Punkt wyjścia: co zakład wodociągowy ma do zrobienia
Ustawa z 23 stycznia 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 252) obowiązuje od 3 kwietnia 2026 r. Podmioty spełniające przesłanki w dniu jej wejścia w życie realizują obowiązki z rozdziału 3 do 3 kwietnia 2027 r.: system zarządzania bezpieczeństwem informacji, dokumentację, procedury incydentowe i osoby kontaktowe. W systemie ustawa wymienia bezpieczeństwo łańcucha dostaw ICT. Pierwszy audyt podmiotu kluczowego przypada na 3 kwietnia 2028 r.
Sektor wodno-ściekowy ma specyfikę: wiele obiektów rozproszonych na dużym obszarze, stacje uzdatniania i przepompownie bez stałej obsady, serwis zdalny jako norma i dużo małych lokalnych wykonawców. To zwiększa znaczenie łańcucha dostaw bardziej niż w zakładzie z jedną bramą.
Etap 1: inwentaryzacja dostawców i dostępu
Zacznij od listy wszystkich firm, które mają dostęp fizyczny lub logiczny do instalacji, oraz od tych, które dostarczają oprogramowanie i usługi ICT. Źródła to umowy, faktury za serwis, lista kont VPN, rejestr przepustek i ewidencja zezwoleń na prace. Każde z nich pokaże inną część populacji, więc użyj wszystkich.
Najczęstsza pułapka: pominięcie dostawców, którzy nie mają umowy ramowej, a bywają na obiektach regularnie, na przykład lokalny elektryk obsługujący szafy sterownicze. Drugą pułapką jest uznanie, że ocenia się tylko dostawców oprogramowania, podczas gdy serwisant pompowni z laptopem inżynierskim jest ryzykiem większym.
Plan przykładowy: tygodnie na etap oceny dostawców
Etap 2: klasyfikacja wg wpływu na ciągłość dostaw wody
Podziel dostawców na krytycznych, istotnych i pozostałych według wpływu na ciągłość uzdatniania i dystrybucji wody. Kryteria: czy ma dostęp do sterowania, czy może zmienić nastawy lub dozowanie, czy ma dostęp do danych o infrastrukturze, czy jest jedynym wykonawcą danej usługi.
Przy klasyfikacji korzystaj z oceny ryzyka procesu, a nie tylko z wartości umowy. Mały wykonawca z dostępem do sterownika dozowania chloru może być bardziej krytyczny niż duży dostawca materiałów.
Etap 3: ocena krytycznych, serwis SCADA i zdalny dostęp
Dla dostawców krytycznych przygotuj kartę oceny, wzorowaną na serii IEC 62443: część 2-4 dla usługodawców, 4-1 dla producentów oprogramowania i 4-2 dla komponentów. Norma jest dobrowolna, ale daje spójny język wymagań dla OT. Seria obejmuje m.in. podział instalacji na strefy i kanały oraz poziomy bezpieczeństwa SL 1–4.
Serwis SCADA zdalny to osobny temat. Wymagaj imiennych kont, uwierzytelniania wieloskładnikowego, połączenia przez wskazany kanał i rejestracji sesji. Konta współdzielone serwisanta są najczęstszym odchyleniem, które audytor wskaże jako pierwsze.
Pułapka małych wykonawców
Mali wykonawcy zwykle nie mają dokumentów typu certyfikat czy polityka bezpieczeństwa. Zamiast odrzucać, zastosuj wersję uproszczoną karty: wskazanie osoby odpowiedzialnej, konta imienne, brak przekazywania haseł, zgłaszanie incydentów w ustalonym terminie, szkolenie przed wejściem. To wspiera spełnienie wymogu bez blokowania lokalnych usług.
Dostęp fizyczny do obiektów rozproszonych
Obiekty bez stałej obsady oznaczają, że wykonawca bywa na terenie sam. Zakład powinien wiedzieć, kto, kiedy i z jakim zezwoleniem wszedł na teren. W InnerWeb zezwolenia na prace, kontrola wejścia kodem QR i ślad audytowy zmian zezwoleń składają się na ten dowód, a klient wybiera, czy system działa na jego serwerze, czy w chmurze.
Etap 4: umowy, aneksy i rejestr
Ocena bez zapisów w umowie nie ma mocy egzekucyjnej. Przygotuj wzór aneksu z klauzulami: dostęp zdalny wg zasad zakładu, zgłaszanie incydentów w terminie umożliwiającym dotrzymanie 24-godzinnego wczesnego ostrzeżenia, prawo do audytu, zasady poddostawców, obowiązek szkolenia pracowników przed wejściem. Aneksuj najpierw dostawców krytycznych.
Wpisz wyniki do jednego rejestru dostawców ICT z datą oceny, klasą, odchyleniami i terminem następnego przeglądu. Rejestr jest tym, co audytor otworzy jako pierwszy dokument.
Harmonogram i miejsce na ciągłość i ochronę ludności
Plan przykładowy rozkłada ok. 21 tygodni dzielących nas od 3 kwietnia 2027 r. na pięć etapów: inwentaryzacja 3 tygodnie, klasyfikacja 2, ocena krytycznych 6, aneksy do umów 6 i przegląd rejestru z korektą 4 tygodnie. To kalkulacja przykładowa, a nie wymóg; dla większych przedsiębiorstw z setkami dostawców etapy 3 i 4 trzeba wydłużyć lub prowadzić równolegle.
Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej z 5 grudnia 2024 r. nakłada na właścicieli i zarządców obiektów dodatkowe obowiązki, na przykład dotyczące utrzymania i oznakowania budowli ochronnych. Pełny katalog obowiązków zakładów pracy w tej ustawie wymaga indywidualnej oceny, więc potraktuj ją jako powód, by dostawcy krytyczni byli uwzględnieni także w planach ciągłości działania.
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy małe wodociągi też muszą oceniać dostawców?
Jeżeli podmiot jest objęty ustawą jako kluczowy lub ważny, obowiązek systemu zarządzania z łańcuchem dostaw go dotyczy. Skalę oceny dopasowuje się do ryzyka, więc dla małych podmiotów proces jest prostszy, ale musi być udokumentowany.
Czy zdalny serwis SCADA trzeba zakazać?
Nie. Trzeba go kontrolować: konta imienne, uwierzytelnianie wieloskładnikowe, wskazany kanał, rejestr sesji i zatwierdzanie wejść. Zakaz często kończy się obejściami, które są groźniejsze niż kontrolowany dostęp.
Od czego zacząć, jeśli nie ma żadnego rejestru dostawców?
Od inwentaryzacji z kilku źródeł i od dostawców z dostępem do sterowania. Dopiero potem uzupełniaj resztę rejestru.
Źródła
Porozmawiajmy o firmach zewnętrznych na Państwa terenie
Pokażemy na realnym planie zakładu, jak szkolenia, zezwolenia i lokalizacja składają się w jeden ślad do audytu. Umów rozmowę lub demo z zespołem InnerWeb.
Porozmawiajmy