Dla kogo są te rekomendacje
Rekomendacje są przeznaczone dla dyrektorów zakładów, działów zakupów, IT i OT oraz pełnomocników NIS2, którzy przygotowują zapytanie ofertowe lub opis przedmiotu zamówienia na system z komponentem AI: asystenta do zgłoszeń, analitykę zdarzeń, wsparcie dyspozytora, analizę danych o zezwoleniach. Dotyczą zarówno modeli uruchamianych u klienta, jak i usług chmurowych.
Zasada przewodnia: zakład nie kupuje „sztucznej inteligencji”, tylko funkcję w procesie z nazwanym właścicielem, jasną granicą decyzji i dowodami do audytu. Poniższe zalecenia porządkują to w kolejności, w jakiej zwykle powstaje dokument zamówienia.
Zalecenie 1 i 2: klasyfikacja i podział ról w AI Act
Zalecenie 1: wymagaj od dostawcy pisemnej klasyfikacji oferowanego systemu wg ryzyka oraz uzasadnienia. AI Act wskazuje jako wysokie ryzyko m.in. komponenty bezpieczeństwa w zarządzaniu infrastrukturą krytyczną (energia, woda, transport, ruch drogowy, dostawa mediów). Zakład powinien znać klasyfikację dostawcy i zrobić własną; rozbieżność jest sygnałem do wyjaśnienia przed podpisem.
Zalecenie 2: zapisz rozdzielenie obowiązków dostawcy i użytkownika (podmiotu stosującego). Poniżej zestawienie na podstawie rozporządzenia (UE) 2024/1689 (AI Act) oraz Digital Omnibus on AI w formie praktycznej.
Obowiązki dostawcy systemu wysokiego ryzyka
Do dostawcy należą: system zarządzania ryzykiem, jakość danych, dokumentacja techniczna, rejestrowanie zdarzeń, mechanizmy nadzoru człowieka, dokładność, odporność i cyberbezpieczeństwo oraz ocena zgodności. W OPZ warto wymagać wskazania, które z tych elementów dostawca udokumentował i w jakiej formie je udostępni.
Obowiązki zakładu jako użytkownika
Zakład odpowiada za stosowanie zgodnie z instrukcją, nadzór człowieka przez przeszkolone osoby, monitorowanie działania, przechowywanie logów i poinformowanie pracowników przed wdrożeniem. Obowiązek kompetencji z art. 4 obowiązuje od 2.02.2025 niezależnie od klasy systemu. Umowa powinna przewidywać szkolenie osób obsługujących system oraz materiały do własnego szkolenia zakładu.
Górne limity kar z art. 99 AI Act
Zalecenie 3: terminy i zmienność przepisów
Zgodnie z kartą regulacyjną stosowanie wymogów dla systemów wysokiego ryzyka z załącznika III ma przesunąć się na 2.12.2027, a dla produktów z załącznika I na 2.08.2028, w oparciu o Digital Omnibus on AI. Publikacja omnibusu w Dzienniku Urzędowym UE nie została potwierdzona w sprawdzonych źródłach, dlatego zakład nie powinien opierać harmonogramu zakupu wyłącznie na przesuniętych datach.
Zapis w umowie: dostawca zobowiązuje się dostosować system i dokumentację do obowiązujących przepisów bez dodatkowej opłaty, jeżeli zmiana wynika ze zmiany wymogów prawa w okresie umowy, a zakres prac zostaje uzgodniony w ustalonym terminie. Taki zapis wspiera spełnienie wymogu bez konieczności renegocjacji przy każdej zmianie.
Zalecenie 4: SLA z obniżeniem wynagrodzenia zamiast kar umownych
Dla systemu, który ma działać w procesie bezpieczeństwa, SLA powinno być mierzalne i bezpieczne dla obu stron. Jednym z praktykowanych modeli jest podział zdarzeń na trzy typy: awaria strategiczna (reakcja 12 godzin, naprawa 8 godzin od podjęcia obsługi), awaria utrudniająca pracę (reakcja następnego dnia roboczego, naprawa w 1 dzień roboczy) oraz wsparcie i prace planowe (do 7 dni). Dostępność 99,5% w miesiącu kalendarzowym dla części serwerowej.
Zamiast kar umownych działa automatyczne obniżenie wynagrodzenia: 1% za każdą godzinę przekroczenia przy awarii typu A, na podstawie zestawienia z systemu zgłoszeń. Zakład nie musi dowodzić szkody ani wzywać wykonawcy. Zwróć uwagę na godziny świadczenia usług (w tym modelu poniedziałek–piątek 08:00–16:00) i porównaj je z pracą zmianową zakładu; ewentualne rozszerzenie wymaga osobnego zapisu.
- wymagaj definicji każdego typu zdarzenia i sposobu pomiaru czasu
- ustal, że dostępność dotyczy części serwerowej, a nie sieci zakładu
- ogranicz okna serwisowe i zapowiedzi (np. do 5 godzin miesięcznie z zapowiedzią minimum 5 dni roboczych)
- sprawdź, czy zgłoszenia są w abonamencie, czy rozliczane godzinowo
Obniżenie wynagrodzenia miesięcznego przy awarii typu A
Zalecenie 5 i 6: lokalizacja danych i dostęp zdalny
Zalecenie 5: w OPZ wskaż jednoznacznie wymaganie, gdzie działa model i gdzie są przechowywane dane wejściowe, zapytania i logi: serwer zakładu, dedykowana instancja dostawcy czy usługa współdzielona. Dla infrastruktury krytycznej i podmiotów NIS2 sama lokalizacja nie rozstrzyga o zgodności, ale ogranicza liczbę podmiotów w łańcuchu dostaw, które zakład musi ocenić.
Zalecenie 6: opisz dostęp zdalny dostawcy do środowiska zakładu. Wymagaj uwierzytelniania wieloskładnikowego, dostępu czasowego, zapisu sesji i zgody zakładu na każde wejście. Jeżeli model uruchamiany jest lokalnie, zapytaj o ruch wychodzący z hosta aplikacji i o to, jak system pracuje przy jego zablokowaniu.
Zalecenie 7 i 8: dowody do audytu i wyjście z umowy
Zalecenie 7: umowa powinna gwarantować dostęp do logów zdarzeń systemu AI, wersji modelu i konfiguracji, a także dokumentacji technicznej w zakresie potrzebnym do kontroli. To jest dowód do audytu zarówno dla AI Act, jak i dla wymagań zarządzania ryzykiem w łańcuchu dostaw.
Zalecenie 8: zadbaj o wyjście. Zapis o zwrocie lub usunięciu danych, formacie eksportu, okresie przejściowym i dostępności kodu konfiguracji ogranicza uzależnienie od jednego dostawcy. Przy modelu lokalnym sprawdź, czy zakład może utrzymać system samodzielnie przez czas wyboru następcy.
Pytania kontrolne do oferenta
Przed wyborem warto zadać każdemu oferentowi te same pytania i zestawić odpowiedzi w tabeli.
- Jaka jest klasyfikacja systemu wg AI Act i kto ją uzasadnił?
- Jakie funkcje wykonuje system, a czego nie wykonuje (granica decyzji człowieka)?
- Gdzie działa model, gdzie są dane, logi i kopie zapasowe?
- Jak wygląda dostęp zdalny dostawcy i jakie ma zabezpieczenia?
- Jakie są czasy reakcji i naprawy oraz mechanizm obniżenia wynagrodzenia?
- Jak system pracuje przy zablokowanym ruchu wychodzącym?
- Jakie szkolenia dla osób obsługujących wchodzą w zakres?
Kalkulacja przykładowa obniżenia wynagrodzenia
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Zasada obniżenia | 1 % za godzinę przekroczenia |
| Przekroczenie czasu naprawy | 8 godzin |
Wynik: Wynagrodzenie za dany miesiąc zostaje pomniejszone o 8%.
Uwaga: Kalkulacja przykładowa; warunki wynikają z umowy, a nie z przepisów.
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy zakład jako użytkownik odpowiada za zgodność systemu z AI Act?
Odpowiada za własne obowiązki podmiotu stosującego: użycie zgodne z instrukcją, nadzór człowieka, logi, informowanie pracowników i kompetencje. Obowiązki dostawcy, jak ocena zgodności, pozostają po jego stronie.
Czy kary umowne są lepsze niż obniżenie wynagrodzenia?
Obniżenie działa automatycznie i bez dowodzenia szkody, więc zwykle jest szybsze w egzekwowaniu. Kary umowne mogą być dodatkiem, jeśli zakład ma uzasadnienie.
Czy model na serwerze zakładu zawsze jest bezpieczniejszy?
Nie zawsze. Zmniejsza liczbę podmiotów w łańcuchu dostaw i zostawia dane w sieci zakładu, ale przenosi na zakład aktualizacje, kopie i monitoring.
Jak uwzględnić zmiany terminów AI Act w umowie?
Zapisać obowiązek dostosowania systemu do obowiązujących przepisów w okresie umowy i tryb uzgodnienia zakresu prac, zamiast wpisywać konkretne daty z projektów zmian.
Źródła
Przygotujmy zapisy OPZ razem
Pomagamy zespołom zakupów, IT i OT przełożyć powyższe zalecenia na konkretne zapisy. Skontaktuj się, aby omówić zakres.
Porozmawiajmy