definicja i częstotliwość

Pierwsze pytania dotyczą tego, czym HAZOP jest i kiedy go stosować.

Co to jest HAZOP?

HAZOP (Hazard and Operability Study) to metoda strukturalnej analizy odchyleń od zamierzonej pracy instalacji. Zespół przechodzi przez węzły procesowe i dla każdego stosuje słowa prowadzące (brak, więcej, mniej, odwrotnie, inny niż) do parametrów procesu, szukając przyczyn, skutków i zabezpieczeń. Przewodnik zastosowania opisuje norma PN-EN IEC 61882.

Jak często powtarzać analizę?

Okresowo, w praktyce co 5 lat, oraz po każdej zmianie, która wpływa na proces: modyfikacji instalacji, zmianie surowca, zmianie nastaw zabezpieczeń. Zmiany przechodzą przez obieg MOC, a ten rozstrzyga, czy dotknięty węzeł wymaga rewalidacji.

Czy HAZOP jest obowiązkowy?

Polskie przepisy nie wymieniają HAZOP z nazwy. Zakłady dużego i zwiększonego ryzyka (Seveso III, dyrektywa 2012/18/UE) muszą jednak identyfikować zagrożenia poważnej awarii i oceniać ryzyko, a HAZOP jest uznaną metodą spełniającą to oczekiwanie.

Relacja do LOPA i SIL

Te pojęcia często pojawiają się razem, ale pełnią inne role.

Czym różni się HAZOP od LOPA?

HAZOP identyfikuje scenariusze i istniejące zabezpieczenia w sposób jakościowy. LOPA (Layer of Protection Analysis) ocenia ilościowo w uproszczony sposób, czy warstwy zabezpieczeń wystarczają dla wybranego scenariusza o poważnych skutkach. Zwykle LOPA stosuje się do scenariuszy wskazanych przez HAZOP.

Gdzie w tym wszystkim SIL?

SIL (poziom nienaruszalności bezpieczeństwa) wynika z analizy ryzyka i określa wymaganą niezawodność funkcji bezpieczeństwa, na przykład układu zabezpieczeniowego. Wymogi dla systemów przyrządowych w przemyśle procesowym opisuje norma PN-EN 61511. Cykl wygląda tak: HAZOP wskazuje scenariusz, LOPA ocenia lukę, norma 61511 prowadzi projekt i weryfikację funkcji o danym SIL.

Czy można pominąć LOPA?

Dla scenariuszy o niskich skutkach tak, o ile zakład przyjął kryteria ryzyka i opisał, kiedy LOPA jest wymagana. Dla scenariuszy o skutkach poważnych lub katastrofalnych pominięcie nie ma uzasadnienia.

Liczba dni sesji HAZOP zależnie od długości dnia pracy (kalkulacja przykładowa)

Liczba dni sesji HAZOP zależnie od długości dnia pracy (kalkulacja przykładowa)Wykres: 9,5 dnia przy 4 godzinach dziennie, 6,3 dnia przy 6 godzinach, 4,75 dnia przy 8 godzinach0246810dni4 h dziennie: 9,5 dni9,5 dni4 h dziennie6 h dziennie: 6,3 dni6,3 dni6 h dziennie8 h dziennie: 4,75 dni4,75 dni8 h dziennie
Źródło: Kalkulacja przykładowa: 38 godzin sesji dla 12 węzłów

Zespół i organizacja

Kolejna grupa to pytania praktyczne o skład sesji.

Kto powinien być w zespole?

Minimum sześć osób: moderator, sekretarz, inżynier procesu, operator, przedstawiciel utrzymania ruchu i automatyk. Do węzłów specjalistycznych dołącza projektant lub ekspert od substancji.

Czas i wyniki

Na koniec pytania o czas i to, co dzieje się po sesji.

Ile trwa sesja?

Kalkulacja przykładowa. Założenia: 12 węzłów, z czego 4 proste (2 h), 5 średnich (3 h) i 3 złożone (5 h). Razem 38 godzin pracy zespołu. Przy dniu 8 godzin to 4,75 dnia, przy 6 godzinach 6,3 dnia, przy 4 godzinach 9,5 dnia. Rekomendujemy 6 godzin netto: dłuższe dni obniżają jakość zapisu.

Co dzieje się z wynikami po sesji?

Wynik to rejestr zaleceń z właścicielami i terminami, przeglądany co kwartał. Zalecenia wymagające zmiany instalacji przechodzą przez MOC. Zalecenia wykonywane przez firmy zewnętrzne przechodzą przez zezwolenia na prace, a zmiany wybranych danych w systemie zapisują się z autorem i czasem, co dostarcza dowodu do audytu.

Materiał wideo

Często zadawane pytania

Czy HAZOP zastępuje ocenę ryzyka zawodowego?

Nie. HAZOP dotyczy zagrożeń procesowych instalacji, ocena ryzyka zawodowego dotyczy stanowisk pracy. Obie wzajemnie się uzupełniają.

Czy da się wykonać HAZOP zdalnie?

Częściowo. Sesje zdalne działają przy dobrym przygotowaniu, ale wizja lokalna instalacji i obecność operatora pozostają zalecane.

Jak sprawdzić, czy zalecenia są realizowane?

Przeglądem rejestru co kwartał: odsetek zamkniętych w terminie, lista przeterminowanych i dowody zamknięcia.

Czy zezwolenia na prace mają związek z HAZOP?

Tak. Prace wynikające z zaleceń wykonuje się w instalacji, najczęściej w remoncie. Zezwolenia z zadaniami przygotowawczymi i obiegiem MOC pilnują, by zmiana nie ominęła oceny ryzyka.

Źródła

Masz pytanie o HAZOP w swoim zakładzie

Porozmawiajmy o tym, jak rejestr zaleceń i zezwolenia na prace mogą wspólnie dostarczać dowodu do audytu. Umów rozmowę lub demo.

Porozmawiajmy