Dla kogo są te zalecenia i na jakiej podstawie
Zalecenia kierujemy do dyrektora zakładu, członka zarządu odpowiadającego za operacje oraz pełnomocnika ds. NIS2 w podmiotach kluczowych i ważnych. Podstawą są trzy źródła. Ustawa z 23 stycznia 2026 r. o zmianie ustawy o KSC (Dz.U. 2026 poz. 252) obowiązuje od 3 kwietnia 2026 r. i wdraża dyrektywę NIS2. Dyrektywa CER o odporności podmiotów krytycznych została wdrożona ustawą z 29 maja 2026 r. o zmianie ustawy o zarządzaniu kryzysowym (Dz.U. 2026 poz. 815). Norma ISO 22301:2019 daje metodę.
Stan na 3 listopada 2026 r. jest przejściowy. Obowiązki z rozdziału 3 ustawy o KSC trzeba zrealizować do 3 kwietnia 2027 r., pierwszy audyt podmiotu kluczowego przypada na 24 miesiące od wejścia w życie, a większość kar można nakładać od 3 kwietnia 2028 r. Dla podmiotów krytycznych terminy liczą się od informacji o wpisie do wykazu. To okres, w którym dyrektor może uporządkować ciągłość, zanim zacznie ona być oceniana.
Zalecenie 1: wyznacz właściciela planu ciągłości
Plan, którego nikt nie posiada, starzeje się szybciej niż oprogramowanie. Wyznacz imiennie właściciela planu ciągłości działania i jego zastępcę, najlepiej na poziomie dyrektora lub kierownika operacji, a nie wyłącznie IT. Właściciel odpowiada za aktualność planu, harmonogram ćwiczeń i raport do zarządu.
Ustawa o KSC przypisuje kierownikowi podmiotu nadzór i decyzje dotyczące systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji, planowanie środków finansowych oraz obowiązkowe coroczne szkolenie z cyberbezpieczeństwa. Wyznaczenie właściciela ciągłości jest naturalnym sposobem pokazania, że nadzór jest wykonywany w praktyce.
Terminy w miesiącach od wejścia w życie ustawy o KSC lub od wpisu do wykazu CER
Zalecenie 2: zatwierdź RTO i MTPD dla procesów krytycznych
Dyrektor nie musi liczyć czasów odtworzenia, ale musi je zatwierdzić, bo to on akceptuje ryzyko. Poproś o tabelę procesów krytycznych z dwiema wartościami: RTO, czyli docelowym czasem przywrócenia, i MTPD, czyli granicą nie do zaakceptowania. Tabela pochodzi z analizy wpływu na działalność wg ISO 22301:2019.
Kontroluj dwie rzeczy. Czy RTO jest realne w świetle ostatniego ćwiczenia, a nie życzeniowe? Czy RTO każdego procesu jest zgodne z RTO systemów, od których zależy? Proces z RTO 4 godziny zależny od systemu z RTO 24 godziny jest niespójny, mimo że oba dokumenty są formalnie poprawne.
Zalecenie 3: ćwicz plan i mierz czas
Każde ćwiczenie powinno kończyć się liczbą: ile minut od zdarzenia do ogłoszenia planu, ile godzin do przywrócenia procesu, ile osób musiało być wezwanych. Zalecany rytm to ćwiczenie stołowe co kwartał i test jednego scenariusza w ruchu co pół roku. Jeden scenariusz prowadzony do końca daje więcej niż pięć omawianych powierzchownie.
Zapis z ćwiczenia, z godzinami i wnioskami, jest dowodem do audytu. Ustawa o KSC wymaga wdrażania, dokumentowania, testowania i utrzymywania planów ciągłości działania oraz planów odtworzenia, więc brak protokołów to realne ryzyko dla podmiotu.
Zalecenie 4: przejrzyj dostawców i ich zobowiązania
Ciągłość zakładu kończy się tam, gdzie kończy się jego najsłabszy dostawca. Zrób listę dostawców, bez których proces krytyczny stoi: energii, łączności, części, systemów sterowania, usług utrzymania. Dla każdego sprawdź, jak wygląda umowa w zakresie czasu reakcji, dostępności i konsekwencji niedotrzymania.
Zwróć uwagę na konstrukcję zobowiązań. Przykładem dobrej praktyki jest SLA, w którym przekroczenie czasu naprawy skutkuje automatycznym obniżeniem wynagrodzenia, a nie sporem o karę umowną. Przykładowo w jednej z ofert utrzymaniowych dostępność części serwerowej wynosi 99,5% w miesiącu, a za każdą godzinę przekroczenia przy awarii strategicznej wynagrodzenie jest pomniejszane o 1%. Pamiętaj też o godzinach świadczenia usług: wsparcie w dni robocze nie pokrywa pracy zmianowej i powinno być porównane z faktycznym wymaganiem zakładu. Orientacyjne widełki z wdrożeń 2025–2026; wycena indywidualna.
Zalecenie 5: zadbaj o tryb ręczny i ludzi
Odporność operacyjna to także zdolność zakładu do pracy bez systemów. Zapytaj kierowników zmian, czy znają procedury trybu ręcznego dla swoich ciągów, gdzie leżą ich papierowe wersje i kiedy ostatnio były używane. Upewnij się, że tryb ręczny ma opisane wymagania BHP: łączność, oświetlenie, nadzór nad osobami pracującymi w osamotnieniu.
W awarii kluczowa staje się wiedza, kto jest na terenie. Lista osób oparta na skanach bramy, odświeżana co 13 sekund i drukowana po jednej stronie na grupę, skraca ustalanie obecności z kwadransa do kilku minut. Jest to narzędzie wspierające, a nie zastępujące procedury ewakuacji.
Zalecenie 6: zintegruj ciągłość z cyberbezpieczeństwem
Art. 21 dyrektywy NIS2 wymienia ciągłość działania, zarządzanie kopiami zapasowymi i odtwarzanie po katastrofie obok obsługi incydentów i bezpieczeństwa łańcucha dostaw. Dyrektywa CER wymaga od podmiotów krytycznych ciągłości działania i odtwarzania wraz z systemami rezerwowymi, szkoleń i ćwiczeń oraz okresowych audytów. Dlatego jeden plan ciągłości i jedno ćwiczenie powinny pokrywać zarówno awarie fizyczne, jak i incydent cybernetyczny.
Praktycznie oznacza to wspólny rejestr scenariuszy dla IT, OT i utrzymania ruchu oraz wspólne kryteria uruchomienia planu. Gdy ransomware szyfruje serwery, a sterowniki wciąż pracują, decyzja o odłączeniu segmentu sieci powinna być podjęta wg ustalonej reguły, nie w dyskusji.
Zalecenie 7: zbieraj dowody i raportuj zarządowi
Raz na kwartał poproś o jednostronicowy raport ciągłości: wyniki ćwiczeń, odchylenia od RTO, otwarte działania naprawcze, zmiany w zagrożeniach. Dla podmiotu kluczowego kary sięgają do 10 mln EUR lub 2% obrotu, a dla ważnego do 7 mln EUR lub 1,4%, więc raport jest sposobem na pokazanie należytej staranności. Samo posiadanie certyfikatu ISO 22301 nie dowodzi zgodności z KSC, ale protokoły, plany i zapisy działań są dowodem do audytu.
Warto prowadzić zapisy w systemie, który zachowuje ślad zmian. Na poziomie operacyjnym oprogramowanie InnerWeb wspiera tę dokumentację: ślad audytowy zmian, listy ewakuacyjne i rejestry zezwoleń działają na izolowanej instancji, także na serwerze klienta. To uzupełnienie systemu zarządzania ciągłością, nie jego zamiennik.
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy dyrektor zakładu odpowiada osobiście za ciągłość działania?
Ustawa o KSC przewiduje nadzór kierownika podmiotu nad systemem zarządzania bezpieczeństwem informacji oraz osobiste kary pieniężne za naruszenia, które mogą być stosowane po okresie przejściowym. Zakres odpowiedzialności zależy od statusu podmiotu i opinii prawnej.
Co zrobić najpierw, mając ograniczony budżet?
Wyznaczyć właściciela planu, zatwierdzić RTO dla trzech najważniejszych procesów i przeprowadzić ćwiczenie stołowe jednego scenariusza. Te trzy kroki kosztują głównie czas ludzi.
Czy te zalecenia dotyczą tylko podmiotów kluczowych?
Nie. Są użyteczne dla każdego zakładu przemysłowego. Podmioty kluczowe i ważne mają dodatkowo obowiązki wynikające z ustawy o KSC, a podmioty krytyczne także z przepisów wdrażających dyrektywę CER.
Źródła
Zacznijmy od jednego scenariusza
Umówmy rozmowę o tym, jak zebrać dowody ciągłości z zezwoleń, kontroli wejść i list obecności. Pokażemy to na danych Waszego zakładu.
Porozmawiajmy