Co wydarzyło się w 2025 roku
Według CERT Polska atakujący zalogowali się do urządzeń stacji uzdatniania wody i zmienili ustawienia pomp. Skutkiem było wyczerpanie zasobów w zbiorniku i przerwa w dostawie wody na około 6 godzin dla około 2,5 tys. mieszkańców gminy. Po odzyskaniu paneli sterowania przywrócono właściwe wartości.
W tym samym roku według doniesień opartych na raporcie ABW naruszono zabezpieczenia pięciu stacji uzdatniania wody, z dostępem do systemów ICS i możliwością zmiany parametrów technicznych, bez potwierdzonych przerw w źródle. To obraz sektora: małe, rozproszone obiekty z niewielkim zespołem utrzymania i zdalnym dostępem jako jedyną praktyczną formą nadzoru.
Przypadek rodzajowy: stacja w gminie średniej wielkości
Opisujemy zakład wodociągowy (podmiot ważny lub kluczowy w rozumieniu NIS2, zależnie od wielkości), z kilkoma stacjami uzdatniania i przepompowniami. Każda stacja ma sterownik PLC, panel HMI i modem do łączności z centralą. Sieć jest płaska: panele HMI, sterowniki i laptop serwisanta widzą się wzajemnie, a dostęp zdalny wchodzi przez ogólnodostępny router.
W takiej architekturze zmiana nastaw pomp wymaga od atakującego jednego kroku: zalogowania do panelu lub sterownika. Nie ma zapory, nie ma strefy pośredniej, nie ma rozdzielenia nadzoru od sterowania, więc przejęcie jednego urządzenia daje dostęp do wszystkiego.
Struktura bezpośredniego kosztu przerwy (kalkulacja przykładowa)
Cztery zmiany segmentacji
Zmiany odpowiadają wymaganiom z serii IEC 62443-3-2 i 3-3 i nie wymagają wymiany sterowników.
1. Strefy i zapora na stacji
Na każdej stacji wydziel strefę sterowania (PLC, napędy) od strefy nadzoru (HMI) i od łączności z centralą. Zapora przemysłowa między strefami przepuszcza tylko niezbędne protokoły i adresy.
2. Zdalny dostęp przez host pośredniczący
Serwisant łączy się z centralą, a stamtąd przez host pośredniczący z uwierzytelnianiem wieloskładnikowym i zapisem sesji. Bezpośredni dostęp z internetu do paneli i sterowników zostaje zamknięty.
3. Zmiana haseł domyślnych i wyłączenie zbędnych usług
W sterownikach i panelach wyłącza się nieużywane usługi, a konta domyślne zastępuje się indywidualnymi. To najtańsza i często najskuteczniejsza zmiana.
4. Limity nastaw i alarm odchyłek
Po stronie sterowania zakład ustawia dopuszczalne zakresy nastaw pomp i alarm przy zmianie poza zakres. Nawet gdy atakujący wejdzie do panelu, dyspozytor dostanie sygnał, zanim zbiornik się opróżni.
Kalkulacja przykładowa kosztu przerwy
Poniższa kalkulacja przykładowa pokazuje rząd wielkości bezpośrednich kosztów 6-godzinnej przerwy. Nie obejmuje kar, odszkodowań ani utraconych przychodów, a jej założenia są umowne.
Przy założeniach: 10 punktów poboru wody z cystern, 6 godzin, 150 zł/h na cysternę z obsługą; 8 osób dodatkowego personelu przez 8 godzin po 80 zł/h; 2 000 zł na komunikację i obsługę zgłoszeń; 12 000 zł na analizę po incydencie i serwis, bezpośredni koszt wynosi ok. 28 tys. zł. Koszt segmentacji jednej stacji jest zwykle wyższy niż taka kwota, ale chroni przed zdarzeniem o poważniejszych skutkach, w tym karami z ustawy o KSC (do 7 mln EUR lub 1,4% przychodów dla podmiotu ważnego, art. 73 ust. 4).
Wnioski
Atak w tym przypadku nie wymagał luk w oprogramowaniu: wystarczył dostęp do urządzeń. Segmentacja i zdalny dostęp przez host pośredniczący zamykają tę drogę, a limity nastaw ograniczają skutki, gdy dostęp się jednak uda. Dowody z wdrożenia (diagram stref, tabela kanałów, konfiguracja bramy) są jednocześnie materiałem do audytu NIS2.
Bezpośredni koszt 6-godzinnej przerwy w stacji
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Punkty poboru z cystern | 10 szt. |
| Koszt cysterny z obsługą | 150 zł/h |
| Czas przerwy | 6 h |
| Dodatkowy personel | 8 osób x 8 h x 80 zł/h |
| Komunikacja i obsługa zgłoszeń | 2 000 zł |
| Analiza po incydencie i serwis | 12 000 zł |
Wynik: 9 000 + 5 120 + 2 000 + 12 000 = 28 120 zł, czyli ok. 28 tys. zł
Uwaga: Kalkulacja przykładowa na umownych założeniach; nie obejmuje kar, odszkodowań ani utraconych przychodów.
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy mała stacja uzdatniania podlega NIS2?
To zależy od wielkości i rodzaju podmiotu oraz wpisu do wykazu. Podmiot ocenia to sam i składa wniosek o wpis. Niezależnie od statusu środki segmentacji ograniczają ryzyko.
Czy segmentacja wymaga wymiany sterowników?
Zwykle nie. Zmiany dotyczą zapór, adresacji, zdalnego dostępu i konfiguracji istniejących urządzeń.
Co daje limit nastaw?
Alarm przy zmianie nastaw poza zakres daje dyspozytorowi czas na reakcję, zanim zasoby w zbiorniku zostaną wyczerpane.
Źródła
Zabezpiecz drogę do nastaw pomp
Przejdziemy z Twoim zespołem przez schemat sieci stacji i wskażemy zmiany, które odcinają drogę do sterowników. Umów rozmowę z InnerWeb.
Porozmawiajmy