Sytuacja wyjściowa
Przypadek jest rodzajowy i nie opisuje konkretnego zakładu. Bohaterem jest zakład chemiczny (rafinacja i petrochemia w grupie międzynarodowej), podmiot kluczowy NIS2, w którym utrzymanie ruchu obsługuje około 20 firm zewnętrznych. Instalacja pracuje w ruchu ciągłym, a sieć biurowa jest połączona z siecią OT przez jedną strefę pośrednią.
W poniedziałek o 5:40 dyżurny administrator zauważa, że serwery plików działu planowania nie odpowiadają. O 6:05 na stacjach roboczych pojawia się żądanie okupu, a w ciągu kwadransa szyfrowanie obejmuje kolejne serwery. Operatorzy na nastawni widzą, że wizualizacja procesu działa, ale część raportów zmianowych, zlecenia utrzymania ruchu i obieg zezwoleń na prace opierają się na systemach biurowych, które właśnie przestały działać.
Problem: dwa zegary i jedna instalacja
Pierwszy zegar to zegar cyberbezpieczeństwa. Od wykrycia incydentu poważnego biegnie 24 godziny na wczesne ostrzeżenie i 72 godziny na zgłoszenie przez system S46. Drugi zegar to zegar procesu: instalacja nie może stanąć nieplanowo bez ryzyka dla ludzi i środowiska, a jednocześnie nie może pracować bez nadzoru, jeśli system do zarządzania pracami niebezpiecznymi jest niedostępny.
Dochodzi trzeci wątek: na terenie przebywają firmy zewnętrzne, część z zaplanowanymi pracami pożarowo niebezpiecznymi i w przestrzeniach zamkniętych. Papierowe zezwolenia są w segregatorach, ale aktualny obraz otwartych prac istniał tylko w zaszyfrowanym systemie. Kto jest dziś na terenie i gdzie pracuje, wie tylko część kierowników.
Utracona marża w zależności od długości przestoju
Decyzja o izolacji OT
O 6:20 kierownik zmiany, pełnomocnik NIS2 i szef utrzymania ruchu spotykają się na nastawni. Decyzja dotyczy jednego pytania: czy odciąć strefę pośrednią między siecią biurową a OT. Argumenty za: brak dowodu, że szyfrowanie nie przejdzie dalej, a w sieci OT są stacje inżynierskie z systemem ogólnego przeznaczenia. Argumenty przeciw: odcięcie wyłącza raportowanie ruchu do biura i zdalny podgląd dla inżynierów procesu.
Zapada decyzja o izolacji z zapisem godziny, osoby i uzasadnienia. Instalacja przechodzi na lokalne sterowanie i ręczne zapisy w dzienniku zmianowym. Tak rozsądnie projektuje się systemy: sieć OT musi umieć pracować bez biura, nawet kosztem wygody. Przypomina o tym także CERT Polska w raporcie za 2025 r.: ataki na sektor energii i wodociągi nie wymagały wyrafinowanych exploitów, wystarczył słaby dostęp zdalny i brak segmentacji, a w internecie widocznych było 8 367 unikalnych hostów OT.
Nadzór BHP nad instalacją podczas incydentu
Gdy IT walczy z szyfrowaniem, służba BHP i bezpieczeństwa procesowego prowadzi własną listę kontrolną. Weryfikuje, czy wszystkie otwarte zezwolenia na prace zostały znalezione i potwierdzone na papierze, które prace pożarowe wstrzymać do czasu odzyskania obrazu sytuacji i kto jest odpowiedzialny za nadzór nad pracami w przestrzeniach zamkniętych. W praktyce decyzja brzmi: prace szczególnie niebezpieczne wstrzymane, prace rutynowe kontynuowane pod nadzorem kierowników.
W tym miejscu widać wartość niezależnego systemu uzupełniającego. W zakładzie, który ma osobną instancję InnerWeb na własnym serwerze, zezwolenia na pracę i prace szczególnie niebezpieczne żyją poza zaszyfrowaną siecią biurową. Można je wstrzymać, a lista osób na terenie jest dostępna jako wydruk listy ewakuacyjnej dla koordynatorów. To wspiera sprawność reagowania i dostarcza dowodu do audytu, nie zastępuje decyzji kierownika robót ani osoby dopuszczającej.
Szkodliwe oprogramowanie w Polsce w 2025 r.
Zgłoszenie i komunikacja
Do 24. godziny od wykrycia pełnomocnik NIS2 wysyła wczesne ostrzeżenie przez S46, a do 72. godziny zgłoszenie z oceną skutków. Równolegle powiadomienia trafiają do kierownika podmiotu, szefów zmian i firm zewnętrznych przez e-mail, SMS i telefon, a każde powiadomienie zostaje w rejestrze. Zespół odpowiedzialny za komunikację zbiera pytania pracowników w jednym kanale, żeby nie dublować informacji.
Sprawozdanie końcowe w ciągu miesiąca od zgłoszenia opisuje przyczynę źródłową i działania naprawcze. Dobrze sporządzone zawiera oś czasu z decyzją o izolacji, co ułatwia zarówno audyt cyberbezpieczeństwa podmiotu kluczowego, jak i wewnętrzną analizę po zdarzeniu.
Efekt i kalkulacja przykładowa
Przykładowa kalkulacja kosztu przestoju. Założenia: przychód instalacji 2,4 mln zł na dobę, marża brutto 15%, czyli 360 tys. zł utraconej marży na dobę przestoju. Zakład, który zdecydował o izolacji OT i utrzymał ruch, ponosi koszty odtworzenia sieci biurowej i dodatkowych godzin pracy zmian, ale nie traci marży. Zakład, który stoi dobę, trzy doby i pięć dób, traci odpowiednio 360 tys. zł, 1,08 mln zł i 1,8 mln zł samej marży, bez kosztów odtworzenia i kar. To są liczby przykładowe, ale proporcja jest uniwersalna: każda doba przestoju kosztuje więcej niż większość inwestycji w segmentację i zapasowy obieg zezwoleń.
W opisanym przypadku instalacja pracowała cały czas, a biuro wróciło do pracy po kilku dniach z kopii zapasowych. Największą korzyścią okazała się nie technika, lecz zapisana wcześniej ścieżka: kto decyduje o izolacji, kto liczy zegar zgłoszenia i jak wygląda lista prac na terenie.
Wnioski
Po pierwsze, istnieje scenariusz pracy OT bez biura i jest przećwiczony. Po drugie, zezwolenia i lista osób na terenie mają kopię poza siecią, której dotyczy atak. Po trzecie, decyzje o izolacji są zapisywane z godziną i osobą. Po czwarte, jedna ścieżka eskalacji łączy IT, ruch i BHP. Te elementy kosztują mniej niż jedna doba przestoju.
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy zawsze trzeba izolować sieć OT od biura?
Nie zawsze, ale decyzja powinna zapaść szybko i być zapisana. Kryterium to ryzyko przeniesienia ataku wobec kosztu utraty zdalnego podglądu i raportowania.
Co z pracami niebezpiecznymi podczas incydentu IT?
Prace pożarowe, w przestrzeniach zamkniętych i na wysokości wstrzymuje się do odtworzenia obrazu sytuacji. Decyduje kierownik ruchu i służba BHP, nie system.
Czy ten sam incydent zgłasza się dwa razy?
Do CSIRT idzie jedno zgłoszenie przez S46. Inne zgłoszenia, na przykład wewnętrzne czy do właściwych organów, wynikają z odrębnych przepisów i procedur zakładu.
Źródła
Zezwolenia i lista osób poza zaatakowaną siecią
Pokażemy na przykładzie, jak niezależny system uzupełniający utrzymuje obraz prac i osób na terenie, gdy sieć biurowa nie działa. Umów krótką rozmowę.
Porozmawiajmy