Po co zakładowi rejestr systemów AI
AI Act dotyczy dostawców i podmiotów stosujących systemy AI w UE. Zakład przemysłowy jest zwykle podmiotem stosującym: używa gotowych rozwiązań (asystentów, analityki, modułów rozpoznawania, funkcji w oprogramowaniu produkcyjnym), często nie wiedząc, że zawierają komponent AI. Rejestr jest punktem wyjścia dla klasyfikacji ryzyka, szkoleń, umów z dostawcami i odpowiedzi na kontrolę.
Kary z art. 99 sięgają do 35 mln EUR lub 7% światowego obrotu za zakazane praktyki oraz do 15 mln EUR lub 3% za naruszenie obowiązków dostawców i podmiotów stosujących. Dla MŚP stosuje się niższą z kwot. Rejestr nie chroni sam przed karą, ale jest dowodem do audytu, że zakład zna swoje systemy i działa na podstawie klasyfikacji, a nie przypuszczeń.
Krok 1: inwentaryzacja
Zbierz informacje od IT, OT, BHP, zakupów, jakości i utrzymania ruchu. Pytaj o funkcje, nie o słowo „AI”, bo dostawcy nazywają je rozmaicie: analityka predykcyjna, rozpoznawanie obrazu, asystent, optymalizacja, wykrywanie anomalii.
- System i producent, wersja, data wdrożenia
- Cel użycia i proces, w którym działa
- Właściciel biznesowy i właściciel techniczny
- Dane wejściowe i miejsce ich przetwarzania (serwer zakładu, chmura)
- Osoby i grupy korzystające z wyników
- Czy wynik wpływa na bezpieczeństwo ludzi lub ciągłość procesu
Limity kar z art. 99 AI Act
Krok 2: klasyfikacja wg ryzyka
Każdej pozycji rejestru przypisz klasę: zakazana praktyka, wysokie ryzyko, ryzyko ograniczone lub minimalne. Wysokie ryzyko obejmuje m.in. komponenty bezpieczeństwa w zarządzaniu infrastrukturą krytyczną (energia, woda, transport, ruch drogowy, dostawa mediów). Maszyny z komponentami AI pełniącymi funkcję bezpieczeństwa podlegają dodatkowo ocenie przez jednostkę notyfikowaną na podstawie rozporządzenia maszynowego 2023/1230.
Zapisz uzasadnienie klasyfikacji i datę. Wątpliwości rozstrzyga prawnik lub dostawca na piśmie; sama deklaracja marketingowa nie wystarcza.
Krok 3: terminy
Zakazy praktyk i obowiązek AI literacy obowiązują od 2.02.2025, obowiązki dla modeli ogólnego przeznaczenia od 2.08.2025. Systemy wysokiego ryzyka z załącznika III, w tym dotyczące infrastruktury krytycznej, mają według przyjętego przez Parlament Europejski Digital Omnibus on AI podlegać stosowaniu od 2.12.2027, a produkty z załącznika I od 2.08.2028, zamiast pierwotnych 2.08.2026. Publikacja omnibusu w Dzienniku Urzędowym UE nie została potwierdzona w sprawdzonych źródłach, więc zakład powinien śledzić wyłącznie oficjalne publikacje.
Krok 4: szkolenia AI literacy i nadzór
Art. 4 wymaga odpowiedniego poziomu kompetencji osób obsługujących systemy AI. Zakres dopasuj do roli: operator, kierownik, administrator, osoba zatwierdzająca wyniki. Zapisuj imię osoby, datę, treść i wynik testu. Dla systemów wysokiego ryzyka dochodzi nadzór człowieka przez przeszkolone osoby, monitorowanie i przechowywanie logów oraz informowanie pracowników przed wdrożeniem.
Jak prowadzić rejestr
Rejestr powinien być żywym dokumentem z właścicielem i terminem przeglądu. Zmiana wersji systemu, nowy dostawca lub nowe zastosowanie uruchamiają ponowną klasyfikację. Przeglądaj rejestr co kwartał oraz przy każdym zakupie oprogramowania z funkcjami AI.
Lista kontrolna
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Kto w zakładzie powinien prowadzić rejestr?
Wyznacz właściciela rejestru (zwykle CISO, IT lub pełnomocnik ds. zgodności) i właścicieli poszczególnych systemów. Rejestr przeglądaj co kwartał.
Czy rejestr wymaga ujęcia systemów kupionych razem z maszynami?
Tak, jeśli zawierają komponenty AI. Dla komponentów bezpieczeństwa w maszynach rozporządzenie maszynowe 2023/1230 wprowadza dodatkową ocenę przez jednostkę notyfikowaną.
Czy szkolenie AI literacy jest obowiązkowe dla wszystkich?
Obowiązek dotyczy zapewnienia odpowiedniego poziomu kompetencji osób obsługujących systemy AI. Zakres dobierz do roli i udokumentuj.
Co zrobić, gdy dostawca nie podaje klasyfikacji?
Zażądaj jej na piśmie z uzasadnieniem. Brak odpowiedzi jest sygnałem do ponownej oceny dostawcy.
Źródła
Zbudujmy rejestr razem
Pomożemy przeprowadzić inwentaryzację i klasyfikację systemów AI w Państwa zakładzie.
Porozmawiajmy