Scenariusz rodzajowy
Przypadek jest rodzajowy i nie opisuje konkretnego zakładu. Huta stali, kilkuset pracowników na zmianie, piec łukowy sterowany z systemu nadzoru, stanowiska pomocnicze w tym samym budynku. W środku zmiany operator zgłasza, że panel pieca nie reaguje na polecenia, a parametry na ekranie nie zmieniają się od kilku minut.
Równolegle pracownik pomocniczy doznaje urazu przy stanowisku obok: dźwig technologiczny zatrzymał się w nietypowym momencie, co wymusiło ręczną interwencję. Dwie sprawy pojawiają się w tym samym kwadransie i trafiają do różnych osób: BHP i dyspozytora ruchu oraz utrzymania ruchu i IT.
Problem: dwa zegary i jedna prawda
Zdarzenie BHP ma własną ścieżkę: postępowanie powypadkowe, zgłoszenie wypadku i dokumentacja według przepisów o BHP. Zdarzenie na systemie sterowania może być incydentem w rozumieniu ustawy o KSC, jeśli zakład jest podmiotem kluczowym lub ważnym. Wtedy biegnie termin 24 godzin na wczesne ostrzeżenie, 72 godzin na zgłoszenie incydentu poważnego i miesiąc na sprawozdanie końcowe (art. 11 ustawy o KSC w brzmieniu nowelizacji, Dz.U. 2026 poz. 252, oraz dyrektywa NIS2).
Błąd, który się tu powtarza, to rozdzielenie obu spraw bez wspólnej osi czasu. BHP opisuje urazy i okoliczności, IT opisuje logi, a nikt nie sprawdza, czy zatrzymanie dźwigu wynikało z tej samej przyczyny co awaria pieca. Gdy później okazuje się, że był to atak, zakład nie wie, kiedy dowiedział się o nim naprawdę.
Zapas czasu na wczesne ostrzeżenie
Rozwiązanie: wspólna oś czasu i podział zgłoszeń
Dyrektor zakładu wyznacza jednego właściciela sprawy, który nie jest ani szefem BHP, ani szefem IT. Prowadzi on oś czasu: czas, źródło, zdarzenie, osoba, dowód. Dwa tory pracują równolegle, a wpisy łączy numer sprawy.
Zgłoszenie zagrożenia lub zdarzenia potencjalnie wypadkowego ze zdjęciami i lokalizacją ze słownika zakładu może złożyć każdy zalogowany użytkownik, a zespół je przejmuje i zamyka (funkcja zgłoszeń zagrożeń i zdarzeń). W tym przypadku daje to dokument pierwszego zgłoszenia o urazie z godziną, który trafia do tej samej osi czasu co logi systemu sterowania.
Tor 1: bezpieczeństwo ludzi
Pomoc poszkodowanemu, zabezpieczenie miejsca, zatrzymanie prac w strefie, powiadomienie BHP, służby ratunkowe wg procedury zakładu, wstępny opis okoliczności ze zdjęciami. Tor 1 ma pierwszeństwo przed każdą analizą cybernetyczną.
Tor 2: system sterowania
Izolacja segmentu bez przerywania funkcji bezpieczeństwa pieca, kopia logów, konfiguracji i pamięci stacji, kontrola zdalnych dostępów, wstępna ocena progu skutków. Funkcje bezpieczeństwa i sekwencje zatrzymania awaryjnego pozostają w gestii inżynierów procesu, nie IT.
Kalkulacja przykładowa: gdzie ucieka czas
Kalkulacja przykładowa pokazuje budżet 24 godzin, gdy wspólna oś czasu uruchamia się w pierwszej godzinie, i gdy sprawy prowadzone są osobno. Założenia: wykrycie awarii pieca w godzinie 0, rozpoznanie, że to może być incydent, po 3 godzinach przy wspólnej osi albo po 9 godzinach bez niej, ocena progu zajmuje 6 godzin, przygotowanie ostrzeżenia 2 godziny.
Wynik: przy wspólnej osi ostrzeżenie jest gotowe po 11 godzinach, z zapasem 13 godzin. Bez wspólnej osi gotowe po 17 godzinach, z zapasem 7 godzin. Różnica wynika wyłącznie z szybszego powiązania obu zdarzeń, nie z szybszej pracy zespołów.
- Wykrycie awarii: godzina 0.
- Rozpoznanie możliwego incydentu: godzina 3 (wspólna oś) albo 9 (osobne sprawy).
- Ocena progu skutków: 6 godzin.
- Przygotowanie i wysłanie ostrzeżenia: 2 godziny.
Moment przygotowania ostrzeżenia
Efekt: co zakład ma po 72 godzinach
Po 72 godzinach zakład składa zgłoszenie incydentu poważnego z oceną skutków i wskaźnikami kompromitacji, jeśli takie ustalono. Zdarzenie BHP idzie własną ścieżką, ale jego oś czasu jest częścią tego samego katalogu sprawy, więc inspektor lub audytor widzi jedną chronologię.
Sprawozdanie końcowe w miesiąc od zgłoszenia zawiera ustaloną przyczynę. W tym przypadku rodzajowym ustalono, że do zatrzymania pieca i dźwigu doprowadziła ta sama nieautoryzowana zmiana konfiguracji w sieci OT, a zdarzenie BHP było skutkiem ubocznym. Wniosek ten zmienia plan naprawczy: poza poprawką techniczną dochodzi segmentacja sieci i przegląd dostępu zdalnego, zgodnie z podejściem stref i kanałów z norm serii IEC 62443.
Wnioski
Po pierwsze, zdarzenie w hucie rzadko jest tylko techniczne albo tylko BHP, więc procedura incydentowa ma wskazywać właściciela sprawy ponad podziałami. Po drugie, jedna oś czasu skraca czas rozpoznania incydentu, a ten czas konsumuje budżet 24 godzin. Po trzecie, zgłoszenia pozostają osobne: ścieżka BHP i ścieżka KSC mają różnych adresatów i różne terminy.
Pierwszy audyt cyberbezpieczeństwa podmiotów kluczowych przewidziano od 3 kwietnia 2028 r., a kary od tej samej daty. Procedura ćwiczona dziś jest dowodem do audytu jutro.
Budżet 24 godzin: wspólna oś kontra osobne sprawy
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Rozpoznanie możliwego incydentu (wspólna oś) | 3 godziny |
| Rozpoznanie możliwego incydentu (osobne sprawy) | 9 godzin |
| Ocena progu skutków | 6 godzin |
| Przygotowanie ostrzeżenia | 2 godziny |
Wynik: Wspólna oś: 3 + 6 + 2 = 11 godzin (zapas 13 h). Osobne sprawy: 9 + 6 + 2 = 17 godzin (zapas 7 h).
Uwaga: Kalkulacja przykładowa na założeniach powyżej; rzeczywiste czasy zależą od zakładu i zdarzenia.
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy zdarzenie BHP musi być zgłoszone do CSIRT?
Nie samo w sobie. Do CSIRT zgłasza się incydent poważny w rozumieniu ustawy o KSC. Zdarzenie BHP idzie własną ścieżką, ale wspólna oś czasu pozwala ocenić, czy ma związek z incydentem.
Kto w zakładzie decyduje o izolacji systemu sterowania?
Właściciel procesu razem z bezpieczeństwem, z oceną skutków dla funkcji bezpieczeństwa i ciągłości. Nie robi tego IT samodzielnie.
Czy kalkulacja pokazuje typowe czasy w hutach?
Nie. To kalkulacja przykładowa z jawnymi założeniami, która ilustruje wpływ wspólnej osi czasu na budżet 24 godzin.
Źródła
Przećwiczmy zdarzenie mieszane w Waszym zakładzie
Przygotujemy scenariusz awarii i zdarzenia BHP oraz wspólną oś czasu. Umów rozmowę z zespołem InnerWeb.
Porozmawiajmy