Skąd bierze się obowiązek oceny dostawców OT
Dyrektywa (UE) 2022/2555 w art. 21 wskazuje, że środki zarządzania ryzykiem obejmują bezpieczeństwo łańcucha dostaw, w tym relacje z bezpośrednimi dostawcami i usługodawcami. Polska wdrożyła ją ustawą z 23 stycznia 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 252), która obowiązuje od 3 kwietnia 2026 r. Obowiązki z rozdziału 3, czyli system zarządzania bezpieczeństwem informacji, dokumentacja i procedury incydentowe, podmioty objęte ustawą w dniu jej wejścia w życie realizują do 3 kwietnia 2027 r. Kary pieniężne co do zasady można nakładać dopiero od 3 kwietnia 2028 r., ale pierwszy audyt podmiotu kluczowego przypada na ten sam termin, więc dowody trzeba zbierać od teraz.
W zakładzie przemysłowym łańcuch dostaw ICT to nie tylko dostawca poczty i chmury. To także integrator, który zaprogramował sterowniki, serwisant systemu SCADA z dostępem zdalnym, producent falowników i brama IIoT zamontowana przy linii. Nasz punkt widzenia jest taki: jeśli ktoś może zmienić nastawy procesu, jego bezpieczeństwo jest elementem Twojego bezpieczeństwa.
Co daje seria IEC 62443 i czego nie daje
IEC 62443 to seria norm dobrowolnych, rozwijana przez ISA i IEC, dotycząca cyberbezpieczeństwa przemysłowych systemów automatyki i sterowania. Według karty regulacyjnej InnerWeb aktualne edycje to m.in. 2-1 z 2024 r., 2-4 i 3-3 z 2018 i 2013 r. oraz 4-1 i 4-2 z 2018 r. Norma nie jest przepisem prawa, więc niespełnienie jej nie jest naruszeniem ustawy. Audytor NIS2 może jednak ocenić brak wymagań wobec dostawców OT jako brak adekwatnych środków, a seria jest powszechnie uznanym punktem odniesienia.
Ważne ograniczenie: certyfikat albo deklaracja zgodności z IEC 62443 nie oznacza zgodności z NIS2 ani z ustawą o KSC. Wspiera spełnienie wymogu i dostarcza dowodu do audytu, ale nie zastępuje własnej oceny ryzyka właściciela instalacji. Traktuj normę jako język wymagań, a nie świadectwo.
Trzy części, trzy adresaci
Część 2-4 opisuje wymagania wobec dostawców usług: integratorów i serwisantów, którzy projektują, wdrażają i utrzymują rozwiązania automatyki. Część 4-1 dotyczy bezpiecznego cyklu rozwoju produktu u jego wytwórcy. Część 4-2 podaje wymagania techniczne dla komponentów, takich jak sterowniki, urządzenia sieciowe i oprogramowanie hosta.
Wymagania systemowe 3-3 i poziomy SL
Część 3-3 opisuje wymagania systemowe oparte na siedmiu wymaganiach podstawowych FR1–FR7: identyfikacja i uwierzytelnianie, kontrola użycia, integralność systemu, poufność danych, ograniczony przepływ danych, szybka reakcja na zdarzenia i dostępność zasobów. Wymagania łączą się z poziomami bezpieczeństwa SL 1–4. To Ty, jako właściciel instalacji, wskazujesz docelowy poziom dla danej strefy na podstawie oceny ryzyka z części 3-2.
Przykładowe wagi kryteriów w karcie oceny integratora SCADA
Część 2-4: czego żądać od integratora i serwisanta
Część 2-4 dotyczy zdolności organizacji dostawcy: jak zarządza projektem, dostępem, zmianami, poprawkami, kopiami zapasowymi i incydentami w trakcie realizacji i utrzymania. W zapytaniu ofertowym przekłada się to na konkretne zapisy, które można zweryfikować.
Poniższa lista nie jest cytatem z normy, tylko praktycznym zestawem pytań, który sprawdza się przy ocenie integratora.
- Czy dostawca ma opisany program bezpieczeństwa dla usług OT i wskazaną osobę odpowiedzialną.
- Jak zarządza kontami i dostępem zdalnym do Twoich systemów: konta imienne, uwierzytelnianie wieloskładnikowe, rejestr sesji.
- Jak wprowadza zmiany w programach sterujących: kto zatwierdza, gdzie trzyma kopie, jak wygląda powrót do poprzedniej wersji.
- Jak zarządza poprawkami i podatnościami w dostarczonych rozwiązaniach oraz w jakim czasie informuje o nich zakład.
- Jak chroni dane i dokumentację projektową zakładu u siebie, w tym stacje inżynierskie i nośniki.
- Jak szkoli swoich pracowników i podwykonawców oraz jak nadzoruje własnych poddostawców.
- Jak zgłasza incydenty, które mogą dotknąć Twojego zakładu, i w jakim terminie.
Części 4-1 i 4-2: czego żądać od producenta produktu
Gdy kupujesz sterownik, bramę IIoT albo moduł SCADA, interesuje Cię nie integrator, lecz proces, w którym produkt powstał. Część 4-1 opisuje bezpieczny cykl rozwoju: zarządzanie wymaganiami bezpieczeństwa, projektowanie, testowanie, zarządzanie podatnościami i aktualizacjami przez cały okres życia produktu. Część 4-2 pokazuje, jakie funkcje techniczne powinien mieć komponent, aby mógł pracować na danym poziomie SL.
W praktyce poproś producenta o trzy rzeczy: opis procesu wytwórczego z dowodem audytu lub certyfikacji, deklarację poziomu SL komponentu z zakresem, którego dotyczy, oraz politykę ujawniania i łatania podatności z podanymi czasami reakcji. Brak takich dokumentów u dostawcy sterowników nie wyklucza zakupu, ale powinien podnieść ocenę ryzyka i uzasadniać środki kompensacyjne po Twojej stronie, na przykład segmentację sieci.
Jak czytać deklaracje
Sprawdź, czy deklaracja dotyczy produktu w konkretnej wersji, czy tylko organizacji. Certyfikat procesu 4-1 nie jest certyfikatem komponentu 4-2. Zapytaj też, co dostawca rozumie przez poziom SL, bo bywa on rozumiany jako możliwości, a nie jako konfiguracja wdrożona u Ciebie.
Jak zapisać to w zapytaniu i umowie
Najskuteczniejszy sposób to jedna załączona karta wymagań bezpieczeństwa, wspólna dla wszystkich zapytań OT. Wymagania dzielisz na obowiązkowe, punktowane i informacyjne. Obowiązkowe obejmują dostęp zdalny przez wskazany kanał, imienne konta, zgłoszenie incydentu w terminie zgodnym z Twoimi procedurami oraz prawo do audytu. Punktowane premiują certyfikat procesu 4-1, deklarację SL komponentów i udokumentowany program bezpieczeństwa 2-4.
Zapisy umowne łącz z wymaganiami NIS2: skoro podmiot ma obowiązek zgłaszać poważne incydenty z wczesnym ostrzeżeniem w ciągu 24 godzin, dostawca musi powiadomić Cię wcześniej, żebyś ten termin dotrzymał. Rozsądny zapis to powiadomienie bez zbędnej zwłoki, a nie później niż w ciągu kilku godzin od wykrycia, z zaznaczeniem, że dokładny termin ustalasz ze swoim działem prawnym.
Dowody do audytu i przykład oceny punktowej
Audytor nie zapyta, czy znasz normę, tylko poprosi o dowód, że oceniłeś dostawcę i zareagowałeś na wynik. Dowodem jest wypełniona karta oceny, odpowiedź dostawcy z załącznikami, decyzja o akceptacji lub środkach kompensacyjnych i wpis do rejestru dostawców. Przeglądaj to co najmniej raz w roku, a także przy każdej istotnej zmianie zakresu usług.
Przykładowa waga kryteriów w karcie oceny integratora. Kalkulacja przykładowa na założeniach: 100 punktów łącznie, ocena dla integratora SCADA z dostępem zdalnym, wagi dobrane do ryzyka procesu, w którym zmiana nastaw ma skutki dla bezpieczeństwa ludzi. Część 2-4 dostaje 30 punktów, 4-1 25 punktów, 4-2 25 punktów, a wymagania systemowe 3-3 u wdrożenia 20 punktów. Taki podział możesz zmienić, ważne, by był zapisany przed otwarciem ofert.
Rola InnerWeb w tym łańcuchu
InnerWeb jest producentem oprogramowania, które pracuje obok systemów OT, a nie w nich. Dostarcza dla zakładu niezależną nakładkę: zezwolenia na prace, szkolenia, kontrolę wejść, lokalizację pracowników. Zakład wybiera, czy instancja działa na jego serwerze, czy w chmurze, a dane zostają u klienta. Dostęp ról jest oparty na macierzy uprawnień, logowanie wspiera uwierzytelnianie wieloskładnikowe, a zmiany zezwoleń zapisują się w śladzie audytowym.
To nie zastępuje oceny dostawców OT, ale daje dowód, kto fizycznie był na terenie i z jakim zezwoleniem, gdy ocena dotyczy firm wykonujących prace przy sterownikach i szafach automatyki.
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy muszę żądać certyfikatu IEC 62443 od każdego dostawcy?
Nie. Norma jest dobrowolna, a ustawa o KSC wymaga adekwatnych środków, nie konkretnego certyfikatu. Żądanie warto uzależnić od ryzyka: dla integratora z dostępem do sterowania procesem tak, dla dostawcy materiałów biurowych nie.
Czy certyfikat 4-1 wystarczy do spełnienia NIS2?
Nie. Dotyczy procesu wytwarzania produktu, a nie Twojego systemu zarządzania ryzykiem. Wspiera spełnienie wymogu w zakresie łańcucha dostaw, ale nie zastępuje oceny ryzyka ani nadzoru nad dostępem zdalnym.
Jak oceniać dostawców, którzy nie mają żadnych certyfikatów?
Poproś o odpowiedzi na kartę wymagań i ewentualnie o audyt u dostawcy. Brak certyfikatu podnosi ocenę ryzyka i uzasadnia środki kompensacyjne po Twojej stronie, na przykład segmentację i kontrolę sesji zdalnych.
Czy ta sama karta nadaje się dla małych wykonawców?
Tak, jeśli ograniczysz ją do wymagań obowiązkowych i dostosujesz formę. Mały wykonawca zwykle nie ma procesu 4-1, ale może wskazać osobę odpowiedzialną, używać kont imiennych i zgłaszać incydenty w terminie.
Źródła
Porozmawiajmy o firmach zewnętrznych na Państwa terenie
Pokażemy na realnym planie zakładu, jak szkolenia, zezwolenia i lokalizacja składają się w jeden ślad do audytu. Umów rozmowę lub demo z zespołem InnerWeb.
Porozmawiajmy