InnerWeb
Przejdź do treści

Atak ransomware w zakładzie chemicznym: sieć biurowa zaszyfrowana, instalacja pracuje

W 2025 r. CERT Polska odnotował 179 incydentów ransomware wśród 3 438 incydentów ze szkodliwym oprogramowaniem. Przypadek rodzajowy pokazuje, co dzieje się w zakładzie chemicznym będącym podmiotem kluczowym NIS2, gdy szyfrowanie obejmuje sieć biurową, a instalacja technologiczna musi pracować dalej pod nadzorem BHP.

179
incydentów ransomware w Polsce w 2025 r.
Źródło: CERT Polska, Raport roczny 2025
8 367
unikalnych hostów OT widocznych w internecie
Źródło: CERT Polska, Raport roczny 2025
360 tys. zł
utracona marża na dobę przestoju
Źródło: kalkulacja przykładowa

Sytuacja wyjściowa

Przypadek jest rodzajowy i nie opisuje konkretnego zakładu. Bohaterem jest zakład chemiczny (rafinacja i petrochemia w grupie międzynarodowej), podmiot kluczowy NIS2, w którym utrzymanie ruchu obsługuje około 20 firm zewnętrznych. Instalacja pracuje w ruchu ciągłym, a sieć biurowa jest połączona z siecią OT przez jedną strefę pośrednią.

W poniedziałek o 5:40 dyżurny administrator zauważa, że serwery plików działu planowania nie odpowiadają. O 6:05 na stacjach roboczych pojawia się żądanie okupu, a w ciągu kwadransa szyfrowanie obejmuje kolejne serwery. Operatorzy na nastawni widzą, że wizualizacja procesu działa, ale część raportów zmianowych, zlecenia utrzymania ruchu i obieg zezwoleń na prace opierają się na systemach biurowych, które właśnie przestały działać.

Problem: dwa zegary i jedna instalacja

Pierwszy zegar to zegar cyberbezpieczeństwa. Od wykrycia incydentu poważnego biegnie 24 godziny na wczesne ostrzeżenie i 72 godziny na zgłoszenie przez system S46. Drugi zegar to zegar procesu: instalacja nie może stanąć nieplanowo bez ryzyka dla ludzi i środowiska, a jednocześnie nie może pracować bez nadzoru, jeśli system do zarządzania pracami niebezpiecznymi jest niedostępny.

Dochodzi trzeci wątek: na terenie przebywają firmy zewnętrzne, część z zaplanowanymi pracami pożarowo niebezpiecznymi i w przestrzeniach zamkniętych. Papierowe zezwolenia są w segregatorach, ale aktualny obraz otwartych prac istniał tylko w zaszyfrowanym systemie. Kto jest dziś na terenie i gdzie pracuje, wie tylko część kierowników.

Utracona marża w zależności od długości przestoju

Utracona marża w zależności od długości przestojuUtracona marża rośnie z 360 tys. zł po dobie do 1,8 mln zł po pięciu dobach0500100015002000tys. zł1 doba: 360 tys. zł3601 doba3 doby: 1080 tys. zł10803 doby5 dób: 1800 tys. zł18005 dób
Źródło: Kalkulacja przykładowa: 2,4 mln zł przychodu na dobę, marża brutto 15%

Decyzja o izolacji OT

O 6:20 kierownik zmiany, pełnomocnik NIS2 i szef utrzymania ruchu spotykają się na nastawni. Decyzja dotyczy jednego pytania: czy odciąć strefę pośrednią między siecią biurową a OT. Argumenty za: brak dowodu, że szyfrowanie nie przejdzie dalej, a w sieci OT są stacje inżynierskie z systemem ogólnego przeznaczenia. Argumenty przeciw: odcięcie wyłącza raportowanie ruchu do biura i zdalny podgląd dla inżynierów procesu.

Zapada decyzja o izolacji z zapisem godziny, osoby i uzasadnienia. Instalacja przechodzi na lokalne sterowanie i ręczne zapisy w dzienniku zmianowym. Tak rozsądnie projektuje się systemy: sieć OT musi umieć pracować bez biura, nawet kosztem wygody. Przypomina o tym także CERT Polska w raporcie za 2025 r.: ataki na sektor energii i wodociągi nie wymagały wyrafinowanych exploitów, wystarczył słaby dostęp zdalny i brak segmentacji, a w internecie widocznych było 8 367 unikalnych hostów OT.

Nadzór BHP nad instalacją podczas incydentu

Gdy IT walczy z szyfrowaniem, służba BHP i bezpieczeństwa procesowego prowadzi własną listę kontrolną. Weryfikuje, czy wszystkie otwarte zezwolenia na prace zostały znalezione i potwierdzone na papierze, które prace pożarowe wstrzymać do czasu odzyskania obrazu sytuacji i kto jest odpowiedzialny za nadzór nad pracami w przestrzeniach zamkniętych. W praktyce decyzja brzmi: prace szczególnie niebezpieczne wstrzymane, prace rutynowe kontynuowane pod nadzorem kierowników.

W tym miejscu widać wartość niezależnego systemu uzupełniającego. W zakładzie, który ma osobną instancję InnerWeb na własnym serwerze, zezwolenia na pracę i prace szczególnie niebezpieczne żyją poza zaszyfrowaną siecią biurową. Można je wstrzymać, a lista osób na terenie jest dostępna jako wydruk listy ewakuacyjnej dla koordynatorów. To wspiera sprawność reagowania i dostarcza dowodu do audytu, nie zastępuje decyzji kierownika robót ani osoby dopuszczającej.

Szkodliwe oprogramowanie w Polsce w 2025 r.

Szkodliwe oprogramowanie w Polsce w 2025 r.Z 3 438 incydentów ze szkodliwym oprogramowaniem 179 to ransomwareRansomware: 179 incydentów (5,2%)Pozostałe szkodliwe oprogramowanie: 3259 incydentów (94,8%)3438incydentówRansomware179 incydentów (5,2%)Pozostałe szkodliwe oprogramowanie3259 incydentów (94,8%)
Źródło: CERT Polska, Raport roczny 2025: 3 438 incydentów, w tym 179 ransomware

Zgłoszenie i komunikacja

Do 24. godziny od wykrycia pełnomocnik NIS2 wysyła wczesne ostrzeżenie przez S46, a do 72. godziny zgłoszenie z oceną skutków. Równolegle powiadomienia trafiają do kierownika podmiotu, szefów zmian i firm zewnętrznych przez e-mail, SMS i telefon, a każde powiadomienie zostaje w rejestrze. Zespół odpowiedzialny za komunikację zbiera pytania pracowników w jednym kanale, żeby nie dublować informacji.

Sprawozdanie końcowe w ciągu miesiąca od zgłoszenia opisuje przyczynę źródłową i działania naprawcze. Dobrze sporządzone zawiera oś czasu z decyzją o izolacji, co ułatwia zarówno audyt cyberbezpieczeństwa podmiotu kluczowego, jak i wewnętrzną analizę po zdarzeniu.

Efekt i kalkulacja przykładowa

Przykładowa kalkulacja kosztu przestoju. Założenia: przychód instalacji 2,4 mln zł na dobę, marża brutto 15%, czyli 360 tys. zł utraconej marży na dobę przestoju. Zakład, który zdecydował o izolacji OT i utrzymał ruch, ponosi koszty odtworzenia sieci biurowej i dodatkowych godzin pracy zmian, ale nie traci marży. Zakład, który stoi dobę, trzy doby i pięć dób, traci odpowiednio 360 tys. zł, 1,08 mln zł i 1,8 mln zł samej marży, bez kosztów odtworzenia i kar. To są liczby przykładowe, ale proporcja jest uniwersalna: każda doba przestoju kosztuje więcej niż większość inwestycji w segmentację i zapasowy obieg zezwoleń.

W opisanym przypadku instalacja pracowała cały czas, a biuro wróciło do pracy po kilku dniach z kopii zapasowych. Największą korzyścią okazała się nie technika, lecz zapisana wcześniej ścieżka: kto decyduje o izolacji, kto liczy zegar zgłoszenia i jak wygląda lista prac na terenie.

Wnioski

Po pierwsze, istnieje scenariusz pracy OT bez biura i jest przećwiczony. Po drugie, zezwolenia i lista osób na terenie mają kopię poza siecią, której dotyczy atak. Po trzecie, decyzje o izolacji są zapisywane z godziną i osobą. Po czwarte, jedna ścieżka eskalacji łączy IT, ruch i BHP. Te elementy kosztują mniej niż jedna doba przestoju.

Materiał wideo

Często zadawane pytania

Czy zawsze trzeba izolować sieć OT od biura?

Nie zawsze, ale decyzja powinna zapaść szybko i być zapisana. Kryterium to ryzyko przeniesienia ataku wobec kosztu utraty zdalnego podglądu i raportowania.

Co z pracami niebezpiecznymi podczas incydentu IT?

Prace pożarowe, w przestrzeniach zamkniętych i na wysokości wstrzymuje się do odtworzenia obrazu sytuacji. Decyduje kierownik ruchu i służba BHP, nie system.

Czy ten sam incydent zgłasza się dwa razy?

Do CSIRT idzie jedno zgłoszenie przez S46. Inne zgłoszenia, na przykład wewnętrzne czy do właściwych organów, wynikają z odrębnych przepisów i procedur zakładu.

Źródła

Zezwolenia i lista osób poza zaatakowaną siecią

Pokażemy na przykładzie, jak niezależny system uzupełniający utrzymuje obraz prac i osób na terenie, gdy sieć biurowa nie działa. Umów krótką rozmowę.

Porozmawiajmy