InnerWeb
Przejdź do treści

ATEX FAQ: strefy zagrożenia wybuchem i dokument zabezpieczenia przed wybuchem

Pracodawcy najczęściej pytają o trzy rzeczy: czym różnią się strefy gazowe od pyłowych, jak kategorie 1G/2G/3G i 1D/2D/3D przekładają się na dobór sprzętu oraz co musi zawierać dokument zabezpieczenia przed wybuchem (DZPW). Odpowiedzi poniżej opierają się na dyrektywach 1999/92/WE i 2014/34/UE oraz rozporządzeniu Ministra Gospodarki z 8 lipca 2010 r.

3 + 3
strefy gazowe (0, 1, 2) i pyłowe (20, 21, 22)

Strefy: gaz a pył

Strefy dzielą się według rodzaju substancji palnej i prawdopodobieństwa wystąpienia atmosfery wybuchowej. Dla gazów, par i mgieł obowiązują strefy 0, 1 i 2, dla pyłów palnych strefy 20, 21 i 22.

Jaka jest różnica między strefą 0, 1 i 2?

Strefa 0: atmosfera wybuchowa gazowa występuje stale, długotrwale lub często. Strefa 1: występuje od czasu do czasu w normalnej pracy. Strefa 2: nie występuje w normalnej pracy, a jeśli się pojawi, to rzadko i na krótko.

Czym strefy pyłowe różnią się od gazowych?

Zasada podziału jest ta sama, ale numeracja 20, 21 i 22 dotyczy chmury pyłu palnego. Dodatkowo w strefach pyłowych trzeba brać pod uwagę pył zalegający na powierzchniach, który po poderwaniu tworzy mieszaninę wybuchową. Strefa 20 odpowiada stałej lub częstej obecności chmury, strefa 21 jej okazjonalnemu pojawianiu się, strefa 22 rzadkiemu i krótkiemu.

Czy w jednym zakładzie mogą występować jednocześnie strefy gazowe i pyłowe?

Tak. Zakład z instalacją gazową i silosem pyłowym lub transportem materiałów sypkich może mieć obie klasyfikacje. Ocena ryzyka wybuchu obejmuje wszystkie substancje, a plan stref pokazuje je łącznie.

Kategorie urządzeń

Kategoria urządzenia mówi, w jakich strefach wolno je stosować. Wynika z dyrektywy 2014/34/UE, stosowanej od 20 kwietnia 2016 r.

Co oznaczają kategorie 1G, 2G i 3G?

Litera G wskazuje atmosferę gazową. Kategoria 1G jest dopuszczona do stref 0, 1 i 2, kategoria 2G do stref 1 i 2, kategoria 3G do strefy 2.

Co oznaczają kategorie 1D, 2D i 3D?

Litera D wskazuje atmosferę pyłową. Kategoria 1D pasuje do stref 20, 21 i 22, kategoria 2D do stref 21 i 22, kategoria 3D do strefy 22.

Czy urządzenie kategorii 3G można zamontować w strefie 1?

Nie. Do strefy 1 potrzebna jest kategoria 2G albo 1G. Zasada jest taka, że kategoria musi być co najmniej tak wymagająca jak strefa, w której urządzenie pracuje.

W ilu strefach wolno zastosować daną kategorię urządzenia

W ilu strefach wolno zastosować daną kategorię urządzeniaWykres słupkowy: kategoria 1 dopuszczona do trzech stref, kategoria 2 do dwóch, kategoria 3 do jednej, osobno dla gazu i pyłu.0123liczba strefGaz (G) (Kategoria 1): 3 liczba stref3Pył (D) (Kategoria 1): 3 liczba stref3Kategoria 1Gaz (G) (Kategoria 2): 2 liczba stref2Pył (D) (Kategoria 2): 2 liczba stref2Kategoria 2Gaz (G) (Kategoria 3): 1 liczba stref1Pył (D) (Kategoria 3): 1 liczba stref1Kategoria 3
  • Gaz (G)
  • Pył (D)
Źródło: Zestawienie na podstawie dyrektyw 2014/34/UE i 1999/92/WE

Dokument zabezpieczenia przed wybuchem

DZPW to dokument pracodawcy wynikający z rozporządzenia z 2010 r. Zbiera w jednym miejscu to, co dotyczy ryzyka wybuchu w zakładzie.

Co powinien zawierać DZPW?

Wyniki oceny ryzyka wybuchu, wyznaczone miejsca i strefy, przyjęte środki techniczne i organizacyjne oraz zasady koordynacji, gdy pracuje kilku pracodawców. Dokument odwołuje się do planu stref i do wykazu urządzeń stosowanych w strefach.

Kto sporządza DZPW i jak często go aktualizować?

Obowiązek spoczywa na pracodawcy, a opracowanie zwykle powierzają osoby z kompetencjami z ochrony przeciwwybuchowej. Przepisy nie podają jednego terminu aktualizacji, ale dokument trzeba zmienić po modernizacji instalacji, zmianie substancji lub organizacji pracy.

Czy DZPW zastępuje zezwolenia na prace pożarowo niebezpieczne?

Nie. DZPW opisuje zabezpieczenia ogólne, a zezwolenia dotyczą konkretnej pracy w konkretnym miejscu i czasie. Rozporządzenie wymaga pisemnych zezwoleń na prace pożarowo niebezpieczne w strefach.

Dowody i narzędzia

Cyfrowy system zezwoleń nie zastąpi oceny ryzyka ani DZPW, ale ułatwia pokazanie audytorowi, że zabezpieczenia są stosowane w pracy. InnerWeb zapisuje, kto i kiedy zmienił zezwolenie lub wynik szkolenia, a dla prac z ogniem wymusza okres obserwacji po zakończeniu. Wspiera to spełnienie wymogu i dostarcza dowodu do audytu, bez obietnicy zgodności z przepisami.

Materiał wideo

Często zadawane pytania

Czy znak Ex na urządzeniu wystarcza do pracy w strefie?

Nie. Trzeba jeszcze sprawdzić kategorię, rodzaj atmosfery (G lub D) i klasę temperaturową względem strefy oraz substancji występujących w miejscu pracy.

Czy DZPW jest wymagany w każdym zakładzie?

Pracodawca, u którego może wystąpić atmosfera wybuchowa, opracowuje dokument zabezpieczenia przed wybuchem zgodnie z rozporządzeniem z 2010 r. Zakres zależy od wyników oceny ryzyka.

Gdzie szukać aktualnych przepisów?

Teksty dyrektyw są w EUR-Lex, a rozporządzenie Dz.U. 2010 nr 138 poz. 931 w ISAP. W sprawdzonych źródłach nie potwierdzono zmian prawa ATEX w 2026 r.

Źródła

Masz pytania o strefy Ex w swoim zakładzie?

Porozmawiajmy o tym, jak zezwolenia i szkolenia wspierają zapisy wymagane w strefach zagrożenia wybuchem. Umów rozmowę z InnerWeb.

Porozmawiajmy