Jak używać tej checklisty
Lista dzieli się na trzy fazy: przed udzieleniem dostępu (cztery punkty), w trakcie sesji (cztery punkty) i po zakończeniu (cztery punkty). Każdy punkt ma właściciela w zakładzie, który odznacza go z datą. Wypełnioną listę dołącza się do zlecenia lub zezwolenia na pracę, dzięki czemu ślad papierowy lub cyfrowy odpowiada zapisowi w systemie dostępu.
Podstawą jest ISA/IEC 62443: część 2-1 (program bezpieczeństwa właściciela instalacji), 2-4 (wymagania dla integratorów i dostawców usług), 3-3 (wymagania systemowe oparte na siedmiu wymaganiach podstawowych FR1–FR7, między innymi identyfikacja i uwierzytelnianie oraz kontrola użycia) oraz 3-2 (strefy i kanały). Norma jest dobrowolna, ale audytor NIS2 może ocenić jej niespełnienie jako brak adekwatnych środków. Dyrektywa w art. 21 wymienia bezpieczeństwo łańcucha dostaw, kontrolę dostępu i uwierzytelnianie wieloskładnikowe.
Faza 1: przed udzieleniem dostępu
Pierwsza faza decyduje o tym, czy dostęp w ogóle powinien powstać. Dobra decyzja zajmuje kilka minut, jeżeli wcześniej istnieje umowa i lista osób upoważnionych.
Punkty tej fazy:
- 1. Zlecenie lub zezwolenie na pracę z opisem celu, zasobu i okna czasowego.
- 2. Umowa z dostawcą zawiera klauzule o zdalnym dostępie, zgłaszaniu incydentów i audycie.
- 3. Osoba po stronie dostawcy ma konto imienne i jest na liście upoważnionych.
- 4. Uwierzytelnianie wieloskładnikowe jest włączone dla tego konta, a hasła domyślne w docelowych urządzeniach zmieniono.
Podział 12 punktów checklisty na fazy
Faza 2: w trakcie sesji
W trakcie sesji kontrolę sprawuje zakład, a nie dostawca. Dostęp otwiera osoba odpowiedzialna po stronie zakładu i widzi, kiedy sesja jest aktywna.
Punkty tej fazy:
- 5. Dostęp otwarty tylko na uzgodnione okno czasowe i do wskazanego zasobu, przez bramę pośredniczącą, a nie bezpośrednio do sterownika.
- 6. Sesja jest rejestrowana: kto, kiedy, skąd, dokąd i po co; w strefach krytycznych także przebieg.
- 7. Zmiany w sterownikach i nastawach są zatwierdzane przez osobę w zakładzie i wprowadzane z kopią poprzedniej wartości.
- 8. Pliki i oprogramowanie trafiają do OT przez stację przejściową ze skanowaniem, a nie z nośnika dostawcy.
Faza 3: po zakończeniu prac
Najczęściej pomijana faza to ta, która zamyka cykl. Dostęp, który nie został odebrany, jest najdroższy w skutkach, bo nikt o nim nie pamięta.
Punkty tej fazy:
- 9. Sesja zakończona, okno dostępu zamknięte, a konto wróciło do stanu nieaktywnego.
- 10. Zapis sesji porównany ze zleceniem; odchylenia opisane i wyjaśnione z dostawcą.
- 11. Zmiany w konfiguracji udokumentowane i, jeśli trzeba, wprowadzone do rejestru zasobów.
- 12. Raz na kwartał przegląd kont i uprawnień dostawców; konta nieużywane usunięte.
Komentarz do trudniejszych punktów
Punkt 5 jest kluczowy dla architektury: segmentacja według 62443-3-2 oznacza, że dostawca nie widzi całej sieci OT, tylko wskazany zasób. W praktyce wymaga to bramy w strefie pośredniej między IT a OT i reguł zapory dla konkretnych protokołów i adresów.
Punkt 7 bywa pomijany pod presją czasu. Kopia poprzedniej wartości nastaw ratuje sytuację, gdy zmiana okaże się błędna. Dane publiczne pokazują, jak groźna jest zmiana nastaw: w 2025 roku zmiana ustawień pomp po zalogowaniu do urządzeń stacji uzdatniania wody doprowadziła do przerwy w dostawie na około 6 godzin dla około 2,5 tys. mieszkańców (CERT Polska, Raport roczny 2025).
Punkt 12 jest tym, co odróżnia proces od jednorazowej czynności. Zapis z przeglądu wystarczy, by audytor zobaczył regularność. Szczegółowe zasady odbierania dostępu opisujemy osobno, a pełny przewodnik po zdalnym dostępie znajdziesz w poradniku dla zakładu.
Dowody do audytu: co zachować z wypełnionej listy
Po zakończeniu sesji zachowuje się trzy rzeczy: wypełnioną listę z datami i nazwiskami osób zatwierdzających, rejestr sesji z bramy oraz zlecenie lub zezwolenie, do którego sesja się odnosi. Razem pokazują, że dostęp był uzasadniony, ograniczony i odebrany.
Dla zakładu objętego ustawą o KSC (Dz.U. 2026 poz. 252) pomaga to w dowodzie stosowania środków zarządzania ryzykiem. Lista wspiera spełnienie wymogu, ale go nie gwarantuje; o zgodności decyduje całość systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji podmiotu.
Lista kontrolna
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy checklista jest wymagana przez ustawę o KSC?
Nie ma takiego wzoru w ustawie. Checklista pomaga udokumentować środki kontroli dostępu i bezpieczeństwa łańcucha dostaw, których wymaga art. 21 NIS2.
Kto powinien odznaczać punkty?
Osoba odpowiedzialna za OT lub utrzymanie ruchu po stronie zakładu. Dostawca nie może zatwierdzać własnych punktów, bo traci się niezależność dowodu.
Czy 12 punktów wystarczy dla zakładu o wysokim ryzyku?
To minimum. W strefach krytycznych dochodzą nagrywanie przebiegu sesji, drugi zatwierdzający i dodatkowe kontrole sieciowe wynikające z oceny ryzyka według 62443-3-2.
Źródła
Dopasujmy checklistę do Twojego zakładu
Zaadaptujemy ją do Twoich stref, bram i umów serwisowych. Umów rozmowę z zespołem InnerWeb.
Porozmawiajmy