InnerWeb
Przejdź do treści

Przypadek: atak na elektrociepłownię w mrozie

29 grudnia 2025 r. około 5:30 w małej elektrociepłowni trzy sterowniki PLC zostały przełączone w tryb STOP, a razem z nimi stanęła turbina parowa i uzdatnianie wody. Napastnik wszedł do sieci OT przez prywatny APN operatora telekomunikacyjnego, a pomostem był sterownik z domyślnymi danymi i włączonym SSH. Opisujemy ten rodzajowy przypadek na podstawie publicznych raportów CERT Polska i pokazujemy, co z niego wynika dla ciepłowni i elektrowni.

30+
farm wiatrowych i fotowoltaicznych w kampanii z grudnia 2025
Źródło: CERT Polska, Raport roczny 2025, s. 55–56
3
sterowniki PLC przełączone w tryb STOP w elektrociepłowni
Źródło: raport uzupełniający CERT Polska wg BleepingComputer
ok. 119 tys. zł
koszt bezpośredni 6 godzin przestoju
Źródło: kalkulacja przykładowa

Co się stało: skoordynowane ataki w okresie mrozów

Według rocznego raportu CERT Polska za 2025 rok (s. 55–56) pod koniec grudnia 2025 r. doszło do pierwszych w historii Polski skoordynowanych, sabotażowych ataków na sektor energii. Celem było co najmniej 30 farm wiatrowych i fotowoltaicznych, spółka produkcyjna oraz duża elektrociepłownia dostarczająca ciepło prawie pół miliona odbiorców. Raport wskazuje wpływ na systemy IT i na fizyczne urządzenia przemysłowe, ale bez wpływu na bieżącą produkcję energii i dostawy ciepła. Atak przypadł na okres niskich temperatur i zamieci, czyli moment, w którym każda godzina niedostępności ciepłowni ma największą wagę.

Ten przypadek dotyczy jednego z elementów tej kampanii: małej elektrociepłowni, o której mowa w raporcie uzupełniającym CERT Polska, opisanym przez prasę branżową w sierpniu 2026 r. Nie podajemy nazwy zakładu ani operatora. Dla czytelnika liczy się rodzaj obiektu: mały zakład kogeneracyjny, z turbiną parową, uzdatnianiem wody i sterownikami od więcej niż jednego producenta, podłączony do zdalnego nadzoru przez łącze komórkowe.

Przebieg: od prywatnego APN do trybu STOP

Sekwencja zdarzeń, według publicznych opisów raportu, trwała od 18 do 29 grudnia 2025 r. Pierwszy etap to wejście przez prywatny APN, czyli wydzieloną sieć komórkową operatora, którą zakład wykorzystywał do łączności ze sterownikami. CERT Polska określił to jako pierwszy znany przypadek wejścia do sieci OT tą drogą. Drugi etap to sterownik PLC z domyślnymi danymi logowania i włączonym SSH, który posłużył jako pomost do dalszej części instalacji.

Z tego punktu napastnik nawiązał kontakt z trzema sterownikami PLC innego producenta. W dniu ataku, około 5:30 rano, przełączył je w tryb STOP. Skutek: wyłączenie turbiny parowej i uzdatniania wody, czyli przerwa w kogeneracji. Zniszczył też ślady: skasował logi i zresetował urządzenia komunikacyjne, co utrudnia późniejszą analizę. Personel szybko przywrócił pracę instalacji, a ludność nie odczuła skutków.

  • Wejście: prywatny APN operatora, zaufany z założenia i rzadko filtrowany po stronie zakładu.
  • Pomost: sterownik z domyślnymi danymi i włączonym SSH.
  • Skutek bezpośredni: trzy sterowniki PLC w trybie STOP, turbina parowa i uzdatnianie wody wyłączone.
  • Zacieranie śladów: skasowane logi, zresetowane urządzenia komunikacyjne.

Składniki kosztu 6 godzin przestoju (kalkulacja przykładowa)

Składniki kosztu 6 godzin przestoju (kalkulacja przykładowa)Wykres słupkowy poziomy: 54 tys. zł utraconej sprzedaży energii, 25,9 tys. zł ciepła z rezerwy, 9,1 tys. zł pracy zespołu, 30 tys. zł analizy powłamaniowej.0204060tys. złUtracona sprzedaż energiiUtracona sprzedaż energii: 54 tys. zł54Dodatkowy koszt ciepła zrezerwyDodatkowy koszt ciepła z rezerwy: 25,9 tys. zł25,9Praca zespołu przyprzywracaniuPraca zespołu przy przywracaniu: 9,1 tys. zł9,1Analiza powłamaniowa iodtworzenieAnaliza powłamaniowa i odtworzenie: 30 tys. zł30
Źródło: Kalkulacja przykładowa na założeniach z sekcji o koszcie przestoju

Dlaczego ten scenariusz jest powtarzalny

Żaden z elementów tego łańcucha nie wymagał zaawansowanej podatności typu zero-day. Domyślne hasło, usługa dostępna zdalnie, sieć komórkowa traktowana jak łącze wewnętrzne i brak monitoringu zmian trybu pracy sterowników to cechy, które CERT Polska opisuje także w innych incydentach z 2025 r. W tym samym raporcie (s. 83–84) CERT wskazuje, że protokół VNC jest najczęściej używany przez małe elektrownie wodne, oczyszczalnie, systemy BMS i HVAC, a hasła w rodzaju 111111 czy 12345678 wciąż pozwalają wejść do paneli.

Dla ciepłowni średniej wielkości wniosek jest niewygodny: skala zakładu nie chroni, bo napastnik szuka najsłabszego ogniwa w łańcuchu, a nie największego celu. Mała elektrociepłownia ma te same typy sterowników i te same drogi zdalnego dostępu co duża, a rzadziej ma dedykowany zespół OT, segmentację sieci i całodobowy monitoring.

Kalkulacja przykładowa: ile kosztuje 6 godzin przestoju

Publiczne źródła nie podają kosztu tego zdarzenia, więc poniżej prezentujemy kalkulację przykładową dla hipotetycznego zakładu o podobnej skali. Założenia są jawne i można je podstawić własnymi danymi: przestój kogeneracji trwa 6 godzin, moc elektryczna to 20 MW, cena energii 450 zł/MWh, moc cieplna 60 MW (216 GJ/h), a ciepło w tym czasie pokrywają kotły rezerwowe z dodatkowym kosztem paliwa 20 zł/GJ. Do tego 12 osób pracuje przy przywracaniu 8 godzin po 95 zł/h, a analiza powłamaniowa i odtworzenie konfiguracji sterowników kosztują 30 tys. zł.

Wynik to około 119 tys. zł bezpośrednich kosztów jednego krótkiego przestoju: 54 tys. zł utraconej sprzedaży energii elektrycznej, 25,9 tys. zł dodatkowego kosztu ciepła z rezerwy, 9,1 tys. zł pracy zespołu i 30 tys. zł analizy. Nie ma tu kar, kosztów reputacji ani ewentualnych odszkodowań dla odbiorców, a przy dłuższej awarii w mrozie rośnie ryzyko kosztów zewnętrznych, których żadna kalkulacja zakładu nie obejmie. Dla porównania, kara z art. 34 NIS2 dla podmiotu kluczowego sięga 10 mln EUR lub 2% obrotu, ale w Polsce większość kar będzie mogła być nakładana najwcześniej od 3 kwietnia 2028 r.

Wnioski dla ciepłowni i elektrowni

Z opisanego przebiegu wynika kilka zadań, które mieszczą się w środkach z art. 21 dyrektywy NIS2 i w normach serii ISA/IEC 62443: zarządzanie aktywami, kontrola dostępu, segmentacja, monitoring i obsługa incydentów. Szczegółowe zalecenia znajdziesz w osobnym materiale, a tu zebrano to, co dotyczy tego jednego przypadku.

  • Zinwentaryzuj każde łącze zdalne do OT, także prywatne APN i modemy komórkowe, i przypisz mu właściciela.
  • Zmień wszystkie domyślne dane logowania i wyłącz SSH oraz VNC tam, gdzie nie są potrzebne.
  • Filtruj ruch z APN tak jak z internetu: dopuszczaj tylko wskazane adresy i porty do wskazanych sterowników.
  • Zablokuj zmianę trybu pracy PLC przełącznikiem sprzętowym lub hasłem i alarmuj o każdej zmianie na RUN lub STOP.
  • Wysyłaj logi poza sterowniki i urządzenia komunikacyjne, żeby ich skasowanie nie kasowało dowodów.
  • Przećwicz ręczne przywrócenie pracy turbiny i uzdatniania wody oraz sprawdź, kto i w jakim czasie zgłosi incydent.

Zgłoszenie: zegar 24 i 72 godzin

Po wejściu w życie nowelizacji ustawy o KSC (Dz.U. 2026 poz. 252, obowiązuje od 3 kwietnia 2026 r.) incydent poważny zgłasza się przez system S46 do właściwego CSIRT: wczesne ostrzeżenie niezwłocznie, nie później niż w ciągu 24 godzin od wykrycia, zgłoszenie incydentu w ciągu 72 godzin, a sprawozdanie końcowe w ciągu miesiąca. Zdarzenie z grudnia 2025 r. jest dobrym ćwiczeniem: kto w zakładzie rozpoznaje, że zmiana trybu PLC to incydent, i kto ma uprawnienia do wysłania pierwszego zgłoszenia o piątej rano w święta?

InnerWeb jest producentem oprogramowania do zezwoleń na pracę i lokalizacji pracowników, a nie do monitoringu sieci OT, więc nie zastępuje rozwiązań klasy SOC. W systemach, które obsługują prace na obiekcie, ma natomiast znaczenie to, że instancja działa w izolacji na serwerze zakładu, wymaga uwierzytelniania wieloskładnikowego i zapisuje ślad audytowy zmian. Wspiera to spełnienie wymogów kontroli dostępu i dostarcza dowodu do audytu.

Kalkulacja przykładowa

Koszt 6 godzin przestoju kogeneracji

Założenia
ParametrWartość
Czas przestoju6 godzin
Moc elektryczna20 MW
Cena energii elektrycznej450 zł/MWh
Moc cieplna pokrywana z rezerwy60 (216 GJ/h) MW
Dodatkowy koszt paliwa kotłów rezerwowych20 zł/GJ
Zespół przywracający pracę12 osób x 8 h x 95 zł/h
Analiza powłamaniowa i odtworzenie konfiguracji30 000 zł

Wynik: 54 000 zł (energia) + 25 920 zł (ciepło z rezerwy) + 9 120 zł (zespół) + 30 000 zł (analiza) = około 119 040 zł kosztów bezpośrednich.

Uwaga: Kalkulacja przykładowa dla hipotetycznego zakładu. Nie obejmuje kar, odszkodowań ani kosztów reputacji. Podstaw własne dane.

Materiał wideo

Często zadawane pytania

Czy w tym zdarzeniu ucierpieli odbiorcy ciepła?

Według publicznych opisów raportu CERT Polska nie. Przerwa w kogeneracji była krótka, personel szybko przywrócił pracę, a zdarzenie nie miało wpływu na ludność.

Dlaczego prywatny APN nie jest bezpiecznym łączem?

Prywatny APN izoluje ruch od otwartego internetu, ale nie od innych klientów i systemów operatora ani od przejętego urządzenia w samej sieci. Ruch z APN do OT powinien być filtrowany tak samo jak ruch zewnętrzny.

Czy mała ciepłownia podlega NIS2?

To zależy od wielkości podmiotu i sektora. Średnie i duże podmioty z sektora energii należą do sektorów kluczowych, ale ocenę trzeba przeprowadzić samodzielnie i złożyć wniosek o wpis, jeśli przesłanki są spełnione.

Jakie są pierwsze trzy kroki po takim wykryciu?

Odizolować zdalne łącza do OT, zabezpieczyć kopie logów i konfiguracji sterowników poza zaatakowanymi urządzeniami oraz uruchomić procedurę zgłoszenia: wczesne ostrzeżenie w ciągu 24 godzin.

Źródła

Porozmawiajmy o bezpieczeństwie prac na Twoim obiekcie

Pokażemy, jak izolowana instancja InnerWeb z MFA i śladem audytowym wspiera dowody do audytu NIS2 w obszarze zezwoleń na prace i obecności ludzi. Umów rozmowę z zespołem InnerWeb.

Porozmawiajmy