InnerWeb
Przejdź do treści

ATEX w zakładach Seveso: dobre praktyki powiązania DZPW

Na koniec 2022 r. w Polsce działało 479 zakładów dużego i zwiększonego ryzyka (CIOP), a każdy z nich prowadzi równolegle dwa porządki dokumentów: Seveso III i ATEX. Dokument zabezpieczenia przed wybuchem (DZPW) nie zastępuje raportu o bezpieczeństwie ani programu zapobiegania awariom, ale powinien być z nimi spójny. Poniżej praktyki, które to ułatwiają.

479
zakładów ZDR i ZZR w Polsce, koniec grudnia 2022
Źródło: CIOP, Bezpieczeństwo Pracy 9/2024
50 t / 200 t
progi ZZR i ZDR dla amoniaku bezwodnego (przykład)

Dwa porządki, jeden zakład

Dyrektywa 2012/18/UE (Seveso III) dotyczy kontroli zagrożeń poważnymi awariami i obejmuje zakłady z substancjami niebezpiecznymi powyżej progów. Zakłady dzielą się na zakłady dużego ryzyka (ZDR) i zwiększonego ryzyka (ZZR). Przykładowo dla amoniaku bezwodnego próg ZZR to 50 t, a ZDR 200 t. Na koniec grudnia 2022 r. w Polsce było 479 takich zakładów łącznie (CIOP).

ATEX to inny zestaw obowiązków: dyrektywa 1999/92/WE i rozporządzenie Ministra Gospodarki z 8 lipca 2010 r. (Dz.U. 2010 nr 138 poz. 931) nakładają ocenę ryzyka wybuchu, klasyfikację stref, DZPW i oznakowanie miejsc, a dyrektywa 2014/34/UE określa kategorie urządzeń. W zakładzie Seveso oba porządki dotyczą tych samych instalacji, więc rozbieżności między dokumentami są realnym ryzykiem.

Co Seveso wymaga od zakładu

Zakres obowiązków zależy od klasyfikacji zakładu.

  • Powiadomienie o zakładzie i klasyfikacja jako ZDR lub ZZR.
  • ZZR: program zapobiegania awariom przemysłowym; ZDR: raport o bezpieczeństwie i wewnętrzny plan operacyjno-ratowniczy.
  • Zewnętrzny plan operacyjno-ratowniczy opracowuje komendant PSP.
  • System zarządzania bezpieczeństwem, informowanie społeczeństwa i uwzględnienie efektu domina.

Progi Seveso dla amoniaku bezwodnego

Progi Seveso dla amoniaku bezwodnegoWykres słupkowy: próg zakładu zwiększonego ryzyka 50 ton, dużego ryzyka 200 ton dla amoniaku bezwodnego.050100150200tZZR: 50 t50 tZZRZDR: 200 t200 tZDR
Źródło: dyrektywa 2012/18/UE

Dobre praktyki powiązania DZPW z Seveso

Poniższe praktyki wynikają z logiki obu porządków i z doświadczeń wdrożeniowych, a nie z jednego przepisu. Wspierają spełnienie wymogów i dostarczają dowodu do audytu, ale nie zastępują oceny ryzyka.

Jedno źródło prawdy o strefach

Klasyfikacja stref z DZPW powinna być tym samym zestawem danych, którego używa analiza zagrożeń w raporcie o bezpieczeństwie i w programie zapobiegania awariom. Dwie różne mapy tej samej instalacji prowadzą do sprzecznych wniosków w audycie. Praktycznym rozwiązaniem jest jeden rejestr stref z wersjonowaniem i datą ostatniej zmiany.

Scenariusze wybuchu w analizie awarii

Scenariusze awarii z wybuchem w Seveso powinny odwoływać się do stref i źródeł zapłonu z DZPW. Gdy zmiana technologiczna zmienia strefę, aktualizacja obejmuje oba dokumenty w tej samej procedurze zarządzania zmianą.

Sprzęt i prace w jednym rejestrze

Rejestr urządzeń Ex z kategorią i terminem przeglądu uzupełnia system zarządzania bezpieczeństwem. Prace w strefach, zwłaszcza pożarowo niebezpieczne, dokumentuje się w zezwoleniach powiązanych z lokalizacją, żeby po zdarzeniu było wiadomo, kto, gdzie i na jakich warunkach pracował.

Podwykonawcy i efekt domina

Firmy zewnętrzne wnoszą sprzęt i zmieniają układ prac, a pracodawca odpowiedzialny za miejsce koordynuje zabezpieczenia. W zakładach Seveso dochodzi analiza efektu domina między instalacjami, więc koordynacja nie może kończyć się na granicy jednej strefy.

Ćwiczenia i ewakuacja

Plan operacyjno-ratowniczy ćwiczy się razem z zakładową listą obecności osób w strefach. System lokalizacji z wydrukiem listy ewakuacyjnej jest narzędziem pomocniczym dla dowódcy akcji, a nie zamiennikiem planu ewakuacji.

Powiązanie z NIS2 i CER

Zakłady chemiczne i paliwowe często są podmiotami kluczowymi NIS2 lub krytycznymi, a scenariusze awarii obejmują zdarzenia wywołane cyberatakiem na systemy OT. Oznacza to, że analiza ryzyka wybuchu i analiza ryzyka cyber powinny mieć wspólne punkty odniesienia, takie jak lista krytycznych instalacji i barier. W przepisach o Seveso w sprawdzonych źródłach nie potwierdzono zmian w 2026 r., natomiast status NIS2 w Polsce wynika z ustawy z 23 stycznia 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 252).

Lista kontrolna

Materiał wideo

Często zadawane pytania

Czy DZPW zastępuje raport o bezpieczeństwie?

Nie. DZPW wynika z przepisów BHP o atmosferze wybuchowej, a raport o bezpieczeństwie z przepisów Seveso. Dokumenty powinny być spójne, ale każdy ma osobną podstawę.

Ile jest zakładów Seveso w Polsce?

Na koniec grudnia 2022 r. było 479 zakładów dużego i zwiększonego ryzyka łącznie (CIOP). Aktualne wykazy publikują komendy wojewódzkie PSP.

Kto opracowuje zewnętrzny plan operacyjno-ratowniczy?

Komendant PSP. Zakład ZDR opracowuje wewnętrzny plan operacyjno-ratowniczy i dostarcza dane potrzebne do planu zewnętrznego.

Źródła

Uszczelnij dowody dla stref i prac

Pokażemy, jak powiązać strefy, zezwolenia i listę osób w zakładzie Seveso. Umów rozmowę z zespołem InnerWeb.

Porozmawiajmy