Dlaczego kopia musi przetrwać incydent
Według Raportu rocznego CERT Polska za 2025 r. wśród 3 438 incydentów ze szkodliwym oprogramowaniem było 179 przypadków ransomware. Liczba nie oddaje skali szkód w poszczególnych zakładach, ale pokazuje, że scenariusz szyfrowania danych jest realny także w polskim przemyśle. Atakujący szyfrują nie tylko serwer produkcyjny, ale i dostępne dla niego zasoby sieciowe, w tym katalogi z kopiami.
Dyrektywa NIS2 w art. 21 wymaga środków zarządzania ryzykiem obejmujących ciągłość działania, w tym zarządzanie kopiami zapasowymi i odtwarzanie po awarii. Polska ustawa o KSC w art. 8 ust. 1 pkt 2 lit. f wskazuje na wdrażanie, dokumentowanie, testowanie i utrzymywanie planów ciągłości działania oraz planów odtworzenia. Dobra kopia wspiera spełnienie tego wymogu, a dziennik testów dostarcza dowodu do audytu.
Praktyka 1: zasada 3-2-1 jako punkt wyjścia
Zasada 3-2-1 oznacza trzy kopie danych na dwóch różnych nośnikach, w tym jedną poza miejscem produkcyjnym. Dla serwera w zakładzie przemysłowym przekłada się to na kopię lokalną (szybkie odtworzenie), kopię na osobnym urządzeniu w innym budynku lub strefie oraz kopię odłączoną od sieci.
Przykład z praktyki wdrożeń: kopie dobowe z retencją 14 dni. To dobry punkt wyjścia dla systemu pomocniczego, który nie zmienia danych co minutę. Dla systemów krytycznych okres retencji i częstotliwość wynikają z analizy wpływu na działalność (BIA), a nie z przyzwyczajenia.
Szkodliwe oprogramowanie w Polsce w 2025 r.
Praktyka 2: kopia odłączona od sieci
Co najmniej jedna kopia powinna być niedostępna dla konta, które na co dzień obsługuje serwer. Może to być nośnik wymienny przechowywany w sejfie, repozytorium z zapisem jednokrotnym (niemodyfikowalne kopie) albo system, w którym zapis kopii inicjuje urządzenie kopiujące, a nie sam serwer.
Konto, które wykonuje kopię, nie powinno mieć uprawnień do jej usuwania. Dodatkowo hasło administratora kopii musi być przechowywane osobno od haseł systemu produkcyjnego i objęte uwierzytelnianiem wieloskładnikowym. W przeciwnym razie przejęcie jednego konta otwiera drogę do zniszczenia i danych, i ich kopii.
Praktyka 3: regularny test odtworzenia
Test odtworzenia sprawdza trzy rzeczy: czy kopia jest kompletna, czy odtworzony system się uruchamia i ile to trwa. W przytoczonej ofercie utrzymaniowej test odtworzenia jest wykonywany raz w roku. To minimum, a dla serwerów krytycznych zalecany jest częstszy test, np. kwartalny, z pełnym odtworzeniem w środowisku testowym.
Czas odtworzenia porównaj z wymaganiami ciągłości. Jeśli zakład może pozwolić sobie na 4 godziny przestoju systemu pomocniczego, a odtworzenie trwa 9 godzin, plan odtworzenia wymaga poprawy, zanim cokolwiek się wydarzy. Norma ISO 22301 opisuje taki cykl: analiza wpływu, strategie, ćwiczenia, przegląd.
Praktyka 4: dziennik wyników jako dowód
Każde wykonanie kopii i każdy test odtworzenia zostawia wpis: data, zakres, wynik, czas, osoba odpowiedzialna, uwagi. Dziennik nie musi być skomplikowany. Wystarczy tabela, w której widać, że kopie były robione zgodnie z harmonogramem, a odtworzenie testowano i poprawiano w razie błędu.
Taki dziennik odpowiada na pytania audytora: czy proces istnieje, czy działa i kto za niego odpowiada. Zbieraj go razem z innymi dowodami z utrzymania systemu (okna serwisowe, aktualizacje, dostęp serwisu), aby rozmowa z audytorem nie wymagała przeszukiwania wielu miejsc. Norma ISO/IEC 27001 w wydaniu 2022 zawiera w załączniku A środki technologiczne dotyczące kopii zapasowych i gotowości ICT do ciągłości działania.
Praktyka 5: kopie w modelu serwera zakładu
Gdy system działa w kontenerach na serwerze zamawiającego, kopia obejmuje bazę danych, katalogi z załącznikami oraz konfigurację kontenerów. Kontrakt konfiguracji zawiera same nazwy zmiennych, a wartości są przechowywane w osobnym, zabezpieczonym miejscu, więc w kopii konfiguracji nie powinny pojawić się hasła w postaci jawnej.
Uzgodnij z dostawcą, kto wykonuje kopię, kto ją przechowuje i kto testuje odtworzenie. W modelu on-premise odpowiedzialność jest rozdzielona: serwer i nośniki są po stronie zakładu, a procedurę i oprogramowanie może prowadzić dostawca. Zapisz ten podział w umowie utrzymaniowej, żeby nie okazało się po incydencie, że każda ze stron zakładała, że kopię robi druga.
Typowe błędy
Najczęstsze błędy to kopia w tym samym urządzeniu co dane, brak testu odtworzenia, konto kopii z uprawnieniami administratora całej sieci oraz brak informacji, ile wynosi realny czas odtworzenia. Rzadziej zauważany błąd to kopia bez kluczy szyfrujących: dane są, ale nie da się ich odczytać.
Lista kontrolna
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy kopia w chmurze wystarczy?
Jedna kopia poza zakładem jest elementem zasady 3-2-1, ale nie zastępuje kopii lokalnej ani odłączonej od sieci. Przy danych wrażliwych trzeba też rozstrzygnąć, czy dane mogą opuszczać zakład.
Jak często robić test odtworzenia?
W przykładowej ofercie raz w roku. Dla serwerów krytycznych zalecamy częściej, np. kwartalnie, z pomiarem czasu odtworzenia i wpisem w dzienniku.
Co zapisać w dzienniku kopii?
Datę, zakres, wynik, czas trwania, osobę odpowiedzialną i uwagi. Wpisy z testów odtworzenia są dowodem do audytu NIS2.
Czy norma ISO 27001 wymaga kopii zapasowych?
Załącznik A wydania 2022 zawiera środki technologiczne dotyczące kopii zapasowych. Sam certyfikat nie dowodzi zgodności z KSC, ale wspiera spełnienie wymogu.
Źródła
Sprawdź plan kopii swojego serwera
Przejdziemy razem przez harmonogram, miejsce przechowywania i test odtworzenia. Umów rozmowę lub demo.
Porozmawiajmy