InnerWeb
Przejdź do treści

Rekomendacje: scenariusze ćwiczeń cyberincydentu w środowisku OT

W 2025 r. ataki na energetykę i wodociągi w Polsce nie wymagały zaawansowanych exploitów: wystarczył słaby dostęp zdalny i brak segmentacji. Dobry scenariusz ćwiczenia cyberincydentu w OT odtwarza takie zdarzenie krok po kroku, mierzy czas decyzji i kończy się dowodem, że zgłoszenie 24 h i 72 h oraz plan ciągłości działają.

8 367
unikalnych hostów OT widocznych w internecie
24 h / 72 h
terminy wczesnego ostrzeżenia i powiadomienia o incydencie
3.04.2028
termin pierwszego audytu podmiotu kluczowego

Dla kogo są te rekomendacje

Rekomendacje kierujemy do pełnomocnika ds. NIS2, CISO, kierownika utrzymania ruchu i automatyki oraz dyrektora zakładu, który zatwierdza plany ćwiczeń. Zakładamy podmiot z infrastrukturą OT: sterowniki, HMI, zdalny dostęp dostawców, łączność przez prywatny APN operatora. Nie zakładamy dojrzałego zespołu reagowania; scenariusze da się uruchomić w godzinę z kilkoma osobami.

Podstawą jest wiedza z trzech źródeł: ekspozycja OT w Polsce według publicznych danych, harmonogram wynikający z nowelizacji ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa (Dz.U. 2026 poz. 252) oraz normy IEC 62443, ISO 27001 i ISO 22301 jako szkielet dowodów dla NIS2 i CER. Z każdego wyciągamy konkret, który da się zamienić w scenariusz.

Dlaczego ćwiczyć właśnie te wektory

Według zestawienia ekspozycji urządzeń OT w internecie, opisanego w materiałach branżowych, widocznych było 8 367 unikalnych hostów OT. Za realne wektory uznaje się prywatny APN, dostęp VNC oraz domyślne hasła na HMI. To nie są wyrafinowane techniki, tylko zaniedbania konfiguracyjne, więc ćwiczenie powinno sprawdzać zarówno technikę reakcji, jak i organizację: kto o czym decyduje i w jakiej kolejności.

Drugi powód to czas. Zgłoszenie incydentu istotnego ma ściśle określone terminy, a ich dotrzymanie zależy od przygotowanych szablonów i wskazanych osób. Harmonogram z nowelizacji ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa zakłada procedurę zgłaszania 24 h, 72 h i miesiąc oraz okno 2026–2028 jako czas budowy dowodów: obowiązki z rozdziału 3 do 3.04.2027, pierwszy audyt podmiotu kluczowego do 3.04.2028. Kary z art. 73 ust. 1–4, art. 73a–73c i art. 76b KSC można nałożyć po raz pierwszy po upływie 2 lat od wejścia ustawy w życie, czyli po 3.04.2028. To nie powód do zwłoki, tylko okno na zebranie dowodów z ćwiczeń.

Terminy zgłoszenia incydentu istotnego

Terminy zgłoszenia incydentu istotnegoWykres słupkowy poziomy: 24 godziny na wczesne ostrzeżenie, 72 godziny na powiadomienie, ok. 720 godzin na sprawozdanie końcowe.0200400600800godz.Wczesne ostrzeżenieWczesne ostrzeżenie: 24 godz.24Powiadomienie o incydenciePowiadomienie o incydencie: 72 godz.72Sprawozdanie końcowe (ok. 30dni)Sprawozdanie końcowe (ok. 30 dni): 720 godz.720
Źródło: i dyrektywa (UE) 2022/2555; miesiąc przeliczony na ok. 720 godzin

Siedem rekomendacji do scenariuszy

Poniższe zalecenia są uporządkowane od przygotowania do oceny. Każde ma uzasadnienie i sposób sprawdzenia, że zostało wykonane.

1. Zacznij od inwentaryzacji i mapy zależności OT

Scenariusz bez listy aktywów jest teatrem. Przed ćwiczeniem ustal, które sterowniki, stacje HMI i łącza zdalne obsługują procesy krytyczne i kto jest ich właścicielem. Dowód: lista aktywów z właścicielem i datą ostatniej weryfikacji, dołączona do scenariusza.

2. Odtwórz atak przez prywatny APN

Prywatny APN operatora traktuj jako sieć niezaufaną. Scenariusz: ktoś z innego klienta APN widzi urządzenie administracyjne zakładu, a na urządzeniu działają SSH i Telnet. Oceniasz, czy zespół wie, kto może wyłączyć usługi, w jakim trybie i z jakim zatwierdzeniem. Dowód: protokół z decyzji oraz zapis zmiany konfiguracji.

3. Sprawdź VNC i domyślne hasła na HMI

Wstrzyknij informację, że stacja HMI odpowiada na VNC z domyślnym hasłem. Pytania do zespołu: czy ekspozycja zostanie sprawdzona w moje.cert.pl, kto zmienia hasła i jak to się rejestruje bez zatrzymania procesu. Dowód: wynik sprawdzenia ekspozycji oraz rejestr zmian poświadczeń.

4. Rozdziel poświadczenia i zarejestruj dostęp zewnętrzny

Osobne poświadczenia dla administracji IT, inżynierii OT i wsparcia dostawców ograniczają skutek przejęcia jednego konta. W scenariuszu dostawca prosi o zdalne wejście w nocy: sprawdzasz, czy istnieje rejestr dostępu zewnętrznego i podwykonawców do stref OT oraz kto zatwierdza wejście. Dowód: wpis w rejestrze z czasem i osobą zatwierdzającą.

5. Przećwicz zgłoszenie 24 h i 72 h z zegarem

Zegar startuje od wykrycia incydentu. W ćwiczeniu przygotuj szablony: wczesne ostrzeżenie w ciągu 24 godzin, powiadomienie o incydencie w ciągu 72 godzin i sprawozdanie końcowe w ciągu miesiąca. Wynikiem jest nie sam szablon, tylko czas wypełnienia i lista brakujących informacji. Dowód: wypełniony szablon z godziną wysłania i listą luk.

6. Połącz kontrolę dostępu fizycznego z logicznym

W scenariuszu dodaj wstrzyknięcie: logowanie na stację w strefie krytycznej o godzinie, w której nikt nie powinien być w strefie. Odpowiedź wymaga dowodu, kto i kiedy fizycznie był w strefie. Rejestr wejść i lokalizacja osób pozwalają zestawić zdarzenie logiczne z fizycznym, co skraca ustalenie, czy to atak, czy awaria.

7. Zamknij ćwiczenie testem ciągłości wg ISO 22301

ISO 22301 jest ramą dla ciągłości działania, więc scenariusz powinien dochodzić do pytania: co robimy, gdy system sterowania nie jest dostępny. Sprawdź tryb ręczny, kontakt do dostawców i kolejność przywracania usług. Certyfikat nie oznacza zgodności z NIS2; norma służy jako rama dowodowa do audytu.

Jak dobrać kolejność scenariuszy w roku

Kolejność ma znaczenie, bo ćwiczenia zależą od poprzednich. W pierwszym kwartale uruchamiamy scenariusz sztabowy bez dotykania systemów (decyzje, zgłoszenia, szablony). W drugim dokładamy test techniczny na kopii lub w oknie serwisowym (zmiana haseł, wyłączenie usług). W trzecim łączymy oba i angażujemy dostawców. Czwarty kwartał to ocena, aktualizacja planu i zatwierdzenie harmonogramu na kolejny rok.

Przykładowo zakład z jednym ćwiczeniem sztabowym i jednym technicznym rocznie spełnia podstawę do dowodów, ale nie buduje pamięci mięśniowej. Dwa ćwiczenia sztabowe i dwa techniczne w odstępach co kwartał dają kilka punktów danych do wykresu czasu reakcji i pozwalają pokazać audytorowi trend.

Najczęstsze błędy w scenariuszach

Zbyt ogólny scenariusz: „atak ransomware” bez wskazania, które systemy i jakie łącza są zaangażowane, nie pozwala ocenić czasu reakcji. Kolejny błąd to brak osoby oceniającej: uczestnicy sami oceniają, że poszło dobrze. Trzeci błąd to koniec ćwiczenia bez raportu, więc wnioski przepadają. Czwarty to pomijanie dostawców, mimo że ich dostęp zdalny jest jednym z głównych wektorów.

  • Scenariusz z nazwanymi systemami, łączami i godziną zdarzenia.
  • Osoba oceniająca spoza zespołu reagowania, z arkuszem czasów.
  • Raport z listą działań, osobą odpowiedzialną i terminem.
  • Udział dostawców zdalnych lub symulacja ich roli.

Materiał wideo

Często zadawane pytania

Jak często ćwiczyć scenariusz cyberincydentu w OT?

Przynajmniej raz w roku w formule sztabowej i raz w formule technicznej. Częstotliwość zależy od analizy ryzyka i zmian w infrastrukturze, więc po dużej zmianie warto ćwiczyć wcześniej.

Czy ćwiczenie techniczne może zatrzymać produkcję?

Nie powinno. Testy na urządzeniach produkcyjnych planuje się w oknach serwisowych lub na kopiach, a decyzje o zmianach konfiguracji ćwiczy się w formule sztabowej.

Czy ISO 22301 wystarczy dla NIS2?

Nie. Certyfikat nie oznacza zgodności z NIS2. Norma jest ramą dowodową dla ciągłości, a OT wymaga dodatkowo podejścia typu IEC 62443.

Kto powinien oceniać ćwiczenie?

Osoba spoza zespołu reagowania, z arkuszem czasów i kryteriów. Wnioski zatwierdza kierownictwo, a działania trafiają do rejestru z terminami.

Źródła

Zbuduj scenariusz na swoich systemach

Pomożemy zestawić dowody fizyczne i organizacyjne do scenariusza: kto był w strefie, kiedy i na jakiej podstawie. Umów rozmowę z InnerWeb.

Porozmawiajmy