Dlaczego konto wspólne to największa dziura w odpowiedzialności
Konto serwisowe współdzielone przez zespół dostawcy powstaje z wygody. Ktoś zakłada je przy uruchomieniu, hasło trafia do notatki, a po kilku latach zna je kilkanaście osób, z których część już u dostawcy nie pracuje. Wszystko, co zrobi taka osoba, w logu wygląda tak samo: jako działanie konta „serwis”.
Z perspektywy NIS2 jest to problem trzech środków z art. 21 jednocześnie: kontroli dostępu, uwierzytelniania wieloskładnikowego i bezpieczeństwa łańcucha dostaw. Z perspektywy IEC 62443 (część 3-3, wymaganie FR1) to brak identyfikacji i uwierzytelnienia użytkowników. Z perspektywy audytora to brak dowodu, kto i kiedy miał dostęp.
Skalę zjawiska potwierdzają dane publiczne. CERT Polska testował domyślne hasła do pulpitów VNC stosowanych m.in. w małych elektrowniach wodnych, oczyszczalniach, BMS i HVAC. Wśród haseł znalazły się 111111 oraz 12345678, a zgodnie z raportem te same słabości wykorzystują haktywiści.
Praktyka 1: likwidacja kont wspólnych w trzech krokach
Najpierw inwentaryzacja: lista kont w sterownikach, systemach SCADA i HMI, w bramach zdalnego dostępu i w urządzeniach sieciowych. W każdym środowisku są konta, o których nikt nie pamięta. Następnie oznaczenie właściciela: każde konto ma w zakładzie osobę odpowiedzialną i powód istnienia. Na końcu wymiana: konto wspólne zastępują konta imienne, a stare hasło zmienia się lub konto się wyłącza.
Jeżeli sterownik nie obsługuje wielu użytkowników, dostęp do niego prowadzi się przez bramę pośredniczącą, która sama tworzy ślad imienny. W takiej konfiguracji wspólne konto w urządzeniu zostaje, ale jest znane tylko bramie, a nie ludziom.
Osoby możliwe do zidentyfikowania w logu sesji serwisowych
Praktyka 2: hasła niedomyślne i uwierzytelnianie wieloskładnikowe
Każde urządzenie dostarczone z hasłem fabrycznym ma je zmienione przed podłączeniem do sieci. Lista kontrolna przed odbiorem instalacji powinna zawierać pozycję „hasła domyślne zmienione, wpisy potwierdzone przez zakład”. Konto bez zmiany hasła nie powinno przejść odbioru technicznego.
Dla kont dostawców spoza sieci zakładu uwierzytelnianie wieloskładnikowe jest warunkiem koniecznym. W platformie InnerWeb MFA (kod e-mail lub TOTP) włącza się dla wybranej instalacji, a zaufane urządzenie nie jest pytane o drugi składnik przy każdym logowaniu. Nie jest to ustawienie domyślne, więc trzeba je świadomie włączyć i zapisać w dokumentacji zakładu.
Praktyka 3: role i macierz zamiast indywidualnych uprawnień
Uprawnienia nadawane osobom jedno po drugim nie dają się utrzymać. Czytelniejszy model to role z macierzą zakresów: kto może przeglądać, kto zmieniać, kto zatwierdzać i kto nadawać role innym. W InnerWeb uprawnienia wynikają z ról z dziedziczeniem i macierzy zakresów, a nadawanie ról odbywa się po drabinie starszeństwa: nie można nadać roli wyższej niż własna. Rola sekretariatu ma uprawnienia ochrony oraz zarządzanie firmami zewnętrznymi i gośćmi.
Ta sama zasada obowiązuje w zdalnym dostępie do OT, nawet jeśli bramę dostarcza inny producent. Osobne role dla serwisu mechanicznego, automatyki i integratora oprogramowania pozwalają ograniczyć zakres do tego, czego dana osoba rzeczywiście potrzebuje. Pełną listę ról ustala się per instalacja.
Praktyka 4: przegląd uprawnień co kwartał
Raz na kwartał właściciel każdego systemu przegląda listę kont i potwierdza, że wszystkie są potrzebne. Dla kont dostawców przegląd obejmuje też stan umowy: czy nadal obowiązuje, czy osoba nadal pracuje u dostawcy, czy zakres odpowiada zleceniu. Wynik przeglądu to krótka notatka z datą, nazwiskiem właściciela i listą usuniętych kont.
Kwartał jest sensownym kompromisem. Rzadszy przegląd zostawia zbyt długie okno dla konta pozostawionego po zakończonym projekcie. Częstszy bywa odkładany, bo wymaga pracy bez widocznego efektu. Notatki z kolejnych przeglądów są gotowym dowodem dla audytora, że kontrola dostępu jest procesem, a nie jednorazowym działaniem.
Praktyka 5: natychmiastowe odebranie dostępu
Odebranie dostępu następuje tego samego dnia, w którym kończy się zlecenie, osoba odchodzi od dostawcy lub wygasa umowa. Warunek: istnieje jedna lista wszystkich miejsc, w których dana osoba ma konto, i jedna osoba w zakładzie, która może je wszystkie zamknąć. Jeśli dostęp rozproszony jest po pięciu systemach, a zamknięcie wymaga pięciu próśb, opóźnienie jest nieuniknione.
Zapis w umowie z dostawcą powinien wymagać powiadomienia zakładu o odejściu pracownika w ciągu jednego dnia roboczego, a zakład wystawia potwierdzenie zamknięcia kont. Szczegóły klauzul opisuje materiał o umowie z dostawcą, a procedurę techniczną rozwijamy w opisie zasad zdalnego dostępu.
Efekt w liczbach: kalkulacja przykładowa
Załóżmy zakład, w którym cztery firmy serwisowe używają czterech kont wspólnych, a aktywnych osób jest łącznie 12 (średnio po 3 na firmę). W logu przed zmianą da się zidentyfikować 0 osób, bo wszystkie sesje są podpisane nazwą konta. Po wprowadzeniu kont imiennych każda z 12 osób ma własne konto, więc w logu da się zidentyfikować 12 osób. Liczba kont rośnie z 4 do 12, ale liczba „anonimowych” działań spada do zera. Utrzymanie kont wymaga nieco więcej pracy administracyjnej, którą ogranicza macierz ról i kwartalny przegląd.
To kalkulacja przykładowa na jawnych założeniach, nie pomiar z konkretnego zakładu.
Lista kontrolna
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Co zrobić, gdy sterownik obsługuje tylko jedno konto?
Prowadzić dostęp przez bramę pośredniczącą, która tworzy ślad imienny, a hasło urządzenia znać tylko bramie. Zmiana hasła po każdym odejściu użytkownika przestaje wtedy być potrzebna.
Czy MFA w InnerWeb jest włączone domyślnie?
Nie. MFA w postaci kodu e-mail lub TOTP włącza się dla wybranej instalacji. Zaufane urządzenie nie jest pytane o drugi składnik przy każdym logowaniu.
Jak często przeglądać konta dostawców?
Co kwartał to rozsądny kompromis między ryzykiem konta zostawionego po projekcie a pracą administracyjną. Wynik przeglądu zapisuj w notatce z datą i właścicielem.
Źródła
Uporządkujmy konta serwisowe w Twoim zakładzie
Przejdziemy z Twoim zespołem przez listę kont, role i sposób odbierania dostępu. Umów rozmowę z zespołem InnerWeb.
Porozmawiajmy