Co wiemy z publicznych danych
Opis opiera się na komunikatach administracji i prasy branżowej z 2025 r. i ma charakter rodzajowy: nie wskazuje miejscowości ani zakładu. Znane fakty są następujące: po zmianie nastaw pomp na stacji uzdatniania wody dostawy ustały na ok. 6 godzin, a ok. 2,5 tys. mieszkańców straciło dostęp do wody z sieci. W kolejnych tygodniach ABW poinformowała o 5 stacjach, w których stwierdzono naruszone zabezpieczenia.
Z danych o ekspozycji OT w Polsce wynika, że scenariusz nie wymagał zaawansowanych technik: w 2025 r. w internecie widoczne były 8 367 unikalnych hostów OT (raport roczny CERT Polska). Typowe wektory to prywatny APN traktowany jako sieć zaufana, domyślne hasła VNC i HMI oraz brak segmentacji. Zmiana nastaw pompy z panelu HMI dostępnego zdalnie jest dla atakującego prosta, a skutek dla mieszkańców natychmiastowy.
Zakład w przypadku: pseudonim i skala
Dla przejrzystości przypadku przyjmijmy zakład wodociągowy średniej wielkości obsługujący kilkanaście stacji w jednej gminie, ok. 20 tys. mieszkańców. Zakład jest podmiotem kluczowym według ustawy o KSC, a część stacji pracuje bez stałej obsługi, nadzorowana zdalnie z nastawni centralnej. Dostęp zdalny dla serwisantów odbywa się przez modem komórkowy z prywatnym APN.
W przypadku modelowym atak zaczyna się nie od szyfrowania, ale od uzyskania dostępu do panelu HMI przez słabe hasło. Napastnik zmienia progi pracy pomp, wyłącza alarmy i blokuje zdalne sterowanie. Dyspozytor widzi spadek ciśnienia i dzwoni do obsługi terenowej.
Koszt wody awaryjnej cysterną przy różnych czasach przerwy
Przebieg godzina po godzinie
Przebieg modelowy pokazuje, gdzie ucieka czas i co daje plan B na papierze.
- Godzina 0: spadek ciśnienia w sieci, alarm dyspozytora, pierwsza decyzja: awaria czy atak.
- Godzina 1: wyjazd obsługi terenowej na stację, przełączenie pomp na sterowanie lokalne.
- Godzina 2–3: odcięcie dostępu zdalnego, zmiana haseł do HMI, powiadomienie pełnomocnika NIS2 i zarządu.
- Godzina 4: prowadzenie stacji ręcznie wg instrukcji papierowych, odczyty co 30 minut zapisywane na formularzach.
- Godzina 6: przywrócenie dostaw po odtworzeniu nastaw z dokumentacji.
- Do 24 godzin: wczesne ostrzeżenie dla właściwego CSIRT, jeśli incydent uznano za poważny; do 72 godzin zgłoszenie (nowelizacja ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa, Dz.U. 2026 poz. 252).
Praca ręczna jako plan B
Stacja bez automatyki da się prowadzić ręcznie, ale tylko wtedy, gdy ktoś to wcześniej opisał. Plan B składa się z czterech elementów: schematu technologicznego z zaznaczonymi zaworami i pompami, tabeli bezpiecznych nastaw i zakresów, formularzy odczytów oraz listy osób uprawnionych do obsługi stacji. Dokumenty muszą leżeć na stacji lub w samochodzie obsługi, a nie na serwerze, który może paść razem z automatyką.
Wartość procedur papierowych sprawdza się w pierwszych sześciu godzinach: obsługa terenowa wie, jakie ciśnienie ma utrzymywać, kiedy dozować środki uzdatniania i kiedy wezwać dyspozytora. Formularze odczytów po powrocie do systemu pozwalają zsynchronizować dane i zamknąć incydent z dowodem do audytu.
Kalkulacja przykładowa: co daje plan B
Kalkulacja przykładowa na założeniach: stacja zasila 2 500 mieszkańców, przerwa trwa 6 godzin bez planu B, a z planem B skraca się do 3 godzin dzięki szybkiemu przejściu na sterowanie lokalne i pracę ręczną. Zakładamy, że dostawa wody awaryjnej cysterną kosztuje ok. 150 zł za 1 m³, a zapotrzebowanie awaryjne to 15 l na mieszkańca na dobę.
Zapotrzebowanie przy 2 500 mieszkańcach to 37,5 m³ na dobę, czyli ok. 9,4 m³ na 6 godzin. Koszt wody awaryjnej wynosi ok. 1 400 zł przy 6 godzinach przerwy i ok. 700 zł przy 3 godzinach. Różnica kosztów bezpośrednich jest niewielka. Największa wartość planu B leży poza kalkulacją: kontakt z mieszkańcami, ryzyko sanitarne i reputacja zakładu.
Wnioski dla zakładu wodociągowego
Pierwsze: wyłącz lub ogranicz dostęp zdalny do HMI, zmień domyślne hasła i sprawdź ekspozycję usług w internecie. Drugie: traktuj prywatny APN operatora jako sieć niezaufaną i segmentuj stacje. Trzecie: ćwicz pracę ręczną co najmniej raz w roku na jednej stacji i zapisuj czasy. Czwarte: zapewnij kopie nastaw i konfiguracji sterowników w formie offline.
Kalkulacja przykładowa: woda awaryjna podczas przerwy
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Mieszkańcy zasilani ze stacji | 2 500 osób |
| Zapotrzebowanie awaryjne | 15 l/os./dobę |
| Koszt wody awaryjnej | 150 zł/m³ |
| Czas przerwy bez planu B / z planem B | 6 / 3 h |
Wynik: Ok. 1 400 zł bez planu B i ok. 700 zł z planem B (kalkulacja przykładowa, koszty bezpośrednie wody awaryjnej).
Uwaga: Kalkulacja przykładowa na założeniach własnych; nie obejmuje kosztów reputacyjnych, sanitarnych ani obsługi zgłoszeń.
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy ten przypadek opisuje konkretną stację?
Nie. Fakty publiczne dotyczą skali zdarzenia w 2025 r., a pozostałe elementy to model rodzajowy. Strona nie wskazuje miejscowości ani zakładu.
Czy stacja bez automatyki może pracować ręcznie?
Tak, jeśli ma schemat, tabelę bezpiecznych nastaw i obsługę przeszkoloną w sterowaniu lokalnym. Bez opisu i ćwiczeń praca ręczna kończy się improwizacją.
Jakie terminy zgłoszeń obowiązują przy incydencie poważnym?
Wczesne ostrzeżenie niezwłocznie, nie później niż w ciągu 24 godzin od wykrycia, zgłoszenie w ciągu 72 godzin, sprawozdanie końcowe w ciągu miesiąca od zgłoszenia.
Źródła
Zbudujmy plan B dla stacji
Porozmawiaj z zespołem InnerWeb o pracy awaryjnej, dokumentach papierowych i dowodach do audytu dla zakładu wodociągowego.
Porozmawiajmy