InnerWeb
Przejdź do treści

Przypadek: awaria sterowania piecem i zdarzenie BHP w hucie stali

W hucie stali przestaje odpowiadać sterowanie piecem, a kilka minut później na sąsiednim stanowisku dochodzi do zdarzenia BHP. Zakład nie wie jeszcze, czy to awaria techniczna, czy atak, i ma 24 godziny na ocenę oraz ewentualne wczesne ostrzeżenie. Przypadek rodzajowy pokazuje wspólną oś czasu i podział zgłoszeń między BHP a cyberbezpieczeństwo.

13 h
zapas czasu przy wspólnej osi w kalkulacji przykładowej
Źródło: kalkulacja przykładowa
7 h
zapas przy osobnych sprawach w kalkulacji przykładowej
Źródło: kalkulacja przykładowa

Scenariusz rodzajowy

Przypadek jest rodzajowy i nie opisuje konkretnego zakładu. Huta stali, kilkuset pracowników na zmianie, piec łukowy sterowany z systemu nadzoru, stanowiska pomocnicze w tym samym budynku. W środku zmiany operator zgłasza, że panel pieca nie reaguje na polecenia, a parametry na ekranie nie zmieniają się od kilku minut.

Równolegle pracownik pomocniczy doznaje urazu przy stanowisku obok: dźwig technologiczny zatrzymał się w nietypowym momencie, co wymusiło ręczną interwencję. Dwie sprawy pojawiają się w tym samym kwadransie i trafiają do różnych osób: BHP i dyspozytora ruchu oraz utrzymania ruchu i IT.

Problem: dwa zegary i jedna prawda

Zdarzenie BHP ma własną ścieżkę: postępowanie powypadkowe, zgłoszenie wypadku i dokumentacja według przepisów o BHP. Zdarzenie na systemie sterowania może być incydentem w rozumieniu ustawy o KSC, jeśli zakład jest podmiotem kluczowym lub ważnym. Wtedy biegnie termin 24 godzin na wczesne ostrzeżenie, 72 godzin na zgłoszenie incydentu poważnego i miesiąc na sprawozdanie końcowe (art. 11 ustawy o KSC w brzmieniu nowelizacji, Dz.U. 2026 poz. 252, oraz dyrektywa NIS2).

Błąd, który się tu powtarza, to rozdzielenie obu spraw bez wspólnej osi czasu. BHP opisuje urazy i okoliczności, IT opisuje logi, a nikt nie sprawdza, czy zatrzymanie dźwigu wynikało z tej samej przyczyny co awaria pieca. Gdy później okazuje się, że był to atak, zakład nie wie, kiedy dowiedział się o nim naprawdę.

Zapas czasu na wczesne ostrzeżenie

Zapas czasu na wczesne ostrzeżenieWykres przed i po: zapas 7 godzin przy osobnych sprawach, 13 godzin przy wspólnej osi czasu.051015godzinyOsobne sprawy BHP i IT: Zapas z 24 h: 7 godziny7Osobne sprawy BHP i ITWspólna oś czasu: Zapas z 24 h: 13 godziny13Wspólna oś czasu
Źródło: Kalkulacja przykładowa na założeniach z sekcji Kalkulacja przykładowa

Rozwiązanie: wspólna oś czasu i podział zgłoszeń

Dyrektor zakładu wyznacza jednego właściciela sprawy, który nie jest ani szefem BHP, ani szefem IT. Prowadzi on oś czasu: czas, źródło, zdarzenie, osoba, dowód. Dwa tory pracują równolegle, a wpisy łączy numer sprawy.

Zgłoszenie zagrożenia lub zdarzenia potencjalnie wypadkowego ze zdjęciami i lokalizacją ze słownika zakładu może złożyć każdy zalogowany użytkownik, a zespół je przejmuje i zamyka (funkcja zgłoszeń zagrożeń i zdarzeń). W tym przypadku daje to dokument pierwszego zgłoszenia o urazie z godziną, który trafia do tej samej osi czasu co logi systemu sterowania.

Tor 1: bezpieczeństwo ludzi

Pomoc poszkodowanemu, zabezpieczenie miejsca, zatrzymanie prac w strefie, powiadomienie BHP, służby ratunkowe wg procedury zakładu, wstępny opis okoliczności ze zdjęciami. Tor 1 ma pierwszeństwo przed każdą analizą cybernetyczną.

Tor 2: system sterowania

Izolacja segmentu bez przerywania funkcji bezpieczeństwa pieca, kopia logów, konfiguracji i pamięci stacji, kontrola zdalnych dostępów, wstępna ocena progu skutków. Funkcje bezpieczeństwa i sekwencje zatrzymania awaryjnego pozostają w gestii inżynierów procesu, nie IT.

Kalkulacja przykładowa: gdzie ucieka czas

Kalkulacja przykładowa pokazuje budżet 24 godzin, gdy wspólna oś czasu uruchamia się w pierwszej godzinie, i gdy sprawy prowadzone są osobno. Założenia: wykrycie awarii pieca w godzinie 0, rozpoznanie, że to może być incydent, po 3 godzinach przy wspólnej osi albo po 9 godzinach bez niej, ocena progu zajmuje 6 godzin, przygotowanie ostrzeżenia 2 godziny.

Wynik: przy wspólnej osi ostrzeżenie jest gotowe po 11 godzinach, z zapasem 13 godzin. Bez wspólnej osi gotowe po 17 godzinach, z zapasem 7 godzin. Różnica wynika wyłącznie z szybszego powiązania obu zdarzeń, nie z szybszej pracy zespołów.

  • Wykrycie awarii: godzina 0.
  • Rozpoznanie możliwego incydentu: godzina 3 (wspólna oś) albo 9 (osobne sprawy).
  • Ocena progu skutków: 6 godzin.
  • Przygotowanie i wysłanie ostrzeżenia: 2 godziny.

Moment przygotowania ostrzeżenia

Moment przygotowania ostrzeżeniaWykres słupkowy: ostrzeżenie gotowe po 11 godzinach przy wspólnej osi, po 17 przy osobnych sprawach, termin 24 godziny.0510152025godziny od wykryciaWspólna oś: 11 godziny od wykrycia11Wspólna ośOsobne sprawy: 17 godziny od wykrycia17Osobne sprawyTermin: 24 godziny od wykrycia24Termin
Źródło: Kalkulacja przykładowa: rozpoznanie 3 lub 9 h, ocena 6 h, przygotowanie 2 h

Efekt: co zakład ma po 72 godzinach

Po 72 godzinach zakład składa zgłoszenie incydentu poważnego z oceną skutków i wskaźnikami kompromitacji, jeśli takie ustalono. Zdarzenie BHP idzie własną ścieżką, ale jego oś czasu jest częścią tego samego katalogu sprawy, więc inspektor lub audytor widzi jedną chronologię.

Sprawozdanie końcowe w miesiąc od zgłoszenia zawiera ustaloną przyczynę. W tym przypadku rodzajowym ustalono, że do zatrzymania pieca i dźwigu doprowadziła ta sama nieautoryzowana zmiana konfiguracji w sieci OT, a zdarzenie BHP było skutkiem ubocznym. Wniosek ten zmienia plan naprawczy: poza poprawką techniczną dochodzi segmentacja sieci i przegląd dostępu zdalnego, zgodnie z podejściem stref i kanałów z norm serii IEC 62443.

Wnioski

Po pierwsze, zdarzenie w hucie rzadko jest tylko techniczne albo tylko BHP, więc procedura incydentowa ma wskazywać właściciela sprawy ponad podziałami. Po drugie, jedna oś czasu skraca czas rozpoznania incydentu, a ten czas konsumuje budżet 24 godzin. Po trzecie, zgłoszenia pozostają osobne: ścieżka BHP i ścieżka KSC mają różnych adresatów i różne terminy.

Pierwszy audyt cyberbezpieczeństwa podmiotów kluczowych przewidziano od 3 kwietnia 2028 r., a kary od tej samej daty. Procedura ćwiczona dziś jest dowodem do audytu jutro.

Kalkulacja przykładowa

Budżet 24 godzin: wspólna oś kontra osobne sprawy

Założenia
ParametrWartość
Rozpoznanie możliwego incydentu (wspólna oś)3 godziny
Rozpoznanie możliwego incydentu (osobne sprawy)9 godzin
Ocena progu skutków6 godzin
Przygotowanie ostrzeżenia2 godziny

Wynik: Wspólna oś: 3 + 6 + 2 = 11 godzin (zapas 13 h). Osobne sprawy: 9 + 6 + 2 = 17 godzin (zapas 7 h).

Uwaga: Kalkulacja przykładowa na założeniach powyżej; rzeczywiste czasy zależą od zakładu i zdarzenia.

Materiał wideo

Często zadawane pytania

Czy zdarzenie BHP musi być zgłoszone do CSIRT?

Nie samo w sobie. Do CSIRT zgłasza się incydent poważny w rozumieniu ustawy o KSC. Zdarzenie BHP idzie własną ścieżką, ale wspólna oś czasu pozwala ocenić, czy ma związek z incydentem.

Kto w zakładzie decyduje o izolacji systemu sterowania?

Właściciel procesu razem z bezpieczeństwem, z oceną skutków dla funkcji bezpieczeństwa i ciągłości. Nie robi tego IT samodzielnie.

Czy kalkulacja pokazuje typowe czasy w hutach?

Nie. To kalkulacja przykładowa z jawnymi założeniami, która ilustruje wpływ wspólnej osi czasu na budżet 24 godzin.

Źródła

Przećwiczmy zdarzenie mieszane w Waszym zakładzie

Przygotujemy scenariusz awarii i zdarzenia BHP oraz wspólną oś czasu. Umów rozmowę z zespołem InnerWeb.

Porozmawiajmy