Jak często robić kopie zapasowe?
Pytanie 1: jak często wykonywać kopię? Częstotliwość wynika z RPO, czyli ilości danych, jaką zakład może utracić. Jeśli akceptowalna utrata to cztery godziny pracy, kopia musi powstawać co najmniej co cztery godziny lub system musi replikować zmiany w sposób ciągły. Dla baz danych systemów produkcyjnych i zezwoleń typowa wartość to od godziny do doby, dla serwerów plików z dokumentacją zwykle doba, dla konfiguracji systemów zwykle po każdej zmianie.
Pytanie 2: czy raz w tygodniu wystarczy? Wystarczy tylko wtedy, gdy zakład potwierdził w analizie wpływu na działalność, że utrata tygodnia danych jest akceptowalna. W procesach, w których dane powstają w trakcie zmiany, na przykład protokoły partii czy zezwolenia na prace, tydzień zwykle nie jest akceptowalny. Wartość RPO ustala dyrektor zakładu na podstawie analizy, nie dział IT sam z siebie.
Gdzie trzymać kopie?
Pytanie 3: ile kopii i gdzie? Zasada 3-2-1: trzy kopie danych, na dwóch różnych nośnikach, z jedną poza lokalizacją lub odłączoną od sieci. W środowisku z ryzykiem ransomware najważniejsze jest odizolowanie. Kopia podłączona na stałe do domeny, do której włamano się, ginie razem z produkcją. Konto wykonujące kopię nie powinno mieć uprawnień do jej usunięcia, a nośnik niezmienny albo odłączony ogranicza wpływ ataku.
Pytanie 4: czy kopia w chmurze wystarczy? Może wystarczyć, o ile łączność jest dostępna w czasie incydentu, a odtworzenie dużej ilości danych mieści się w RTO. Zakłady z ograniczeniami łączności lub dużymi wolumenami danych zwykle łączą kopię lokalną, odizolowaną, z kopią poza lokalizacją. Seria norm ISA/IEC 62443 w części 3-3 odnosi się do dostępności zasobów (FR7) i integralności systemu (FR3), co stanowi ramę oceny takiego rozwiązania.
Strata marży przy różnym RTO (kalkulacja przykładowa)
Jak testować kopie?
Pytanie 5: co to znaczy przetestować kopię? Test obejmuje odtworzenie na osobnym hoście, uruchomienie systemu na odtworzonych danych i sprawdzenie, że kluczowe funkcje działają: logowanie, odczyt danych, zapis nowych. Samo sprawdzenie sumy kontrolnej pliku kopii lub komunikat narzędzia „kopia zakończona powodzeniem” nie dowodzi, że system uruchomi się z tych danych. Wynik testu, czas odtworzenia i napotkane problemy zapisuje się w protokole.
Pytanie 6: jak często testować? Co najmniej raz w roku dla każdego systemu krytycznego oraz po każdej większej zmianie architektury, aktualizacji lub zmianie dostawcy usługi. Systemy o najwyższym znaczeniu warto sprawdzać co kwartał. Protokół testu jest dowodem do audytu ciągłości działania, a ISO 22301 wymaga ćwiczeń i testów planów oraz doskonalenia na ich podstawie.
RTO i RPO: jak je ustalić
Pytanie 7: czym różnią się RTO i RPO i skąd je brać? RTO (Recovery Time Objective) to docelowy czas przywrócenia działania, RPO (Recovery Point Objective) to dopuszczalna utrata danych liczona w czasie. Obie wartości ustala się w analizie wpływu na działalność (BIA) według ISO 22301: dla każdego procesu szacuje się koszt godziny i doby przestoju oraz skutki utraty danych. Dla procesów bezpieczeństwa, takich jak zezwolenia na prace niebezpieczne, RTO bywa liczone w godzinach, bo praca w toku nie czeka.
Kalkulacja przykładowa pokazuje związek wartości z kosztem. Przyjmijmy zakład z marżą 120 000 zł na dobę i dwoma wariantami: RTO 72 godziny (odbudowa od zera) oraz RTO 6 godzin (odtworzenie z odizolowanej kopii, test wykonany). Strata marży to odpowiednio 360 000 zł i 30 000 zł, różnica 330 000 zł na jednym zdarzeniu, przy pominięciu kosztu okupu, kar umownych i utraty klientów. Założenia są ilustracyjne i każdy zakład podstawia własne dane z BIA.
Szkodliwe oprogramowanie w Polsce w 2025 r.
Kopie sterowników PLC i systemów OT
Pytanie 8: czy kopiować też programy sterowników PLC? Tak. Program i konfiguracja sterownika, projekt HMI, konfiguracja napędów i urządzeń sieciowych są równie ważne jak dane serwerów. W grudniu 2025 r. w opisanym publicznie ataku na małą elektrociepłownię PLC przełączono w tryb STOP (przykład z polskich analiz bezpieczeństwa OT: prywatny APN, VNC i domyślne hasła jako realne wektory ataku). Odtworzenie zależy od tego, czy zakład ma aktualną kopię programu i wie, że obecny program jest tym zaprojektowanym.
Pytanie 9: jak organizować kopie OT? Zbiera się je z inżynierskich stacji roboczych i z urządzeń, zapisuje poza siecią OT, z datą, wersją i sumą kontrolną, a przy każdej zmianie programu wykonuje się nową kopię. Stacja inżynierska nie powinna być w domenie biurowej. Przy odtworzeniu porównuje się sumę kontrolną programu w sterowniku z zapisaną. Dobre praktyki kopii systemów OT opisujemy osobno.
- Programy i konfiguracje PLC, projekty HMI i konfiguracje napędów w kopii poza siecią OT
- Data, wersja i suma kontrolna przy każdej kopii
- Stacja inżynierska poza domeną biurową
- Test odtworzenia projektu na stanowisku testowym raz w roku
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy kopia zapasowa chroni przed ransomware?
Tylko wtedy, gdy jest odizolowana od zaatakowanej sieci, nie można jej usunąć kontem używanym w produkcji i została przetestowana. Kopia podłączona na stałe do domeny bywa szyfrowana razem z danymi.
Kto ustala RTO i RPO w zakładzie?
Dyrektor zakładu lub właściciel procesu na podstawie analizy wpływu na działalność. Dział IT wskazuje, co techniczne środki umożliwiają, ale nie decyduje o akceptowalnej stracie.
Czy NIS2 wymaga kopii zapasowych?
Dyrektywa wymienia w art. 21 obsługę incydentów i ciągłość działania, a ustawa o KSC nakazuje plany ciągłości i odtworzenia wraz z testowaniem. Kopie i test odtworzenia są sposobem wspierającym spełnienie tego wymogu.
Jak długo przechowywać kopie?
Okres wynika z RPO, wymagań prawnych dla danych i czasu wykrycia incydentu, bo napastnik bywa w sieci tygodniami. Zakłady przechowują kilka generacji kopii, w tym starszą, sprzed prawdopodobnego momentu włamania.
Źródła
Ustal RTO i RPO dla swoich procesów
Umów rozmowę o procesach krytycznych zakładu i ich czasie przywrócenia. Pokażemy, jak połączyć wyniki analizy z planem pracy awaryjnej.
Porozmawiajmy