Dlaczego role i kontakty rozstrzygają o pierwszej godzinie
W pierwszych 60 minutach incydentu ransomware zakład traci nie tyle systemy, ile zdolność do podejmowania decyzji. Telefony służbowe są w zaszyfrowanej książce adresowej, komunikator firmowy nie działa, a lista osób odpowiedzialnych jest w pliku na serwerze, który właśnie przestał odpowiadać. Dlatego dobre praktyki zaczynają się od prostych rzeczy: kto, do kogo, w jakiej kolejności i na jakim nośniku.
Podstawą prawną dla takiego uporządkowania jest ustawa o KSC w brzmieniu z 2026 r. (nowelizacja ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa, Dz.U. 2026 poz. 252), która nakłada obowiązek systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji z procedurami reagowania na incydenty oraz wyznaczenia co najmniej dwóch osób do kontaktu z podmiotami krajowego systemu cyberbezpieczeństwa. Kierownik podmiotu odpowiada za nadzór nad tym systemem.
Praktyka 1: stały zestaw ról z zastępstwami
Zdefiniuj role, a nie nazwiska, i do każdej przypisz dwóch zastępców. Minimalny zestaw dla zakładu przemysłowego obejmuje pięć ról.
- Dowódca incydentu: ogłasza incydent, prowadzi odprawy, odpowiada za decyzje; zwykle kierownik zmiany lub dyrektor techniczny.
- Lider techniczny IT/OT: diagnozuje, proponuje izolację, prowadzi odtwarzanie.
- Osoba do kontaktu z CSIRT i organami: przygotowuje wczesne ostrzeżenie i zgłoszenie.
- Kierownik BHP i bezpieczeństwa procesowego: ocenia wpływ na ludzi i instalację oraz decyduje o bezpiecznym stanie procesu.
- Łącznik komunikacji: informuje zarząd, klientów, załogę i media wg uzgodnionego przekazu.
Terminy zgłoszeń incydentu poważnego (kolejne etapy)
Praktyka 2: drzewo kontaktów w wersji papierowej
Drzewo kontaktów drukuj, laminuj i trzymaj w trzech miejscach: na nastawni, u kierownika zmiany i w sejfie lub biurze ochrony. Powinno zawierać numery telefonów komórkowych (prywatnych za zgodą), alternatywnych kanałów łączności i wskazanie, kto dzwoni do kogo, aby uniknąć sytuacji, w której wszyscy dzwonią do jednej osoby.
Uwzględnij także kontakty zewnętrzne: dostawcę oprogramowania nadzorczego, integratora OT, serwis sieci, ubezpieczyciela, dział prawny i właściwy CSIRT. Aktualizuj drzewo co kwartał i po każdej zmianie kadrowej, a datę ostatniej aktualizacji umieść w stopce dokumentu.
Praktyka 3: kto decyduje o odcięciu sieci
Decyzja o odcięciu sieci biurowej od OT jest najtrudniejszą w całym incydencie, bo chroni proces kosztem funkcji biznesowych. Zapisz z góry: kto ma prawo ją podjąć, jakie przesłanki ją uruchamiają i kto potwierdza wykonanie. Dobra praktyka to prawo decyzji dla dowódcy incydentu po konsultacji z kierownikiem BHP, z obowiązkiem poinformowania zarządu w ciągu kilkunastu minut.
Przesłanki warto ująć w krótką listę: potwierdzone szyfrowanie na serwerach w strefie pośredniej, nietypowy ruch między IT i OT, utrata kontroli nad kontem administratora domeny. Izolacja ma być stopniowana: najpierw kanały danych, potem segmenty, na końcu pełne odcięcie. Dokumentuj godzinę i osobę, która podjęła decyzję.
Praktyka 4: zgłoszenia wg NIS2 w 24 i 72 godziny
Dla incydentu poważnego obowiązują terminy: wczesne ostrzeżenie niezwłocznie, nie później niż w ciągu 24 godzin od wykrycia, zgłoszenie incydentu w ciągu 72 godzin oraz sprawozdanie końcowe w ciągu miesiąca od zgłoszenia (nowelizacja ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa, Dz.U. 2026 poz. 252, oraz dyrektywa (UE) 2022/2555 NIS2). Zgłoszenia składa się przez system S46 do właściwego CSIRT.
Przygotuj gotowe szablony: formularz wczesnego ostrzeżenia z polami o rodzaju incydentu, podejrzeniu działania przestępczego, wpływie transgranicznym i zgłoszenie z oceną skutków. Zegar liczysz od chwili wykrycia, więc osoba z odprawy zapisuje godzinę zgłoszenia pierwszego sygnału. Wpisanie godzin do osi czasu incydentu to dowód do audytu.
Praktyka 5: ćwicz i aktualizuj
Rola, która nie była ćwiczona, jest tylko zapisem w procedurze. Raz w roku przeprowadź ćwiczenie stołowe, a po nim zaktualizuj role, kontakty i szablony zgłoszeń. Wnioski dokumentuj tak, aby audytor mógł prześledzić cykl: ćwiczenie, luka, działanie naprawcze, kolejne ćwiczenie. Normy ISO 27001 i ISO 22301 oraz IEC 62443 stanowią ramę dowodową dla tego cyklu w obszarze NIS2 i CER.
Lista kontrolna
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy drzewo kontaktów musi być papierowe?
Wersja papierowa jest zabezpieczeniem na wypadek niedostępności systemów IT. Obok niej możesz mieć wersję elektroniczną, ale w pierwszej godzinie incydentu to papier działa niezawodnie.
Kto w zakładzie powinien być dowódcą incydentu?
Osoba z uprawnieniami do decyzji o zatrzymaniu instalacji i odcięciu sieci, najczęściej dyrektor techniczny lub kierownik zmiany. Ważne, by miała zastępców na każdej zmianie.
Od kiedy liczymy 24 godziny na wczesne ostrzeżenie?
Od wykrycia incydentu poważnego, a nie od końca analizy. Dlatego godzinę pierwszego sygnału należy zapisać w osi czasu incydentu.
Źródła
Uporządkujmy role i dowody
Zespół InnerWeb pomoże połączyć papierowe procedury z dowodami do audytu. Umów rozmowę.
Porozmawiajmy